Cải tạo vòm cầu Phùng Hưng: Bảo tồn di sản phải đi đôi với an toàn đường sắt
Dự án được kỳ vọng bổ sung điểm đến văn hóa và hoạt động dịch vụ tại khu vực phố cổ.
Dự án phát triển không gian văn hóa, dịch vụ và du lịch tại khu vực 131 vòm cầu phía Nam cầu Long Biên được Hà Nội thúc đẩy theo phương thức đối tác công tư. Tuy nhiên, trước khi mở các vòm cầu phục vụ hoạt động công cộng, yêu cầu quan trọng là kiểm định kết cấu, bảo đảm an toàn chạy tàu và xác định rõ trách nhiệm quản lý, khai thác.
Những vòm cầu đá dọc phố Phùng Hưng và Gầm Cầu là một phần của hệ thống đường sắt dẫn vào cầu Long Biên. Nằm giữa khu vực đô thị lịch sử, công trình vừa mang dấu ấn kiến trúc lâu đời, vừa tiếp tục phục vụ hoạt động vận tải đường sắt. Vì vậy, phương án cải tạo thành không gian văn hóa, thương mại và du lịch phải giải quyết đồng thời bài toán bảo tồn và an toàn công trình.
Theo thông tin Sở Tài chính Hà Nội công bố ngày 1/10, liên danh Công ty cổ phần Đầu tư Bất động sản Taseco và Công ty cổ phần Tập đoàn Taseco đã đề xuất thực hiện dự án theo phương thức đối tác công tư, hợp đồng xây dựng - kinh doanh - chuyển giao. Tổng vốn đầu tư sơ bộ hơn 1.137 tỷ đồng, gồm khoảng 445 tỷ đồng vốn nhà nước và hơn 692 tỷ đồng do nhà đầu tư thu xếp.
Mặc dù tên dự án đề cập khu vực 131 vòm cầu, hồ sơ đề xuất xác định phạm vi nghiên cứu cải tạo, khai thác trực tiếp là 127 vòm cùng không gian hai bên tuyến phố Phùng Hưng - Gầm Cầu, từ phố Cửa Đông đến ga Long Biên. Phạm vi, quy mô cuối cùng phải được xác định trong báo cáo nghiên cứu khả thi và các quyết định của cơ quan có thẩm quyền.
Mục tiêu đặt ra là hình thành không gian đi bộ, sinh hoạt văn hóa, dịch vụ, du lịch và thương mại, kết hợp chỉnh trang cảnh quan, vỉa hè, hạ tầng kỹ thuật. Tuy nhiên, Sở Tài chính nêu rõ việc gia cố kết cấu vòm cầu phải bảo đảm an toàn, không làm giảm năng lực khai thác tuyến đường sắt hiện hữu.
Tại cuộc kiểm tra thực địa trong tháng 9, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội Đỗ Việt Hải báo cáo thành phố đã rà soát, kiểm đếm 127 vòm dẫn đường sắt trên đoạn từ phố Cửa Đông đến ga Long Biên, với giá trị tài sản dự kiến bàn giao hơn 7,35 tỷ đồng. Sở đề xuất được giao tiếp nhận, quản lý số tài sản này theo quy định.
Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng yêu cầu khẩn trương hoàn tất thủ tục bàn giao tài sản kết cấu hạ tầng đường sắt, đồng thời tập trung giải phóng mặt bằng các hộ dân liên quan. Ông nhấn mạnh các phần việc phải được triển khai song song, tránh để thủ tục ở một khâu ảnh hưởng đến tiến độ chung.
Ngày 5/10, Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố ban hành Nghị quyết số 31-NQ/TU, thống nhất chủ trương triển khai dự án. Thành phố yêu cầu các cơ quan liên quan hoàn thiện hồ sơ đúng thẩm quyền, kiểm soát hiệu quả đầu tư, phòng ngừa thất thoát, lãng phí. Đặc biệt, các điều khoản hợp đồng BOT về thời hạn kinh doanh, phương án quản lý, vận hành và khai thác vòm cầu phải được tính toán kỹ, bảo đảm hài hòa lợi ích của Nhà nước và doanh nghiệp.
Theo hồ sơ công bố đầu tháng 10, thời hạn kinh doanh dự kiến là 30 năm kể từ khi hoàn thành, nghiệm thu, bàn giao công trình; thời gian xây dựng dự kiến khoảng 21 tháng, hướng tới hoàn thành vào ngày 30/6/2028. Đây đều là phương án đề xuất, chưa phải tiến độ và thời hạn khai thác đã được chốt trong hợp đồng dự án.
Với công trình đường sắt đang khai thác, việc cải tạo không thể chỉ căn cứ vào nhu cầu mở rộng không gian kinh doanh. Tình trạng kết cấu từng vòm, biện pháp gia cố, tổ chức thi công và quan trắc phải được đánh giá trước khi quyết định hạng mục can thiệp. Các phương án phòng cháy, chữa cháy, thoát hiểm và tổ chức dòng người cũng cần phù hợp đặc điểm không gian dưới cầu.
Dự án được kỳ vọng bổ sung điểm đến văn hóa và hoạt động dịch vụ tại khu vực phố cổ. Tuy nhiên, hiệu quả lâu dài phụ thuộc vào cách gìn giữ giá trị kiến trúc, bảo đảm an toàn chạy tàu và tổ chức khai thác phù hợp với đời sống cư dân xung quanh. Trước mắt, việc hoàn thiện thủ tục đầu tư, tiếp nhận tài sản và kiểm định công trình là những điều kiện cần thiết để chuyển chủ trương thành dự án có thể triển khai trên thực địa./.
