Theo tiếng Thái, Mường Lựm có nghĩa là “Mường quên lãng” hay “vùng đất bị lãng quên”, nằm giữa đại ngàn Tây Bắc, nơi hội tụ vẻ đẹp hoang sơ của thiên nhiên, nét văn hóa độc đáo của đồng bào các dân tộc và những dấu ấn lịch sử cách mạng rất đỗi tự hào.
Từng được gọi là “Mường quên lãng”, Mường Lựm thuộc xã Chiềng Hặc, tỉnh Sơn La nay đang dần được đánh thức. Từ những phiên chợ vùng cao rộn ràng sắc màu, những sản vật mang hương vị núi rừng, đến di tích lịch sử, hồ nước giữa rừng nguyên sinh…, tất cả đang mở ra những câu chuyện mới về một điểm đến giàu tiềm năng trên hành trình khám phá vùng đất Sơn La.
* Tạo không gian để giao thương, quảng bá sản phẩm địa phương
Từ Quốc lộ 6 thuộc địa phận xã Chiềng Hặc rẽ vào cung đường đèo uốn mình bên những sườn núi, đi thêm gần 15 km, du khách sẽ đặt chân đến Mường Lựm - vùng đất nằm giữa đại ngàn Tây Bắc, nơi hội tụ vẻ đẹp hoang sơ của thiên nhiên, nét văn hóa độc đáo của đồng bào các dân tộc và những dấu ấn lịch sử cách mạng rất đỗi tự hào.
Xã Mường Lựm (trước đây), sau sáp nhập thuộc xã Chiềng Hặc, tỉnh Sơn La. Theo tiếng Thái, Mường Lựm có nghĩa là “Mường quên lãng” hay “vùng đất bị lãng quên”. Vì địa hình thung lũng biệt lập, bao quanh bởi núi cao và những cánh rừng nguyên sinh từng khiến nơi đây được ví như một miền đất “ngủ quên” giữa đại ngàn Tây Bắc.
Ngay từ sáng sớm, con đường rực rỡ cờ Tổ quốc dẫn vào chợ phiên Mường Lựm đã rộn ràng bước chân người dân từ các bản làng. Đồng bào dân tộc Thái, Mông mang theo rau củ, gà, lợn, măng, đỗ xanh và nhiều sản vật do chính mình nuôi trồng, chế biến, vượt núi để đến phiên chợ. Những gian hàng vùng cao hiện lên đầy màu sắc, mỗi sản vật mang theo câu chuyện về đất đai, mùa vụ, tập quán và bàn tay lao động của người dân xuống chợ.
Ngày nay, phiên chợ do Ủy ban nhân dân xã Chiềng Hặc tổ chức với chủ đề “Về miền nhớ thương” được mở rộng về quy mô, tạo thêm không gian để bà con giao thương, quảng bá sản phẩm và giới thiệu những nét văn hóa đặc trưng của bản làng.
Bà Hoàng Thị Thương, bản Luông cho biết: Chợ Mường Lựm được bà con duy trì để giao thương, buôn bán các sản vật nhà làm ra; phiên chợ lần này tổ chức quy mô hơn, đông vui hơn. Từ sáng sớm bà Thương đã có mặt tại chợ phiên, mang theo rau, củ, quả, măng lay, đỗ xanh, gà, vừa để bán vừa để gặp gỡ, vui chơi cùng nhân dân các bản giúp tinh thần vui vẻ, xua tan đi vất vả, mệt mỏi sau những ngày lao động.
Ngoài ra, tại phiên chợ còn diễn ra các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao dân tộc đặc sắc như: Thi giã bánh dày, đánh tulu, hát tiếng Thái cổ, múa khèn… thu hút đông đảo nhân dân và du khách tham gia khiến bầu không khí càng thêm vui tươi, sôi động.
Phiên chợ chính là bức tranh thu nhỏ về đời sống của đồng bào vùng cao. Du khách có thể tìm thấy ở đây những sản vật quen thuộc tuy chỉ là mớ rau, bắp ngô, quả dưa chuột, bí xanh, cà pháo, su su, con gà, con lợn, đồ thủ công như con dao, chiếc giỏ sách đan bằng tre... Nhưng hơn cả, điều níu chân họ là sự chân thành, mộc mạc, giản dị của con người và câu chuyện phía sau mỗi sản phẩm.
Vừa hào hứng giới thiệu sản phẩm đặc trưng của gia đình và nhân dân trong bản như chè Shan tuyết cổ thụ, cây bách xanh được người dân tự ươm trồng cùng các sản phẩm thủ công mỹ nghệ, anh Vừ Lao Gấu, bản Ôn Ốc chia sẻ, phiên chợ không chỉ tạo cơ hội tiêu thụ sản phẩm mà còn giúp quảng bá, đưa những sản vật của bản đến gần hơn với người tiêu dùng. Ngoài ra, tại phiên chợ, nhân dân cũng đã biết quảng bá sản phẩm trên các nền tảng trực tuyến, mạng xã hội. Vì vậy, anh kết nối và bán hàng cho khách ở nhiều tỉnh, thành trong cả nước, giúp sản vật của bản đi xa hơn, được nhiều người biết đến hơn.
Đến Mường Lựm, du khách còn có thể thưởng thức những hương vị đặc trưng của núi rừng như cơm nếp, cá nướng, thịt khô gác bếp… Những món ăn vốn hiện diện trong bữa cơm thường ngày của đồng bào các dân tộc nơi đây nay trở thành sản phẩm trải nghiệm văn hóa hấp dẫn.
Lần đầu đến chợ phiên vùng cao Mường Lựm, anh Lê Nhật Quang, đến từ Hà Nội cảm nhận rõ sự bình yên, mộc mạc của vùng quê này. Ngoài ra, anh Minh cũng rất thích những món ăn mang đậm bản sắc của đồng bào các dân tộc nơi đây; sạp hàng nào anh Minh cũng đều muốn tham quan, thưởng thức và mua về để gia đình dùng và làm quà, giới thiệu cho bạn bè để khi có dịp sẽ đến trải nghiệm.
Điểm đặc biệt làm nên sức hút của Mường Lựm không chỉ nằm ở cảnh sắc thiên nhiên hay văn hóa bản địa mà còn là vùng đất giàu truyền thống cách mạng. Năm 1948, ngay dưới gốc cây đa Nóng Luông - di tích lịch sử gắn với sự kiện thành lập Chi bộ Đảng đầu tiên của huyện Yên Châu (cũ), không gian văn hóa truyền thống được tái hiện sinh động. Những cụ ông miệt mài đan lát; các bà, các mẹ bên khung dệt cần mẫn với từng sợi vải… Những nghề truyền thống tưởng như bình dị ấy lại trở thành những “mảnh ghép” quý giá tạo nên bản sắc riêng của vùng đất này.
Ông Hoàng Văn Mến, người có uy tín ở bản Mường Lựm, nguyên Bí thư Đảng ủy xã Mường Lựm (cũ) thông tin: Trước đây, Mường Lựm còn nhiều khó khăn, giao thông đi lại rất vất vả. Từ năm 2008, được Nhà nước quan tâm đầu tư đường giao thông, cải tạo vùng hồ nên bà con có điều kiện phát triển sản xuất, canh tác lúa 2 vụ/năm, đời sống ngày càng được nâng lên.
Nhìn lại chặng đường ấy, ông Mến vô cùng phấn khởi khi thấy quê hương, bản làng ngày càng đổi thay, kinh tế dần được cải thiện. Giờ đây, xã Chiềng Hặc đang quan tâm phát huy những lợi thế sẵn có, tổ chức các hoạt động văn hóa, trong đó có chợ phiên để quảng bá hình ảnh đất và người Mường Lựm. Đây là cơ hội để những giá trị văn hóa, sản vật và cảnh sắc quê hương được biết đến rộng rãi hơn, mở ra hướng đi mới trong phát triển kinh tế, du lịch và nâng cao đời sống của người dân.
* Khuyến khích phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa dân tộc
Mường Lựm đang có nhiều lợi thế để hình thành những sản phẩm du lịch đặc trưng. Không gian núi rừng còn giữ được vẻ nguyên sơ; văn hóa dân tộc Thái, Mông đa dạng; những nghề truyền thống, ẩm thực, sản vật bản địa và các điểm đến lịch sử tạo thành hệ thống trải nghiệm phong phú cho du khách.
Đặc biệt, khu vực hồ Mường Lựm nằm ở độ cao khoảng 800m so với mực nước biển, kết hợp với khoảng 60ha rừng nguyên sinh, tạo nên không gian cảnh quan xanh, mát và hoang sơ. Đây được xác định là một trong những điểm nhấn có thể kết nối với các sản phẩm du lịch cộng đồng, sinh thái và trải nghiệm văn hóa.
Ngoài ra, cũng có lợi thế nằm gần các khu vực du lịch trọng điểm của tỉnh Sơn La như Mộc Châu, Tân Yên, là điều kiện thuận lợi để địa phương kết nối các tour, tuyến, từng bước đưa Mường Lựm trở thành điểm đến hấp dẫn du khách trong hành trình khám phá vùng Tây Bắc.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Chiềng Hặc Cao Xuân Dũng cho biết: Địa phương tổ chức phiên chợ nhằm quảng bá văn hóa, thiên nhiên, con người Mường Lựm; đồng thời tạo điều kiện để người dân thay đổi tư duy trong phát triển kinh tế. Thời gian tới, xã định hướng đầu tư cơ sở hạ tầng, khuyến khích phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa dân tộc; phát huy các sản phẩm đặc trưng như gạo Mắc Đươi, vịt cổ xanh và những sản vật bản địa. Cùng với đó, xã sẽ tổ chức các lớp tập huấn, nâng cao kiến thức, kỹ năng cho người dân, nhất là kỹ năng khai thác những giá trị khác biệt của văn hóa, cảnh quan và đời sống bản làng vùng cao.
Việc đưa phiên chợ vùng cao trở thành một sản phẩm văn hóa, du lịch đặc trưng sẽ mở thêm cơ hội kết nối, thu hút đầu tư phát triển du lịch, tạo việc làm, nâng cao thu nhập và ổn định đời sống cho đồng bào các dân tộc trên địa bàn xã.
Có thể thấy, những chủ trương và cách làm cụ thể của cấp ủy, chính quyền địa phương, Mường Lựm từ “Mường quên lãng” đang được đánh thức trở thành “miền nhớ thương” giữa đại ngàn Tây Bắc./.
