Là vùng đất “trăm nghề” gắn liền với những thương hiệu nổi tiếng, các làng nghề ở Bắc Ninh không chỉ tạo động lực phát triển kinh tế mà còn là nơi lưu giữ hồn cốt văn hóa Kinh Bắc.
Xã Nam Dương (Bắc Ninh) là vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hóa, nơi hội tụ nhiều giá trị đặc sắc, nổi bật là làng nghề mì gạo Thủ Dương có lịch sử hơn 100 năm.
*Từng bước khẳng định vị thế
Sản phẩm mì gạo ở Nam Dương được làm từ nguyên liệu gạo Bao Thai Hồng, kết hợp phương pháp thủ công và ứng dụng công nghệ hiện đại, đã khẳng định thương hiệu trên thị trường trong nước và từng bước vươn ra xuất khẩu.
Để làm ra sợi mì dai, ngon, trắng dẻo như hiện nay thì người sản xuất đã phải đúc kết bằng nhiều năm kinh nghiệm và có tấm lòng yêu nghề, tuân thủ nghiêm ngặt những nguyên tắc bất di bất dịch, từ khâu chọn gạo, vo gạo, ngâm gạo, xay bột, phơi, chần bánh.
Nguyên liệu chính của sản phẩm là gạo Bao Thai hồng, hạt gạo to tròn, dẻo thơm. Gạo sau khi thu hoạch được nhặt sạch, đãi, vo kỹ rồi ngâm trong lu từ 6-8 giờ. Sau đó, gạo được xay bằng cối đá xanh thành bột mịn, sánh, lọc kỹ nhiều lần, ủ qua đêm để đạt độ kết dính và hương vị đặc trưng. Bột được mang đi tráng bánh, phơi nắng. Khi bánh se mặt, người dân cắt thành từng tấm đều nhau, rồi thái thành sợi mì thẳng tắp, đẹp mắt.
Điểm đặc biệt của mì gạo nằm ở hương vị dẻo thơm đặc trưng từ gạo Bao Thai hồng, kết hợp với kỹ thuật xay bột truyền thống bằng cối đá, tạo nên từng sợi mì trắng ngần, dai mềm tự nhiên mà không cần dùng đến phụ gia. Mì gạo được chế biến thành các món xào, nhúng lẩu... phù hợp với nhu cầu sử dụng của người tiêu dùng. Hầu hết các hộ dân nơi đây đã tự trang bị máy móc đơn giản như máy thái mì, máy xay bột... tạo bước đột phá mới của làng nghề ngày nay.
Sản phẩm mì gạo hiện đã có mặt tại nhiều thị trường quốc tế như Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Nga, Trung Quốc…, từng bước khẳng định vị thế trên thị trường và nâng cao giá trị thương hiệu.
Những năm qua, xã Nam Dương đã chú trọng phát triển ngành nghề nông thôn gắn với chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP), từng bước nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh và xây dựng thương hiệu sản phẩm. Đến nay, toàn xã có 26 sản phẩm OCOP được công nhận, trong đó có 2 sản phẩm đạt tiêu chuẩn 4 sao, còn lại đạt 3 sao, thuộc nhóm sản phẩm làng nghề và nông sản đặc trưng. Đặc biệt, lĩnh vực sản xuất mì gạo tiếp tục phát triển mạnh mẽ với 32 hợp tác xã và hơn 600 hộ sản xuất, tạo việc làm cho khoảng 1.500 lao động địa phương. Sản lượng mì gạo đạt từ 25.000-30.000 tấn mỗi năm, doanh thu trên 600 tỷ đồng, đóng góp quan trọng vào phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.
Chủ tịch UBND xã Nam Dương Lê Tuấn Anh cho biết, thời gian tới, địa phương tiếp tục đẩy mạnh phát triển làng nghề theo hướng bền vững, gắn với ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số và phát triển du lịch nông thôn; chú trọng xây dựng chuỗi giá trị sản phẩm, truy xuất nguồn gốc, mở rộng thị trường tiêu thụ trong nước và xuất khẩu.
*Phát triển kinh tế nông thôn gắn với bảo tồn giá trị văn hóa
Mới đây, xã Nam Dương tổ chức Ngày hội Làng nghề truyền thống và sản phẩm đặc trưng lần thứ I năm 2026 tại khu dân cư mới xã Nam Dương, thu hút đông đảo đại biểu, doanh nghiệp, hợp tác xã, nghệ nhân và nhân dân trong và ngoài địa phương tham dự, tạo không khí sôi nổi, đậm đà bản sắc văn hóa.
Điểm nhấn của sự kiện là không gian trưng bày các gian hàng của các thôn, hợp tác xã và cơ sở sản xuất tại xã. Nhiều sản phẩm đặc trưng như mì gạo Chũ, nem ngựa, cam ngọt Đồng Quýt, vải thiều cùng các sản phẩm nông sản, tiểu thủ công nghiệp được giới thiệu, quảng bá đến người tiêu dùng.
Các gian hàng được thiết kế sinh động, mang đậm dấu ấn văn hóa từng vùng, vừa là nơi trưng bày sản phẩm, vừa là không gian giao lưu, trải nghiệm cho du khách. Các phần thi như thái mì, bó mì, làm nem… thu hút đông đảo nghệ nhân, người dân tham gia, thể hiện kỹ năng, kinh nghiệm và sự khéo léo trong sản xuất truyền thống. Đây cũng là dịp để tôn vinh lao động làng nghề, góp phần giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa lâu đời của địa phương.
Ngày hội cũng góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống; quảng bá hình ảnh quê hương, con người, sản phẩm đặc trưng đến đông đảo nhân dân, du khách. Đây cũng là dịp để các hộ sản xuất, hợp tác xã, doanh nghiệp giao lưu, kết nối, thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm và nâng cao giá trị kinh tế của làng nghề.
Ngày hội được kỳ vọng sẽ trở thành hoạt động thường niên, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn gắn với bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống, xây dựng thương hiệu sản phẩm làng nghề Nam Dương ngày càng vươn xa.
Là vùng đất “trăm nghề” gắn liền với những thương hiệu nổi tiếng như tranh Đông Hồ, gỗ mỹ nghệ Đồng Kỵ, gốm Phù Lãng, tre trúc Xuân Lai, mỳ Thủ Dương, rượu làng Vân, bún bánh Đa Mai…, các làng nghề ở Bắc Ninh không chỉ tạo động lực phát triển kinh tế mà còn là nơi lưu giữ hồn cốt văn hóa Kinh Bắc.
Giai đoạn 2022 - 2025, tỉnh Bắc Ninh tập trung bảo tồn và phát triển nghề, làng nghề nhằm gìn giữ và phát huy các giá trị, bản sắc văn hóa truyền thống. Tỉnh thúc đẩy phát triển sản xuất, nâng cao năng lực cạnh tranh, giá trị gia tăng cho các sản phẩm, tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân; bảo vệ cảnh quan, không gian và môi trường, xây dựng các khu dân cư, làng văn hóa, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội nông thôn bền vững. Tỉnh công nhận thêm 8 nghề truyền thống, 7 làng nghề và 12 làng nghề truyền thống; mỗi năm có 40 sản phẩm làng nghề được đánh giá và xếp hạng sản phẩm chương trình OCOP.../.
