Mỗi cộng đồng dân tộc đều sở hữu các giá trị văn hóa đặc sắc, riêng có, góp phần làm đa dạng văn hóa của dân tộc Việt Nam.
Theo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, đồng bào dân tộc thiểu số nước ta chủ yếu cư trú ở vùng Tây Bắc, Đông Bắc, Tây Nguyên, Tây Nam Bộ và Duyên hải miền Trung, chiếm 3/4 diện tích cả nước.
Văn hóa các dân tộc thiểu số Việt Nam rất đa dạng và là một bộ phận cấu thành nền văn hóa Việt Nam đa dạng, phong phú, đậm đà bản sắc. Nhịp sống ngày càng hiện đại, xu thế hội nhập và phát triển, những luồng văn hóa khác nhau nhanh chóng xâm nhập vào đời sống xã hội ở vùng dân tộc thiểu số, gây ảnh hưởng và tác động không nhỏ tới văn hoá truyền thống các dân tộc thiểu số, đáng chú ý là nguy cơ mai một bản sắc văn hóa dân tộc ngày càng lớn.
Mỗi cộng đồng dân tộc đều sở hữu các giá trị văn hóa đặc sắc, riêng có, góp phần làm đa dạng văn hóa của dân tộc Việt Nam. Lễ hội truyền thống của cộng đồng là cái nôi nuôi dưỡng và phát triển các loại hình văn hóa dân tộc, hun đúc tinh thần yêu nước, lòng tự hào dân tộc, tinh thần cố kết cộng đồng…
Thời gian qua, ngành Văn hóa đã triển khai nhiều hoạt động nhằm thiết thực bảo tồn, phát huy văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc thiểu số thông qua các giao lưu văn hóa với nội dung phong phú, hình thức đa dạng, phù hợp với điều kiện ở từng địa bàn, từng vùng, được đồng bào các dân tộc hoan nghênh, đồng thuận và tích cực tham gia.
Trong đó có thể kể đến việc tổ chức định kì Ngày hội văn hóa, thể thao và du lịch các dân tộc vùng Tây Bắc, Đông Bắc, Miền Trung, Tây Nam Bộ; Ngày Văn hoá các dân tộc Việt Nam (19/4); Ngày hội, giao lưu văn hóa đối với từng dân tộc: Mông, Dao, Thái, Hoa, Mường, Chăm, Khmer… Cùng với đó là giao lưu văn hóa mang tính chuyên đề như Liên hoan nghệ thuật hát Then, đàn Tính; Ngày hội trình diễn cây Nêu; Giao lưu văn hóa, nghệ thuật vùng biên giới Việt Nam - Lào và Việt Nam - Campuchia,...
Theo các chuyên gia, việc tổ chức Ngày hội, giao lưu, liên hoan văn hóa, thể thao và du lịch các dân tộc thiểu số gắn với thông tin, tuyên truyền quảng bá, kiểm kê, lưu giữ văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số đã góp phần to lớn trong việc tạo một môi trường văn hóa lành mạnh, cải thiện đời sống văn hóa tinh thần, tạo điều kiện để đồng bào các dân tộc giao lưu, trao đổi với nhau từ phong tục, tập quán, tiếng nói, chữ viết, ẩm thực, trang phục đến các làn điệu dân ca, dân nhạc, dân vũ…
Đây chính là cầu nối, gắn bó tình đoàn kết giữa các dân tộc, tạo nên sức mạnh, nguồn lực để phát triển nền văn hóa các dân tộc giàu bản sắc, góp phần xây dựng bản, làng, quê hương, đất nước ngày càng giàu đẹp, văn minh, xây dựng và phát triển văn hoá, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước.
Thực hiện Quyết định số 4686/QĐ-BVHTTDL ngày 31/12/2013 của Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch về việc phê duyệt Đề án tổ chức “Ngày hội giao, lưu văn hóa, thể thao và du lịch vùng đồng bào các dân tộc thiểu số theo khu vực và toàn quốc giai đoạn 2013 - 2020” đã đạt được những thành công nhất định. Các hoạt động đã góp phần giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc, đặc biệt là các dân tộc thiểu số rất ít người, xây dựng, tăng cường các hoạt động văn hóa cơ sở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi; phát huy vai trò chủ thể văn hóa; nâng cao mức hưởng thụ văn hóa; quảng bá tiềm năng phát triển du lịch các địa phương.
Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn còn tồn tại một số hạn chế, khó khăn trong việc tổ chức các Ngày hội. Trong quá trình tồn tại, một số nghi thức, trình diễn trong lễ hội đã bị mai một, biến đổi. Không gian văn hóa đặc trưng của cộng đồng có nguy cơ bị phá vỡ do sự phát triển về dân số, kinh tế-xã hội, khoa học công nghệ, do nhận thức, sự thay đổi về phương thức sản xuất hay do các hoạt động du lịch…
Do đó, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã xây dựng Đề án 3 “Tổ chức định kỳ ngày hội, giao lưu, liên hoan văn hóa, thể thao và du lịch vùng đồng bào các dân tộc thiểu số theo khu vực và toàn quốc giai đoạn 2021 - 2030”.
Đây là nhiệm vụ cấp thiết, có ý nghĩa chiến lược cần phải tiếp tục được thực hiện thường xuyên và lâu dài; góp phần triển khai thực hiện các chủ trương của Đảng và Nhà nước trong tình hình mới của đất nước về bảo tồn, phát huy văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc thiểu số, nâng cao mức hưởng thụ văn hóa với phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số, góp phần ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội.
Đề án này góp phần hướng dẫn các địa phương quán triệt, nghiên cứu xây dựng kế hoạch, nội dung, chương trình các hoạt động đảm bảo quy mô, tần suất phù hợp, tránh tràn lan phô trương, lãng phí, đồng thời khích lệ đồng bào các dân tộc thiểu số bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống trong quá trình hội nhập và phát triển đất nước.
Thực tế hiện nay cho thấy, mô hình xây dựng đời sống văn hóa trong cộng đồng dân tộc thiểu số đã mang lại những chuyển biến tích cực do có có sự gắn kết bảo tồn với các hoạt động sinh hoạt thường ngày, hoạt động du lịch nhằm đảm bảo các giá trị truyền thống không bị tách rời khỏi đời sống. Các hoạt động như tổ chức lễ mừng lúa mới, ngày hội đại đoàn kết, sinh hoạt cộng đồng tại nhà văn hóa thôn bản, duy trì tập quán đẹp trong ứng xử, quan hệ gia đình… đều góp phần củng cố tinh thần đoàn kết, đề cao ý thức giữ gìn văn hóa vùng đồng bào dân tộc thiểu số, phát huy nét đẹp văn hóa của đồng bào ở môi trường sống hiện đại./.
(Bài viết có sự phối hợp thực hiện của Vụ Pháp chế, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch)
