Những ngày tháng Bảy lịch sử, trong căn nhà nhỏ tại phường Hà Tu (tỉnh Quảng Ninh), người thương binh nặng Lê Long Triệu (sinh năm 1952) nâng niu, cẩn trọng xem lại từng kỷ vật chiến trường và những bức ảnh lưu niệm sau mỗi chuyến đi tìm đồng đội.
Bước ra khỏi lửa đạn với thương tật 81% trên cơ thể, người chiến sĩ đặc công năm xưa vẫn miệt mài gieo lửa truyền thống cho thế hệ trẻ, đồng thời mang trong mình khắc khoải cháy lòng: Tìm lại danh tính cho những người đồng đội đã vĩnh viễn nằm lại nơi chiến trường xưa.
* “Điều nguyên” giữa làn ranh sinh tử
Rời quê hương Đông Triều khi mới tròn 17 tuổi, thanh niên Lê Long Triệu gác lại ước mơ trên ghế nhà trường để lên đường nhập ngũ. Sau 12 tháng huấn luyện khắt khe tại Trung đoàn Đặc công 628 (tỉnh Hải Dương cũ), ông cùng đồng đội hành quân xuyên Trường Sơn hơn nửa năm vào miền Tây Nam Bộ, gia nhập Tiểu đoàn Đặc công T40 (Lữ đoàn 429). Tròn 18 tuổi, ông chính thức bước vào trận chiến đầu tiên. Kể từ đó, ông cùng đồng đội trực tiếp tham gia hàng chục trận đánh hiểm yếu tại chiến trường Kiên Giang, Hà Tiên và các căn cứ giáp biên Campuchia.
"Nói đến Đặc công là nói đến chiến thuật 'Điều nguyên', tức là khi tiến vào điều tra trong lòng địch đến khi rời khỏi hiện trường phải giữ nguyên vẹn. Muốn đánh được đồn bốt địch, chúng tôi phải chui qua 6-7 lớp hàng rào dây thép gai, len lỏi qua bãi mìn, bò sát chân lính gác để đo đạc từng lô cốt, sở chỉ huy. Khi ra về phải đảm bảo gỡ rào vào thế nào gài lại nguyên như thế, xóa sạch dấu vết để cây cỏ vươn lên tự nhiên, tuyệt đối không được để lộ", cựu chiến binh Lê Long Triệu bồi hồi nhớ lại.
Trải qua nhiều trận đánh giáp lá cà sinh tử, ông Triệu đã 3 lần bị thương nặng. Nỗi đau khắc sâu nhất là trận công kích đồn pháo Hà Tiên cuối năm 1972. Một viên đạn 12,7mm cùng hỏa lực đại liên địch xuyên qua hai đùi khiến ông gục xuống. Nằm lại giữa làn đạn thù để trinh sát phục vụ đơn vị, ông Triệu nén đau thương cuộn mình né tránh bánh xích xe tăng địch đang chần gạt xác đồng đội xuống hố sâu. Ông may mắn sống sót và sau đó được trao tặng Huân chương Chiến công giải phóng hạng Ba. Tuy nhiên, vết thương chiến trường đã để lại trên cơ thể ông thương tật 81% (thương binh hạng 1/4, có vết thương đặc biệt), cùng nỗi mất mát lớn lao trong tâm hồn khi chứng kiến đồng đội lần lượt ngã xuống.
Rời chiến trường với thân thể còn hằn găm những mảnh đạn, nhiều năm liền ông Triệu đối mặt với những cơn đau buốt xương thịt mỗi khi thời tiết chuyển mùa. Thế nhưng, người thương binh nặng ấy chưa bao giờ cô đơn, bởi bên cạnh ông luôn có sự đồng hành lặng lẽ của người vợ, bà Trần Thị Kim Dung (sinh năm 1959).
Ông bà kết duyên khi đất nước hòa bình. Bà Dung trở thành đôi chân, trở thành điểm tựa vững chắc thay ông chăm sóc gia đình. Thấu hiểu nỗi đau xé lòng và tâm nguyện đau đáu của chồng với những lời hứa cùng người đã khuất, người phụ nữ ấy không chỉ bao dung, sẻ chia với nỗi niềm riêng của chồng, mà còn coi thương đau của những gia đình liệt sĩ như chính nỗi đau của mình.
* Mệnh lệnh từ trái tim
Nối lại mạch nguồn ký ức, cựu chiến binh Lê Long Triệu đã quy tụ đồng đội Tiểu đoàn T40 thành lập Ban Liên lạc, tự chắt chiu nguồn kinh phí để thực hiện chuyến đi đặc biệt trở lại chiến trường biên giới Tây Nam.
“Nơi chiến trường ngày ấy bom rơi đạn lạc khốc liệt vô cùng. Người lính Quân giải phóng vội vàng chôn cất đồng đội vừa nằm lại, đã phải lao vào sinh tử, có người trận trước tiễn đồng đội, trận sau đã ngã xuống. Trong tột cùng nỗi đau, hiểm nguy, những nấm mộ đắp vội, cắm lại cành cây giữa rừng sâu là tất cả những gì anh em có thể làm cho nhau”, ông Triệu nghẹn ngào.
Tâm nguyện lớn nhất của ông Triệu là giữ sức khỏe để tới đây sẽ cùng đồng đội trở lại chiến trường xưa, tìm lại tên cho đồng đội mình. Ông tâm niệm dẫu chỉ mang được một nắm đất đen in hằn dấu vết đồng đội về cho gia đình, cũng thấy nhẹ lòng hơn.
Nỗi niềm trăn trở của ông Triệu cũng là niềm đau đớn, khắc khoải chung của hàng nghìn cựu chiến binh và các thế hệ người Việt Nam. Đồng cảm sâu sắc với hành trình ấy, Đại tá Đào Xuân Đắc, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh tỉnh Quảng Ninh, một thương binh và là thân nhân liệt sĩ (có anh trai hy sinh trong chiến đấu đến nay chưa tìm thấy hài cốt) vẫn đang cùng các cấp Hội dồn sức cho chiến dịch "500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ".
Ghi nhận về hành trình nghĩa tình bền bỉ của những người cựu chiến binh, Đại tá Đào Xuân Đắc xúc động chia sẻ: Tâm nguyện tìm lại tên cho đồng đội không của riêng ai mà đã trở thành mệnh lệnh thôi thúc từ trái tim. Trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh, có rất nhiều tấm gương cựu chiến binh tiêu biểu, giàu tâm huyết. Đó là ông Triệu ở Hà Tu dù là thương binh nặng 81%, đi lại khó khăn vẫn nhiều lần trở lại chiến trường cũ; hay ông Tuấn (Uông Bí), ông Quang ở Đông Triều dù tuổi cao vẫn đau đáu kết nối thông tin, hàng chục lần bền bỉ lặn lội khắp nơi rà soát sơ đồ mộ chí, xác minh từng mảnh thông tin, thành công đưa nhiều hài cốt liệt sĩ trở về với gia đình.
Ông Đào Xuân Đắc càng thấu hiểu thời gian đang là kẻ thù lớn nhất. Ông phân tích: “Thời gian không chờ đợi chúng ta nữa. Các nhân chứng lịch sử ngày một thưa dần, dấu vết chiến trường xưa bị thời gian khỏa lấp. Vì vậy, Hội Cựu chiến binh tỉnh xác định đây là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, là trách nhiệm thiêng liêng của những người còn sống đối với những người đã ngã xuống".
Hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947-27/7/2027), Hội Cựu chiến binh tỉnh Quảng Ninh phát động toàn thể hội viên thu thập thông tin các trận đánh, kết nối với lực lượng quân đội và các tỉnh phía Nam. Những người còn sức khỏe trực tiếp dẫn đường vào chiến trường cũ; người yếu hơn bền bỉ rà soát ký ức, cung cấp dữ liệu phục vụ giám định ADN, đồng thời đẩy mạnh các hoạt động Đền ơn đáp nghĩa, chăm sóc nghĩa trang liệt sĩ và xây dựng nhà nghĩa tình nơi biên giới, hải đảo. Chiến tranh đã lùi xa, nhưng vết thương trên thịt xương của thương binh Lê Long Triệu hay nỗi đau của những người ở lại vẫn là lời nhắc nhở sâu sắc về giá trị của độc lập, tự do. Hình ảnh người thương binh nặng cùng người vợ hiền lặng lẽ đi tìm đồng đội, cùng sự quyết tâm của lực lượng Cựu chiến binh Quảng Ninh trong chiến dịch 500 ngày đêm, đã tô thắm đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", truyền lại hào khí cách mạng cho thế hệ hôm nay và mai sau./.
