Các tham luận mở rộng nhận thức về chiều sâu của đời sống tinh thần xứ Huế, góp phần khẳng định di sản phi vật thể là yếu tố làm nên sức sống của đô thị di sản.
Ngày 23/7, Hội Khoa học Lịch sử thành phố Huế tổ chức Hội thảo khoa học “Nhận diện văn hóa di sản tại vùng đất Huế” với sự tham gia của đông đảo nhà nghiên cứu, nhà khoa học, chuyên gia và đại diện cơ quan quản lý, trường đại học, viện nghiên cứu. Hội thảo tập trung làm rõ hệ giá trị, bản sắc văn hóa Huế và đề xuất giải pháp bảo tồn, phát huy di sản trong bối cảnh phát triển mới.
Tiến sĩ Phan Tiến Dũng, Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử thành phố Huế cho biết, Huế là vùng đất kết tinh nhiều lớp trầm tích văn hóa, nơi hội tụ và giao thoa của các dòng chảy lịch sử từ Champa, Đại Việt, thời các chúa Nguyễn, triều Tây Sơn, triều Nguyễn đến thời cận đại và hiện đại. Trải qua hơn 7 thế kỷ, Huế là một trung tâm văn hóa lớn của đất nước, nơi lưu giữ hệ thống di sản vật thể và phi vật thể đặc biệt phong phú. Những giá trị ấy đã góp phần tạo nên bản sắc riêng của vùng đất Cố đô, đồng thời đóng góp quan trọng vào kho tàng di sản văn hóa dân tộc và nhân loại.
Trong bối cảnh thành phố Huế đang xây dựng, phát triển theo định hướng đô thị di sản trực thuộc Trung ương, yêu cầu nhận diện đầy đủ các giá trị văn hóa, lịch sử, cảnh quan và con người Huế trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Hội thảo không chỉ nhằm làm sáng tỏ những đặc trưng của di sản Huế trong tiến trình lịch sử mà còn góp phần bổ sung luận cứ khoa học phục vụ công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản gắn với phát triển bền vững.
Hội thảo nhận được 45 tham luận, phản ánh nhiều góc tiếp cận đa dạng đối với văn hóa Huế. Sau quá trình phản biện và tuyển chọn, 32 tham luận được lựa chọn đưa vào kỷ yếu. Nội dung các tham luận xoay quanh 4 chủ đề: Nhận diện không gian, lịch sử và bản sắc di sản văn hóa Huế; Di sản văn hóa vật thể và thiết chế văn hóa Huế; Di sản văn hóa phi vật thể và đời sống tâm linh Huế; Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa Huế trong bối cảnh phát triển mới.
Về nội dung di sản văn hóa phi vật thể và đời sống tâm linh Huế, các tham luận tiếp cận nhiều lĩnh vực như, văn hóa Phật giáo, tín ngưỡng dân gian, âm nhạc truyền thống, lễ hội, ẩm thực, y dược cổ truyền cung đình, đời sống tín ngưỡng của cộng đồng người Hoa và hệ thống sắc phong triều Nguyễn. Nổi bật là việc xem xét các giá trị phi vật thể dưới góc nhìn giao lưu, tiếp biến văn hóa.
Các nghiên cứu về âm nhạc, lễ hội, tín ngưỡng và ẩm thực cũng khẳng định, đây không chỉ là những thực hành văn hóa mà còn là nguồn lực quan trọng cho phát triển du lịch và công nghiệp văn hóa. Tổng thể, các tham luận mở rộng nhận thức về chiều sâu của đời sống tinh thần xứ Huế, góp phần khẳng định di sản phi vật thể là yếu tố làm nên sức sống của đô thị di sản. Nhiều nghiên cứu gợi mở các giải pháp nhằm bảo tồn những thực hành văn hóa truyền thống trong bối cảnh hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.
Phân tích cơ hội và thách thức của Di sản văn hóa Huế trong thời đại chuyển đổi số, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Tất Thắng cùng Thạc sĩ, nghiên cứu sinh Chu Thanh Dũng (Trường Đại học Sư phạm, Đại học Huế) chỉ ra, dữ liệu số hóa các lĩnh vực di sản của Huế hiện vẫn còn phân tán, thiếu tính liên thông và chưa hình thành được kho dữ liệu tập trung phục vụ quản lý, phân tích, ra quyết định. Bên cạnh đó, mục tiêu về đổi mới sáng tạo, kinh tế số và phát triển doanh nghiệp công nghệ trong lĩnh vực văn hóa còn khoảng cách khá xa so với yêu cầu đặt ra. Hạ tầng số và nhân lực số dù được quan tâm đầu tư nhưng vẫn chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
Theo Tiến sĩ Lê Anh Tuấn (Phân viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch miền Trung), tham gia mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO là một trong những cách tiếp cận giải quyết cho vấn đề giữa bảo tồn di sản và phát triển đô thị, để biến di sản ẩm thực từ một niềm tự hào thành động lực nội sinh. Mô hình thành phố sáng tạo ẩm thực là phương thức để thực hiện hóa chiến lược đưa Huế trở thành trung tâm văn hóa - du lịch của khu vực, châu lục. Mô hình không chỉ mang lại cách tiếp cận mới về bảo tồn và khai thác di sản thành nguồn tài nguyên mà còn giúp làm thế nào để di sản ẩm thực Huế không “biến dạng” giá trị cốt lõi khi trở thành “ngành công nghiệp”.
Bên cạnh tham luận, các đại biểu tập trung làm rõ hệ giá trị và bản sắc văn hóa Huế trong tiến trình lịch sử; nghiên cứu quá trình hình thành không gian văn hóa Huế và sự giao lưu, tiếp biến văn hóa. Các ý kiến cũng đề xuất phương pháp nhận diện, bảo tồn và phát huy giá trị di sản gắn với cộng đồng, phát triển kinh tế - xã hội, du lịch, công nghiệp văn hóa; đồng thời kiến nghị đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu và tăng cường hợp tác nghiên cứu về di sản Huế./.
