Thành phố Hải Phòng hướng tới trở thành đầu tàu thực hiện mô hình kinh tế biển xanh, trong đó khoa học và công nghệ giữ vai trò then chốt.
Theo Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, thành phố Hải Phòng hướng tới trở thành đầu tàu thực hiện mô hình kinh tế biển xanh, trong đó khoa học và công nghệ giữ vai trò then chốt. Để hiện thực hóa mục tiêu này, Hải Phòng đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, trọng tâm là đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng khoa học và công nghệ biển.
* Những thành quả ban đầu
Sau hơn hai năm đưa vào ứng dụng, Đề tài “Nghiên cứu sử dụng cát nghiền thay thế một phần cát tự nhiên trong sản xuất bê tông phục vụ thi công các công trình ven biển” do Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Toàn Đức (Đại học Hải Phòng) làm chủ nhiệm đề tài đã mở ra thêm lựa chọn vật liệu cho các công trình xây dựng. Đề tài nghiên cứu giải pháp sản xuất cát nghiền từ đá cát kết Quảng Ninh và đá vôi Hà Nam để thay thế cát tự nhiên đang ngày càng khan hiếm. Thực tiễn triển khai cho thấy, giải pháp mang lại hiệu quả rõ nét về kỹ thuật, kinh tế, môi trường và xã hội; khẳng định cát nghiền từ đá vôi Hà Nam và đá cát kết Quảng Ninh có thể thay thế một phần lớn cát tự nhiên trong bê tông mác từ M300 đến M600, đáp ứng các yêu cầu về cường độ, độ chống thấm và khả năng chống xâm thực ion clo của các công trình ven biển.
Theo Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Hải Phòng, đề tài có tính ứng dụng cao, phù hợp định hướng phát triển vật liệu xây dựng bền vững, cần tiếp tục được hỗ trợ và nhân rộng trong thời gian tới. Việc sử dụng cát nghiền không chỉ góp phần giảm áp lực khai thác cát tự nhiên, mà còn giúp hạ giá thành bê tông trung bình khoảng 50.000 đồng/m³, tận dụng hiệu quả tro bay - phế thải công nghiệp tại địa phương. Kết quả nghiên cứu đã được ứng dụng rộng rãi trong sản xuất bê tông thương phẩm và thi công nhiều công trình ven biển, chung cư cao tầng trên địa bàn thành phố. Đây là một trong nhiều giải pháp khoa học đã và đang được nghiên cứu, ứng dụng hiệu quả trong lĩnh vực kinh tế biển của Hải Phòng thời gian qua.
Bà Vũ Thị Thu Hiền, Trưởng phòng Quản lý khoa học, Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Hải Phòng cho biết, phát triển khoa học và công nghệ biển không chỉ là yêu cầu tất yếu để khai thác bền vững tài nguyên, bảo vệ môi trường và bảo đảm chủ quyền biển đảo, mà còn mang lại cho thành phố nhiều kết quả quan trọng. Giai đoạn 2021-2025, tốc độ đổi mới công nghệ của Hải Phòng đạt 15,02%; chỉ số đổi mới sáng tạo của thành phố trong hai năm liên tiếp 2023 và 2024 giữ vững vị trí thứ 3 cả nước, và đứng thứ 4 cả nước sau khi mở rộng địa giới hành chính năm 2025.
Để đạt được kết quả này, Hải Phòng đã tăng cường đầu tư cho khoa học và công nghệ, với tỷ lệ chi ngân sách cho lĩnh vực này đến cuối giai đoạn tăng gấp 3 lần so với thời kỳ đầu. Cùng với đó, hạ tầng khu công nghệ cao, khu công nghiệp, logistics và hệ thống cảng biển được quan tâm đầu tư, từng bước tạo nền tảng cho phát triển khoa học và công nghệ biển.
Thành phố cũng từng bước hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo với 76 doanh nghiệp khoa học và công nghệ, 4 trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo. Hoạt động chuyển giao công nghệ được thúc đẩy trong các lĩnh vực như đóng tàu, logistics biển, nuôi trồng thủy sản công nghệ cao; nghiên cứu bảo tồn và phát triển một số loài sinh vật biển có giá trị sinh thái và kinh tế; xây dựng cơ sở dữ liệu số về tài nguyên biển; ứng dụng công nghệ GIS và dữ liệu vệ tinh trong giám sát biến động môi trường biển.
Tiềm lực khoa học công nghệ của thành phố ngày càng được nâng cao với 41 phòng thí nghiệm, thử nghiệm đạt tiêu chuẩn quốc gia VILAS (ISO/IEC 17025). Đặc biệt, nguồn nhân lực khoa học công nghệ tiếp tục được củng cố, với 4.801 cán bộ hoạt động trong lĩnh vực khoa học công nghệ, đạt tỷ lệ 11,3 cán bộ/10.000 dân - một trong những điểm sáng của thành phố Hải Phòng trong phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.
* Trung tâm khoa học biển hàng đầu cả nước
Nhằm khắc phục những hạn chế, tháo gỡ các điểm nghẽn và đưa Hải Phòng trở thành trọng điểm phát triển khoa học và công nghệ biển của cả nước, ngày 26/12/2025, UBND thành phố Hải Phòng đã phê duyệt Chương trình khoa học và công nghệ biển thành phố Hải Phòng đến năm 2030. Chương trình được xây dựng bám sát các nghị quyết của Trung ương và Chính phủ, tạo nền tảng khoa học và công nghệ phục vụ phát triển bền vững kinh tế biển.
Chương trình đặt mục tiêu phát triển và ứng dụng mạnh mẽ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo nhằm nâng cao năng lực nghiên cứu, quản lý và khai thác bền vững tài nguyên biển; phục vụ phát triển nhanh các ngành kinh tế biển trọng điểm; tăng cường năng lực dự báo, giám sát và ứng phó với biến đổi khí hậu; mở rộng hợp tác quốc tế và xây dựng tiềm lực khoa học công nghệ biển đủ mạnh cho thành phố.
Theo định hướng, đến năm 2030, Hải Phòng phấn đấu trở thành trung tâm đào tạo, nghiên cứu, ứng dụng và phát triển khoa học và công nghệ biển, có trình độ tương đương các khu vực thuộc nhóm hàng đầu Đông Nam Á; hướng tới mục tiêu đến năm 2045 trở thành trung tâm khoa học biển hàng đầu cả nước, có vai trò dẫn dắt trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
Cụ thể, đến năm 2030, số nhiệm vụ nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ cấp thành phố trong lĩnh vực biển phấn đấu chiếm khoảng 30% tổng số nhiệm vụ khoa học và công nghệ toàn thành phố; ít nhất 60% kết quả khoa học và công nghệ cấp thành phố được đưa vào ứng dụng thực tiễn sau 12 tháng kể từ khi nghiệm thu. Kinh phí chi từ ngân sách thành phố cho khoa học và công nghệ biển dự kiến chiếm khoảng 30% tổng chi ngân sách nhà nước dành cho nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ.
Về hạ tầng nghiên cứu, Hải Phòng đặt mục tiêu hình thành ít nhất một phòng thí nghiệm trọng điểm về biển và một trung tâm công nghệ sinh học biển; mỗi năm công bố từ 50 đến 100 bài báo khoa học về biển trên các tạp chí thuộc hệ thống Scopus/ISI; đồng thời xây dựng và hoàn thiện cơ sở dữ liệu số về biển phục vụ quản lý, nghiên cứu và phát triển bền vững kinh tế biển.
Song song với phát triển nghiên cứu, Chương trình đặc biệt chú trọng thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực biển. Thành phố định hướng hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo về biển theo hướng đồng bộ, bền vững, lấy doanh nghiệp làm trung tâm, bao gồm doanh nghiệp khởi nghiệp, doanh nghiệp công nghệ biển và các mô hình thử nghiệm (sandbox), qua đó tăng cường liên kết giữa nghiên cứu, ứng dụng công nghệ và thương mại hóa sản phẩm.
Trọng tâm của Chương trình là thúc đẩy nghiên cứu và ứng dụng công nghệ số trong quản lý, khai thác và phát triển kinh tế biển, xây dựng dữ liệu mở biển; ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong dự báo nguồn lực và môi trường biển; triển khai Internet vạn vật trong nuôi biển; phát triển bản đồ số du lịch biển; đẩy mạnh số hóa các nghiệp vụ hàng hải và logistics.
Thành phố cũng chú trọng phát triển và ứng dụng các công nghệ mới, công nghệ tiên tiến gắn với chuyển đổi xanh và phát triển bền vững như công nghệ xanh, công nghệ sạch, hydrogen xanh, IoT, robot biển và các thiết bị không người lái dưới nước. Hải Phòng từng bước xây dựng cơ chế hỗ trợ thử nghiệm công nghệ mới, mô hình kinh tế biển mới, trong đó có mô hình nuôi biển đa tầng kết hợp và mô hình không gian kinh tế biển đa mục tiêu.
Để hiện thực hóa các mục tiêu đề ra, thành phố triển khai đồng bộ các giải pháp xây dựng tiềm lực khoa học và công nghệ biển, tập trung phát triển tổ chức, nhân lực, hạ tầng, thông tin và tài chính, hướng tới phát triển bền vững kinh tế biển trong giai đoạn tới./.
