Với định hướng phát triển trở thành trung tâm công nghiệp công nghệ cao, điện tử, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và đổi mới sáng tạo, Bắc Ninh đang đứng trước yêu cầu ngày càng lớn về nguồn nhân lực chất lượng cao.
Trong đó, chuẩn bị cho thế hệ trẻ kiến thức, kỹ năng công nghệ và tư duy sáng tạo ngay từ trường học được xác định là một trong những giải pháp quan trọng, góp phần tạo nền tảng nhân lực cho quá trình phát triển trong kỷ nguyên số.
*Khơi dậy niềm đam mê khám phá khoa học
Thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Bắc Ninh xác định đây là một trong những động lực quan trọng để tạo bước phát triển mới. Tỉnh tập trung triển khai đồng bộ các nhiệm vụ, giải pháp về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; từng bước hình thành môi trường thuận lợi để người dân, doanh nghiệp, nhất là thế hệ trẻ tiếp cận, ứng dụng, làm chủ công nghệ.
Trong lĩnh vực giáo dục, chuyển đổi số đang từng bước làm thay đổi phương thức dạy và học. Các nền tảng số, kho học liệu điện tử, phần mềm hỗ trợ giảng dạy, học tập trực tuyến và các công cụ công nghệ mới được đưa vào sử dụng, tạo thêm không gian để học sinh chủ động tìm kiếm kiến thức, rèn luyện kỹ năng, phát triển khả năng tự học. Cùng với đó, việc tăng cường giáo dục STEM, tin học, lập trình, trí tuệ nhân tạo và các kỹ năng số giúp học sinh sớm hình thành tư duy công nghệ, từng bước đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động trong tương lai.
Em Dương Đức Tiến, Trường Tiểu học Ninh Xá, phường Kinh Bắc giành giải Nhất Hội thi Tin học trẻ tỉnh Bắc Ninh năm 2026 chia sẻ, từ nhỏ, em đã yêu thích Tin học và dành nhiều thời gian tìm hiểu, nghiên cứu, lập trình. Trong quá trình học tập, em được nhà trường tạo điều kiện tham gia các hoạt động STEM, qua đó, có cơ hội vận dụng kiến thức Tin học cùng các môn học khác để giải quyết những bài toán thực tế. Việc được trực tiếp tìm tòi, thiết kế, thử nghiệm và điều chỉnh sản phẩm giúp em hiểu sâu hơn về công nghệ, đồng thời rèn luyện tư duy logic, khả năng sáng tạo và kỹ năng giải quyết vấn đề. Những trải nghiệm đó càng khiến em yêu thích Tin học và mong muốn tiếp tục tìm hiểu, làm ra những sản phẩm công nghệ có ích trong cuộc sống.
Không chỉ với Tin học, các sân chơi về robot, tự động hóa đang tạo thêm môi trường để học sinh, sinh viên vận dụng kiến thức vào thực tế. Cuộc thi Robocon Bắc Ninh mở rộng năm 2026 thu hút 122 đội đến từ 14 tỉnh, thành phố, 17 trường đại học, học viện, 11 trường cao đẳng cùng nhiều cơ sở giáo dục, trung tâm đào tạo công nghệ. Thông qua cuộc thi, học sinh, sinh viên được tiếp cận sâu hơn với lập trình, robot, cơ khí, tự động hóa; đồng thời rèn luyện tư duy sáng tạo, kỹ năng làm việc nhóm và năng lực giải quyết vấn đề - những kỹ năng cần thiết đối với nguồn nhân lực của nền công nghiệp hiện đại.
Em Nguyễn Hương Thảo, học sinh lớp 7, Trường Trung học cơ sở Dĩnh Kế, phường Bắc Giang cho biết, đội của em có 3 thành viên, mỗi người một thế mạnh nên có thể hỗ trợ nhau trong quá trình thi. Đáng chú ý, đề thi “Robot đưa khách” kết hợp công nghệ với giáo dục lịch sử, văn hóa, yêu cầu robot mô phỏng hoạt động đưa, đón và vận chuyển khách tại các điểm tham quan. Cách tiếp cận này giúp học sinh nhận thấy khoa học, công nghệ không xa rời cuộc sống mà có thể trở thành công cụ khám phá, quảng bá và phát huy những giá trị của quê hương.
Ở khối sinh viên, đội Phenikaa XSMax của Đại học Phenikaa, Hà Nội giành giải Nhất bảng O2. Thay vì chỉ tiếp nhận kiến thức trên giảng đường, các sinh viên trực tiếp nghiên cứu, thiết kế, lắp ráp, lập trình và điều khiển robot để giải quyết bài toán đặt ra. Em Nguyễn Đức Anh Quân, thành viên đội cho biết, quá trình tham gia cuộc thi đòi hỏi vận dụng tổng hợp kiến thức khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán học, đồng thời phát huy tư duy logic, khả năng sáng tạo, làm việc nhóm và giải quyết vấn đề. Mỗi sản phẩm robot là kết quả của quá trình tìm tòi, thử nghiệm và không ngừng hoàn thiện.
Đặc biệt, bảng O2 xây dựng bài thi theo hướng mô phỏng quy trình vận chuyển nguyên liệu, linh kiện và kết nối chuỗi sản xuất tại các doanh nghiệp tiêu biểu của Bắc Ninh. Qua đó, học sinh, sinh viên được tiếp cận với mô hình sản xuất thông minh, hiểu hơn về yêu cầu của ngành công nghiệp công nghệ cao và có thêm động lực nghiên cứu, làm chủ công nghệ.
*Từ kỹ năng số đến nguồn nhân lực số
Nếu các cuộc thi Tin học, Robocon tạo môi trường để học sinh, sinh viên bước đầu khám phá và làm quen với công nghệ, quá trình chuyển đổi số toàn diện đang mở rộng không gian để những kỹ năng đó được ứng dụng trong học tập, lao động và đời sống. Đây cũng là nền tảng để Bắc Ninh từng bước hình thành đội ngũ công dân số, chuẩn bị nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
Theo Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Bắc Ninh Mai Sơn, Bắc Ninh đặt mục tiêu phát triển kinh tế số trở thành động lực tăng trưởng quan trọng; thúc đẩy xã hội số toàn diện, bao trùm, bền vững; phát triển dựa trên dữ liệu và trí tuệ nhân tạo (AI); đồng thời nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, hiệu quả quản trị nhà nước và chất lượng cuộc sống của người dân.
Đến năm 2030, tỉnh phấn đấu 100% hộ gia đình được tiếp cận mạng Internet băng rộng cáp quang tốc độ 1 Gb/s; mạng 5G tốc độ tối thiểu 100 Mb/s phủ 99% dân số; 100% công dân Việt Nam từ 14 tuổi trở lên có căn cước, tài khoản định danh điện tử; 95% dân số từ 15 tuổi trở lên có tài khoản giao dịch tại ngân hàng hoặc tổ chức được phép khác; từ 70% dân số từ 18 tuổi trở lên có chữ ký số hoặc chữ ký điện tử cá nhân. Đồng thời, đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng số cơ bản cho tối thiểu 300.000 lượt người trong độ tuổi lao động; tỷ lệ hồ sơ dịch vụ công trực tuyến toàn trình đạt 80%; 90% dân số trưởng thành tiếp cận các dịch vụ số trong y tế, giáo dục, bảo hiểm, giao thông và 100% người dân được định danh số.
Những mục tiêu này không chỉ nhằm hoàn thiện hạ tầng hay đưa thêm dịch vụ lên môi trường mạng mà hướng tới thay đổi phương thức học tập, làm việc và tương tác của người dân. Khi kỹ năng số trở thành một phần thiết yếu của đời sống, học sinh, sinh viên và toàn bộ công dân sẽ có thêm điều kiện tiếp cận công nghệ từ sớm, chủ động khai thác các nền tảng phục vụ học tập, nghiên cứu, sáng tạo.
Tỉnh chú trọng phổ cập kỹ năng số, văn hóa số cho toàn dân, triển khai hiệu quả phong trào “Bình dân học vụ số”, mở rộng các tiện ích trên nền tảng định danh và xác thực điện tử VNeID; nâng cao nhận thức về đạo đức số, bảo vệ dữ liệu cá nhân, an toàn thông tin mạng và ứng xử văn minh trên môi trường số.
Đối với thế hệ trẻ, đây không chỉ là những kỹ năng phục vụ cuộc sống hằng ngày mà còn là nền tảng để hình thành năng lực nghề nghiệp trong tương lai. Bắc Ninh đang từng bước gắn đào tạo với nhu cầu của thị trường lao động, nhất là trong những lĩnh vực tỉnh có định hướng phát triển như, bán dẫn, điện tử, trí tuệ nhân tạo, tự động hóa và công nghiệp công nghệ cao. Trong giáo dục, các chương trình STEM, STEAM được triển khai, từng bước gắn việc đào tạo với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp và yêu cầu phát triển những ngành công nghệ mới như, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, tự động hóa. Cùng với nhà trường, doanh nghiệp và các cơ sở nghiên cứu được xác định là những mắt xích quan trọng trong quá trình đào tạo nhân lực. Việc tăng cường kết nối theo mô hình “Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp” giúp học sinh, sinh viên có thêm cơ hội tiếp cận công nghệ mới, môi trường sản xuất hiện đại; đồng thời giúp cơ sở đào tạo nắm bắt tốt hơn nhu cầu của thị trường lao động./.
