Cây sâm Lai Châu đã được cấp Bằng bảo hộ giống cây trồng và cấp 120 mã số cơ sở trồng với gần 6 triệu cây.
Sâm Lai Châu cần phải chuẩn hóa vùng trồng và quy trình sản xuất và hình thành chuỗi giá trị và đẩy mạnh chế biến sâu. Bộ Y tế cam kết tiếp tục phối hợp, hỗ trợ tỉnh Lai Châu trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền. Đây là nhấn mạnh của Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà tại Hội thảo khoa học “Sâm Lai Châu - Tinh hoa đại ngàn Tây Bắc” do Ủy ban nhân dân tỉnh Lai Châu phối hợp với Bộ Y tế, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức ngày 19/9.
"Hội đồng Dược điển Việt Nam và các đơn vị liên quan tiếp tục phối hợp với tỉnh để hoàn thiện hồ sơ; trước mắt hoàn thiện hồ sơ phục vụ thẩm định, công bố Tiêu chuẩn Quốc gia Sâm Việt Nam sửa đổi, bổ sung trong năm 2026. Các cục của Bộ Y tế hướng dẫn, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp trong thực hiện các thủ tục liên quan đến thuốc, thực phẩm bảo vệ sức khỏe và mỹ phẩm từ sâm Lai Châu. Phát triển sâm phải tạo thêm sinh kế, nâng cao thu nhập cho đồng bào vùng cao, đồng thời gắn với bảo vệ rừng, phát triển kinh tế dưới tán rừng và bảo tồn nguồn gen…", Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết thêm.
Về phía Bộ Khoa học và Công nghệ, theo Thứ trưởng Lê Xuân Định, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ đồng hành cùng Lai Châu để phát triển sản phẩm sâm Lai Châu; tiếp tục triển khai đồng bộ nghiên cứu nguồn gen, trồng, điều kiện sinh trưởng, quy trình trồng, chăm sóc, thu hoạch, sơ chế và bảo quản sâm Lai Châu. Bên cạnh đó là hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, thử nghiệm, phương pháp kiểm định, định danh, xác nhận xuất xứ nguồn gốc đối với sâm Lai Châu để nối đến các tiêu chuẩn quốc gia, tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia đối với sâm Lai Châu; tập trung đẩy chuyển một số hoạt động về giá trị sâm Lai Châu, vùng trồng, sản xuất, chế biến, phân phối và tiêu thụ…
Cây sâm Lai Châu đã được cấp Bằng bảo hộ giống cây trồng và cấp 120 mã số cơ sở trồng với gần 6 triệu cây. Các thủ tục xây dựng, bảo hộ thương hiệu, chỉ dẫn địa lý và bổ sung Sâm Lai Châu vào chuyên luận Sâm Việt Nam trong Dược điển Việt Nam đang được tích cực triển khai thực hiện. Bên cạnh những kết quả đạt được, việc bảo tồn và phát triển sâm Lai Châu còn nhiều khó khăn, thách thức như: Quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, phân tán; nguồn giống chất lượng cao còn hạn chế; chi phí đầu tư ban đầu lớn; liên kết giữa nhà khoa học, doanh nghiệp và người dân chưa thật sự chặt chẽ; năng lực chế biến, đa dạng hóa sản phẩm còn hạn chế; hoạt động quảng bá, xúc tiến thương mại và mở rộng thị trường chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế.
Tại hội nghị, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Lai Châu Hà Quang Trung nhấn mạnh, đây cũng là cơ hội để tăng cường kết nối, thúc đẩy hợp tác trong nghiên cứu, bảo tồn, phát triển vùng nguyên liệu, chế biến sâu, xây dựng thương hiệu, xúc tiến đầu tư và mở rộng thị trường đối với sâm Lai Châu. Lai Châu mong muốn các nhà khoa học, chuyên gia, doanh nghiệp và nhà đầu tư tiếp tục quan tâm, đồng hành cùng tỉnh, cùng nghiên cứu, đề xuất các giải pháp khả thi để bảo tồn và phát triển bền vững nguồn gen quý; chuẩn hóa giống, quy trình sản xuất; nâng cao chất lượng, đa dạng hóa sản phẩm; hình thành chuỗi giá trị từ nghiên cứu, sản xuất, chế biến đến thương mại, qua đó từng bước đưa sâm Lai Châu trở thành sản phẩm có giá trị và sức cạnh tranh cao trên thị trường.
Tỉnh Lai Châu cam kết tiếp tục đồng hành, tạo điều kiện thuận lợi để các nhà khoa học, doanh nghiệp và nhà đầu tư nghiên cứu, hợp tác và triển khai các hoạt động phù hợp; đồng thời tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách, cải thiện môi trường đầu tư, thúc đẩy liên kết giữa Nhà nước - Nhà khoa học - Nhà doanh nghiệp - người dân trong quá trình phát triển sâm Lai Châu.
Cũng tại hội nghị, các đại biểu tập trung tham luận về nhiều nội dung như: nguồn gen, tính dược học, vùng trồng, áp dụng khoa học công nghệ vào trồng và chế biến, liên kết và phát triển thương hiệu sâm Lai Châu…
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Xuân Đà, Đại học Y dược, Đại học Quốc gia Hà Nội, để định vị sâm Lai Châu trở thành “sản phẩm quốc gia”, sâm Lai Châu không nên được phát triển như một cây dược liệu đắt tiền đơn thuần. Nếu chỉ mở rộng diện tích, bán củ tươi và chạy theo giá, tỉnh có thể tăng sản lượng nhưng chưa chắc tạo ra một ngành kinh tế bền vững. Đích đến cần cao hơn là đua sâm Lai Châu thành một tài sản sinh học có chủ quyền, một nền tảng khoa học - công nghệ, một chuỗi giá trị công nghiệp sức khỏe và một biểu tượng phát triển xanh của vùng núi biên giới. Nhà nước tạo ra hạ tầng, doanh nghiệp tạo ra thị trường theo một chuỗi sinh học.
Để sâm Lai Châu từ tài nguyên bản địa đến sản phẩm quốc gia cần phải khoa học đi trước diện tích; tiêu chuẩn đi trước thương mại; chế biến đi trước xuất khẩu nguyên liệu; cộng đồng đi cùng doanh nghiệp và dữ liệu phải trở thành tài sản công chiến lược của tỉnh.
Theo ông Nguyễn Văn Toanh, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Dược phẩm Bạch Mã Vạn Xuân, sâm Lai Châu cần phải chế biến sâu thành các sản phẩm được sử dụng trong y tế. Công ty sẵn sàng đồng hành cùng tỉnh Lai Châu, doanh nghiệp cùng người dân để tạo ra những sản phẩm thương hiệu từ sâm Lai Châu.
Lai Châu có diện tích tự nhiên trên 9.068 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm trên 58%; địa hình núi cao, khí hậu mát mẻ quanh năm, hệ sinh thái rừng đa dạng, phong phú. Đây là những điều kiện tự nhiên thuận lợi để phát triển các loại cây dược liệu quý, trong đó nổi bật là sâm Lai Châu, loài cây đặc hữu, quý hiếm, phân bố tự nhiên tại tỉnh Lai Châu, tập trung trên dãy núi Pu Si Lung và Pu Sam Cáp, ở độ cao từ 1.400 đến 2.200 mét so với mực nước biển.
Sâm Lai Châu có thành phần hóa học đa dạng, với sự hiện diện của 52 loại saponin và được đánh giá là nguồn dược liệu quý; các bộ phận của cây đều có giá trị sử dụng làm dược liệu. Đáng chú ý, phần thân rễ chứa hàm lượng saponin MR2 tương đối cao, là cơ sở khoa học quan trọng cho việc nghiên cứu, bảo tồn, phát triển và nâng cao giá trị sản phẩm từ loài dược liệu đặc hữu này.
Đến nay, khoảng 30.000 ha có điều kiện phù hợp, trong đó trên 20.300 ha rất phù hợp để phát triển sâm Lai Châu. Tỉnh đã bảo tồn khoảng 1.700 cây mẹ ngoài tự nhiên, gây trồng hơn 21.000 cây; hiện có 46 tổ chức và trên 200 hộ gia đình, cá nhân đầu tư, gây trồng với diện tích trên 150 ha. Nhiều diện tích đã ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, sản xuất theo tiêu chuẩn “Thực hành tốt trồng trọt và thu hái dược liệu do Tổ chức Y tế Thế giới ban hành” (GACP-WHO) và tiêu chuẩn hữu cơ.
Tại hội thảo, Ủy ban nhân dân tỉnh đã trao Biên bản ghi nhớ hợp tác giữa Ủy ban nhân dân tỉnh Lai Châu và 7 đơn vị trong nghiên cứu, đào tạo, phát triển vùng trồng, chế biến, thử nghiệm sâm Lai Châu và dược liệu./.
