Phiên họp thứ 6, Ủy ban Thường vụ Quốc hội: Đề xuất ưu tiên đấu thầu trong nước, tăng cơ hội cho doanh nghiệp Việt
Tiếp tục đợt 2 phiên họp thứ 6, sáng 25/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi); dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư.
Thuyết trình về nội dung cơ bản của dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, Dự thảo Luật bao gồm 8 chương và 60 điều. Các quy định được sửa đổi, bổ sung nhằm bảo đảm tính khả thi, đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật về đấu thầu; đơn giản hóa quy trình, thủ tục, rút ngắn thời gian thực hiện dự án, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong hoạt động lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư cũng như nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước đối với hoạt động đấu thầu; xử lý vi phạm, giải quyết kiến nghị trong hoạt động đấu thầu.
Về Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư, theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, dự thảo Luật bao gồm 3 điều. Nội dung cơ bản của dự thảo Luật là hoàn thiện quy định về ngành, nghề và điều kiện tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài nhằm mở rộng việc tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài. Hoàn thiện quy định về chính sách ưu đãi, hỗ trợ đầu tư nhằm đổi mới định hướng đầu tư nước ngoài, xây dựng cơ chế ưu đãi vượt trội, cạnh tranh, thúc đẩy kinh tế xanh, kinh tế số. Hoàn thiện quy định về thủ tục đầu tư để tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh. Hoàn thiện quy định nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nước đối với kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài.
Thẩm tra sơ bộ dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi báo cáo, đa số ý kiến tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật Đấu thầu theo trình tự, thủ tục rút gọn nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, đơn giản hóa thủ tục, tăng phân cấp, phân quyền, khơi thông nguồn lực cho đầu tư phát triển và bảo đảm đồng bộ với các luật mới được ban hành.
Cho biết Luật Đấu thầu năm 2023 mới có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2024 và đã được sửa đổi, bổ sung 5 lần và lần này tiếp tục sửa đổi toàn diện, được xây dựng theo trình tự, thủ tục rút gọn, có nhiều thay đổi lớn, phạm vi tác động rộng, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị cần đánh giá tác động ở mức độ phù hợp, thực chất, lượng hóa chi phí tuân thủ và lợi ích của từng chính sách thay đổi lớn; lấy ý kiến rộng rãi để nhận diện đầy đủ rủi ro của các chính sách, bảo đảm chất lượng và tính khả thi của từng quy định; chỉ sửa đổi những vấn đề đã đủ chín, đủ rõ từ thực tiễn; đồng thời rà soát tính thống nhất của hệ thống pháp luật, nhất là các luật cũng đang trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2 và hoàn thiện các văn bản quy định chi tiết, bảo đảm thi hành đồng bộ khi Luật có hiệu lực.
Về phạm vi điều chỉnh, áp dụng pháp luật và quyền tự chủ trong mua sắm, đấu thầu, theo ông Phan Văn Mãi, đa số ý kiến đề nghị rà soát, phân định rõ phạm vi điều chỉnh và mối quan hệ giữa Luật Đấu thầu với pháp luật ngành, lĩnh vực, xác định nguyên tắc áp dụng khi có quy định khác nhau, tránh chồng chéo, nhiều quy trình hoặc cách hiểu khác nhau. Đồng thời, làm rõ phạm vi, giới hạn của quyền tự quyết và các nguyên tắc vẫn cần tuân thủ tại Luật, xác định rõ thẩm quyền và chủ thể chịu trách nhiệm cuối cùng đối với từng quyết định; gắn với công khai, trách nhiệm giải trình và hậu kiểm. Tránh tình trạng trao quyền nhưng không xác định rõ giới hạn, căn cứ và trách nhiệm, dẫn đến tâm lý e ngại, không dám quyết định.
Về bảo đảm cạnh tranh, ưu đãi và đấu thầu trong nước, đa số ý kiến cho rằng cần tiếp tục giữ tại Luật các nguyên tắc, điều kiện thiết yếu bảo đảm tính độc lập, cạnh tranh của nhà thầu, nhà đầu tư; rà soát các cơ chế ưu đãi, dành riêng gói thầu, yêu cầu sử dụng hàng hóa, nhà thầu, nhà thầu phụ trong nước để không hạn chế cạnh tranh quá mức cần thiết. Việc ưu tiên năng lực trong nước phải gắn với khả năng cung ứng, cạnh tranh thực chất của thị trường và bảo đảm tương thích với các cam kết quốc tế.
Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng đề nghị rà soát để các hành vi thông thầu, gian lận, không bảo đảm công bằng, minh bạch được xác định rõ, bao quát đầy đủ chủ thể và hành vi có khả năng làm sai lệch cạnh tranh, kết quả lựa chọn. Cần phòng ngừa xung đột lợi ích từ thời điểm tham dự thầu; rà soát việc bỏ hạn chế đối với nhà thầu có người từng giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý tại chủ đầu tư, bên mời thầu trong thời hạn 12 tháng, chỉ bỏ khi pháp luật có liên quan đã có cơ chế điều chỉnh tương ứng; đồng thời bảo đảm việc sử dụng nhà thầu phụ không làm thay đổi thực chất vai trò, năng lực, trách nhiệm của nhà thầu chính…
Báo cáo thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản thống nhất với định hướng mở rộng tiếp cận thị trường, phù hợp với chủ trương phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, cần rà soát kỹ quy định giao Chính phủ “xem xét, quyết định việc nới lỏng điều kiện tiếp cận thị trường” đối với các điều kiện được quy định tại luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
Đối với ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đặc biệt, ông Phan Văn Mãi cho biết, đây là nhóm chính sách có phạm vi rộng và sử dụng nguồn lực ưu đãi, hỗ trợ đặc biệt của Nhà nước, đề nghị làm rõ ngay trong Luật các nguyên tắc, tiêu chí cơ bản để xác định dự án được hưởng ưu đãi, hỗ trợ đặc biệt, nhất là các tiêu chí về “tác động lan tỏa”, “tạo động lực phát triển” và đóng góp nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế, hạn chế giao quá nhiều nội dung có tính quyết định cho văn bản dưới luật.
Đặc biệt, cần làm rõ cơ chế gắn ưu đãi, hỗ trợ với kết quả thực hiện cam kết của nhà đầu tư. Các tiêu chí như vốn đầu tư, vốn giải ngân, chuyển giao công nghệ, doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi cung ứng, giá trị sản xuất trong nước... cần được lượng hóa; xác định rõ mức độ hoàn thành, trường hợp chỉ hoàn thành một phần cam kết và cơ chế duy trì, điều chỉnh, giảm hoặc thu hồi ưu đãi, hỗ trợ.
Kết luận về nội dung dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi), Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng nhấn mạnh, dự án Luật có phạm vi sửa đổi rất rộng, liên quan trực tiếp đến quản lý, sử dụng vốn, tài sản nhà nước, hoạt động của cơ quan nhà nước, doanh nghiệp, nhà thầu, nhà đầu tư và hiệu quả thực hiện các dự án. Do vậy, việc sửa đổi Luật cần quán triệt yêu cầu đơn giản hóa thực chất, tăng quyền tự chủ gắn với trách nhiệm, chuyển trọng tâm từ quản lý quy trình, thủ tục sang quản lý chất lượng, hiệu quả và kết quả đầu ra.
Phạm vi điều chỉnh của dự thảo Luật cần được rà soát, phân định rõ ràng giữa Luật Đấu thầu và pháp luật quản lý ngành, lĩnh vực; xác định rõ nguyên tắc áp dụng khi có quy định khác nhau để không gây chồng chéo, tạo khoảng trống pháp lý hoặc dẫn đến các cách hiểu khác nhau, đặc biệt lưu ý với những quy định về loại trừ áp dụng.
Đối với việc phân cấp, phân quyền và giao quyền tự chủ, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng đề nghị phải gắn liền với việc phân định rõ thẩm quyền, giới hạn và trách nhiệm, nhất là chủ thể chịu trách nhiệm cuối cùng đối với từng quyết định. Các quy định phải hợp hiến, hợp pháp và tương thích với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, đồng thời bảo đảm yêu cầu phòng, chống lãng phí trong thi hành pháp luật.
Về nội dung dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo thiết kế quy định theo hướng tạo thuận lợi cho nhà đầu tư, nâng cao chất lượng, hiệu quả thu hút đầu tư nhưng vẫn phải bảo đảm quản lý rủi ro, sử dụng hiệu quả nguồn lực và lợi ích quốc gia. Đồng thời, tiếp tục rà soát Nghị quyết của Hội nghị Trung ương 3 và các nghị quyết khác để bổ sung vào dự thảo Luật, tránh việc phải sửa đổi Luật Đầu tư nhiều lần.
Bên cạnh đó, cần rà soát, hoàn thiện quy định về ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đặc biệt, trong đó xác định rõ đối tượng, tiêu chí, điều kiện và giới hạn áp dụng. Các ưu đãi phải thực sự gắn với cam kết, kết quả thực thi và có cơ chế đánh giá, thu hồi. Làm rõ mối quan hệ giữa ưu đãi thuế, thuế tối thiểu toàn cầu và các chính sách hỗ trợ đầu tư. Đối với chính sách khấu hao nhanh, cần làm rõ điều kiện, đối tượng, phạm vi và thời hạn áp dụng, bảo đảm ưu đãi gắn với mục tiêu chuyển đổi khu công nghiệp sinh thái.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng cũng lưu ý, cần quy định rõ ngay trong Luật về phạm vi, tiêu chí và giới hạn của các trường hợp được chấp thuận nhà đầu tư, được miễn đấu giá, đấu thầu và loại trừ thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư. Hạn chế các quy định dẫn chiếu mở; làm rõ trình tự và mối quan hệ đối với thủ tục thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất.
* Cũng trong phiên họp sáng nay, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về báo cáo quyết toán ngân sách nhà nước năm 2025./.
