Trong bối cảnh nước ta đang xây dựng Nhà nước pháp quyền, mọi người phải sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật thì phải có hệ thống pháp luật đồng bộ, phù hợp và quan trọng nhất là người dân phải biết luật.
Chiều 15/6, tại Trụ sở Chính phủ, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu chủ trì cuộc họp góp ý đối với 3 dự án luật: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước; Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi); Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi).
Cục trưởng Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và bồi thường nhà nước (Bộ Tư pháp) Lê Vệ Quốc cho biết, dự thảo Luật gồm 3 điều, sửa đổi, bổ sung 34 điều, bổ sung mới 1 điều và bãi bỏ 1 điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước năm 2017.
Dự thảo đề xuất 5 nhóm nội dung mới. Cụ thể là: thể chế hóa quy định về bảo vệ người chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và người thân của họ; giải quyết xung đột pháp luật bằng cách ưu tiên áp dụng phạm vi bồi thường tại các luật chuyên ngành nhưng thống nhất quy trình theo Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước; mở rộng quyền lựa chọn cho người dân trong lĩnh vực tố tụng hình sự khi có thể yêu cầu bồi thường trực tiếp tại cơ quan gây thiệt hại hoặc khởi kiện ra tòa theo thủ tục dân sự; cải cách cơ chế tài chính theo hướng lập dự toán ngân sách hằng năm để chủ động nguồn kinh phí bồi thường; bổ sung cơ chế miễn trách nhiệm hoàn trả đối với người thi hành công vụ trong một số trường hợp thực hiện thí điểm.
Dự thảo luật tập trung vào ba định hướng lớn: thể chế hóa quy định về quyền được bồi thường của người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực theo Quy định số 231-QĐ/TW của Bộ Chính trị; sửa đổi các quy định để phù hợp với chủ trương phân cấp, phân quyền, sắp xếp tổ chức bộ máy và mô hình chính quyền địa phương hai cấp; đồng thời xử lý những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình thi hành Luật thời gian qua.
Phó Vụ trưởng Vụ Công tố và Kiểm sát xét xử hình sự, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao Nguyễn Đăng Thắng thông tin, việc sửa đổi luật cần bảo đảm mở rộng tối đa quyền lợi của người dân, làm rõ trách nhiệm của cơ quan nhà nước và người thi hành công vụ; đề nghị tiếp tục duy trì hai cơ chế giải quyết yêu cầu bồi thường trong lĩnh vực tố tụng hình sự, gồm giải quyết tại cơ quan quản lý người thi hành công vụ và giải quyết theo thủ tục tố tụng tại tòa án. Dự thảo Luật cần hoàn thiện thủ tục thương lượng, cơ chế hỗ trợ kinh phí bồi thường nhằm giải quyết nhanh chóng các yêu cầu bồi thường của người dân.
Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu yêu cầu các bên liên quan tiếp tục hoàn thiện hồ sơ dự án luật, làm rõ trách nhiệm của địa phương trong quá trình thực hiện nhằm bảo vệ doanh nghiệp, người dân và hỗ trợ các cơ quan thực hiện nhiệm vụ chính trị trên địa bàn. Các bộ, ngành khẩn trương gửi văn bản góp ý chi tiết để Bộ Tư pháp tổng hợp, hoàn thiện hồ sơ trình Chính phủ. Bộ Tư pháp phối hợp với Văn phòng Chính phủ hoàn thiện các thủ tục liên quan, xây dựng Nghị quyết của Chính phủ về dự án luật, bảo đảm tiến độ trình Quốc hội tại kỳ họp không thường lệ, dự kiến diễn ra vào đầu tháng 8/2026
Với dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) và dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi), các đại biểu cho rằng, dự thảo kế thừa các quy định còn phù hợp của Luật năm 2013, bổ sung nhiều nội dung mới nhằm nâng cao chất lượng hoạt động hòa giải. Bộ Tư pháp cho biết, Dự thảo Luật Hoà giải ở cơ sở (sửa đổi) được kết cấu gồm 5 chương, 35 điều (tăng 2 điều so với Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013).
Những nội dung sửa đổi, bổ sung gồm: Một số nguyên tắc tổ chức, hoạt động hoà giải ở cơ sở để bảo đảm phù hợp, thống nhất với quy định pháp luật hiện hành và đáp ứng yêu cầu, bối cảnh mới. Luật sửa đổi theo hướng quy định kinh phí cho hoạt động hoà giải ở cơ sở do ngân sách nhà nước bảo đảm thay vì hỗ trợ như trước đây nhằm đáp ứng yêu cầu của thực tiễn; bổ sung tiêu chuẩn của hòa giải viên về "Không trong thời gian bị xử lý kỷ luật hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự" để bảo đảm chặt chẽ.
Đồng thời, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung việc bầu hoà giải viên có thể được thực hiện tại từng cụm dân cư, thôn, tổ dân phố; sửa đổi kết quả bầu hòa giải viên để phù hợp thực tiễn sắp xếp thôn, tổ dân phố hiện nay. Dự thảo Luật cũng bổ sung một số quyền của hòa giải viên để tạo điều kiện cho hoà giải viên có thể hoàn thành tốt nhất hoạt động hoà giải; quy định rõ phạm vi tham gia, hình thức tham gia, quyền và nghĩa vụ của người được mời tham gia hoà giải ở cơ sở; bổ sung quyền, nghĩa vụ của các bên để phù hợp với thực tiễn; sửa đổi các quy định về nội dung quản lý nhà nước về hoà giải ở cơ sở...
Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu đánh giá cao dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở, khẳng định đây là dự án luật mang tính chất nhân văn. Công tác hòa giải trong thời gian qua đã đạt được nhiều kết quả, góp phần giải quyết các mâu thuẫn, tranh chấp nhỏ lẻ trong khu dân cư và bảo đảm an ninh trật tự. Tuy nhiên, qua quá trình thực hiện, nổi lên nhiều vướng mắc cần phải khắc phục, từ đó đặt ra yêu cầu phải sửa đổi, bổ sung. Trình tự tiến hành xây dựng Dự thảo Luật bài bản, đúng theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật; đồng thời, đã lấy ý kiến rộng rãi, có những đánh giá xác đáng, kỹ lưỡng về tác động chính sách. Bộ Tư pháp cần rà soát, hoàn thiện dự thảo luật theo đúng trình tự, thủ tục ban hành văn bản quy phạm pháp luật, bảo đảm tính bài bản; cần có cơ chế bảo đảm kinh phí thực hiện thay vì chỉ dừng lại ở mức "hỗ trợ", để người làm công tác hòa giải yên tâm cống hiến.
Đối với dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi), các đại biểu tập trung thảo luận những giải pháp đổi mới căn bản công tác phổ biến, giáo dục pháp luật theo hướng lấy người dân làm trung tâm, đẩy mạnh chuyển đổi số và xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật trong xã hội. Dự thảo luật tập trung vào 6 nhóm chính sách lớn, nhấn mạnh việc phân định rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức; đổi mới hoạt động của Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật; lấy sự hài lòng và ý thức chấp hành pháp luật của người dân làm thước đo hiệu quả thực chất của công tác này.
Dự thảo Luật có 17 nội dung sửa đổi, hoàn thiện, 14 nội dung bổ sung, lược bỏ các quy định liên quan đến trách nhiệm của một số cơ quan trung ương đã được hợp nhất, sắp xếp và quy định liên quan đến cấp huyện để bảo đảm phù hợp với yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, quy định những vấn đề thuộc thẩm quyền của Quốc hội, thực hiện đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, vận hành chính quyền địa phương 2 cấp.
Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nhấn mạnh, trong bối cảnh nước ta đang xây dựng Nhà nước pháp quyền, mọi người phải sống và làm việc theo Hiến pháp và Pháp luật thì phải có hệ thống pháp luật đồng bộ, phù hợp và quan trọng nhất là người dân phải biết luật. Lãnh đạo các địa phương (Chủ tịch UBND các cấp) phải chịu trách nhiệm chính trong việc phổ biến, giáo dục pháp luật tại địa bàn; linh hoạt hơn trong việc áp dụng danh sách Báo cáo viên pháp luật; Hội đồng phối hợp phổ biến giáo dục pháp luật phải hoạt động thực chất, tạo ra giá trị, tránh tình trạng "trách nhiệm tập thể là nơi trú ẩn của trách nhiệm cá nhân". Bộ Tư pháp tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu nghiêm túc các ý kiến của đại biểu để hoàn thiện báo cáo, giải trình, gửi Văn phòng Chính phủ để lấy ý kiến.../.
