Quá trình chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ không chỉ tạo điều kiện thuận lợi cho người dân trong thực hiện các thủ tục hành chính mà còn giúp nông dân Lào Cai mạnh dạn ứng dụng công nghệ thông tin, mạng xã hội và thương mại điện tử vào sản xuất, kinh doanh, tạo nguồn thu nhập ổn định.
Sau một năm triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, tại Lào Cai, nhiều mô hình số, tri thức số hiệu quả được thực hiện đồng bộ, kịp thời tại các địa bàn vùng cao, vùng xa đã đánh dấu bước tiến quan trọng trong hành trình đưa chuyển đổi số tới cộng đồng dân cư, góp phần thực hiện tốt các nhiệm vụ, chỉ tiêu phát triển kinh tế, xã hội.
* "Thôn số" ở Bát Xát
Xã miền núi, biên giới Bát Xát là một trong những điểm sáng về chuyển đổi số của Lào Cai với việc thực hiện hiệu quả và nhân rộng mô hình "Thôn số". Mô hình đã cho thấy bước tiến rõ rệt trong nâng cao khả năng tiếp cận thủ tục hành chính, năng lực chỉ đạo, điều hành của cấp ủy, chính quyền xã và của thôn đến từng khu dân cư.
Thôn Suối Chải là địa bàn mới nhất được triển khai mô hình "Thôn số" tại Bát Xát. Đây là thôn đặc biệt khó khăn với 100% hộ dân là đồng bào dân tộc thiểu số. Toàn thôn có 86 hộ với 440 nhân khẩu, trong đó hộ nghèo chiếm khoảng 75%.
Nằm cách trung tâm xã Bát Xát khoảng 20km, đường vào thôn Suối Chải uốn lượn giữa những triền núi trập trùng. Địa hình đồi núi phức tạp, giao thông khó khăn khiến việc tuyên truyền, triển khai các chủ trương từ xã đến thôn thường mất nhiều thời gian.
Mô hình “Thôn số” tại Suối Chải tập trung vào các nội dung thiết thực như: Hỗ trợ người dân thực hiện thủ tục hành chính công trực tuyến ngay tại thôn; hướng dẫn sử dụng căn cước công dân gắn chíp và các tiện ích số; triển khai sổ tay đảng viên điện tử, sinh hoạt chi bộ trên nền tảng số; tổ chức họp trực tuyến… với hệ thống camera trực tuyến, màn hình ti vi cỡ lớn và hệ thống máy tính cùng và các trang thiết bị điện tử kết nối internet được sắp xếp đồng bộ. Vì vậy khi biết tin mô hình "Thôn số" được ra mắt tại địa phương, chính quyền và người dân nơi đây vô cùng phấn khởi.
Chị Lý Tả Mẩy, người dân trong thôn, có mặt từ rất sớm với mong muốn được tận mắt chứng kiến hệ thống công nghệ số. Chị cho biết, gia đình mới vừa phải làm thủ tục xin xác nhận hộ nghèo cho con phải ra tận xã, đi lại rất mệt và tốn thời gian. Giờ có mô hình này, chị thấy rất thuận lợi, không phải đi xa nữa. Dưới sự hướng dẫn trực tiếp của Bí thư Chi bộ thôn Chảo Củi Phú, chị Mẩy nhanh chóng nắm được quy trình để hoàn thành các bước nộp hồ sơ trực tuyến lĩnh vực tư pháp.
“Nhiều người ở xa trung tâm xã, không biết đi xe máy, không có thiết bị thông minh, nhất là những người già. Việc tiếp cận thủ tục hành chính từ thôn thực sự rất ý nghĩa với tôi và người dân vùng cao”, chị Mẩy phấn khởi chia sẻ.
Cán bộ thôn trước kia mỗi lần xuống trung tâm xã họp, cả đi và về phải mất nhiều giờ đồng hồ, những hôm trời mưa gần như không thể di chuyển do đường trơn trượt. Tuy nhiên, những khó khăn đó không còn, bởi nay, với hệ thống kết nối trực tuyến, các cuộc họp giữa thôn và xã có thể diễn ra ngay tại nhà văn hóa qua màn hình lớn.
"Mỗi thông tin, chỉ đạo được truyền tải trực tiếp, kịp thời, giúp nâng cao chất lượng quản lý, điều hành, đồng thời giảm đáng kể chi phí và công sức di chuyển của cán bộ cơ sở. Qua đây, nâng cao hiệu quả chỉ đạo, điều hành của cấp ủy, chính quyền xã và của thôn đến từng khu dân cư", ông Chảo Củi Phú chia sẻ.
Thực tế cho thấy, Nghị quyết số 57 được thực hiện hiệu quả tại các thôn bản vùng cao của Bát Xát còn có sự đóng góp không nhỏ của lực lượng giáo viên - những thành viên nòng cốt của tổ công nghệ số tại cộng đồng.
Cô Hà Thị Bền, Hiệu trưởng Trường mầm non Phìn Ngan cho hay: Trường có 9 điểm trường lẻ và ở mỗi điểm thôn đều có giáo viên phụ trách về công nghệ thông tin hướng dẫn cán bộ thôn, các đảng viên, người dân thao tác thực hiện các thủ tục hành chính, kết nối hợp trực tuyến... Thời gian đầu, một số cán bộ lớn tuổi còn e ngại khi làm việc trên nền tảng số, nhiều người dân vùng cao chưa quen sử dụng dịch vụ trực tuyến. Các tổ công nghệ số cộng đồng không ngại đường xa, đến tận từng bản để "cầm tay chỉ việc". Rồi dần dần, người dân đã thấy được lợi ích thật sự của nó nên đã tích cực thực hiện.
Theo ông Vũ Hồng Phương, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Bát Xát, việc phổ cập tri thức số đến người dân vùng sâu, vùng đồng bào dân tộc thiểu số có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, giúp thu hẹp khoảng cách số, đảm bảo không ai bị bỏ lại phía sau. Bước đầu, mô hình được đánh giá là rất hiệu quả và đi vào được cuộc sống. Trong năm 2026, Bát Xát sẽ phủ kín mô hình này tới 100% thôn bản và hướng tới xây dựng đội ngũ “hạt nhân số” từ chính người dân địa phương, biết sử dụng công nghệ để hỗ trợ nhau.
*Đòn bẩy kinh tế
Quá trình chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ không chỉ tạo điều kiện thuận lợi cho người dân trong thực hiện các thủ tục hành chính mà còn giúp nông dân Lào Cai mạnh dạn ứng dụng công nghệ thông tin, mạng xã hội và thương mại điện tử vào sản xuất, kinh doanh, tạo nguồn thu nhập ổn định.
Từ chỗ chỉ quen với cách làm truyền thống, nhiều nông dân đã biết sử dụng điện thoại thông minh để chụp ảnh, quay video, giới thiệu sản phẩm, kết nối thị trường, đưa nông sản địa phương lên các sàn thương mại điện tử, từng bước xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường tiêu thụ
Mường Khương những ngày này đang rực lên sắc vàng của hơn 700 ha quả quýt chín. Cây quýt cũng là nguồn thu nhập chính của gia đình chị Lồ Dìn Phủng, với 4.000 gốc quýt đang cho thu hoạch, mỗi vụ, gia đình chị có thể thu về gần 20 tấn quả. Ngoài việc bán trực tiếp tại vườn và khu vực lân cận, chị cũng tận dụng các nền tảng trực tuyến như Facebook, Zalo, sàn thương mại điện tử để giới thiệu và bán hàng với mức giá bình quân ổn định khoảng từ 20.000 đồng - 25.000 đồng/kg.
“Tôi học cách livestream, chụp ảnh, viết mô tả sản phẩm - những kỹ năng trước đây tôi chưa từng nghĩ tới", chị Phủng phấn khởi nói. Với người dân, đó không chỉ là "bán hàng online", mà là bước đầu làm kinh tế số.
Nếu như trước đây quả quýt chủ yếu được nhập từ bên kia biên giới, thì nay quýt Mường Khương không chỉ làm chủ thị trường nội địa, mà còn vươn xa tới nhiều tỉnh, thành phố trong cả nước thông qua các sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và hệ thống phân phối hiện đại. Theo ông Đào Văn Chiến, Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Mường Khương "hiện, sản phẩm bà con làm ra rất phù hợp nhu cầu. Chỉ cần cung ứng trong nước thôi cũng đã tiêu thụ hết, không lo dư thừa".
Theo Ban Chỉ đạo phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tỉnh, năm 2025, Lào Cai đã hoàn thành 100% yêu cầu, tiến độ đối với 167 nhiệm vụ Trung ương giao. Với kết quả này, Lào Cai được đánh giá là một trong những địa phương có tỷ lệ hoàn thành cao nhất cả nước về thực hiện nhiệm vụ Trung ương giao liên quan đến Nghị quyết số 57.
Nhằm đưa khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực phát triển mới, mở ra dư địa cho Lào Cai tăng trưởng và bứt phá trong giai đoạn tiếp theo, thời gian tới, tỉnh sẽ tập trung hoàn thiện và ban hành Chương trình hành động phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo giai đoạn 2026 - 2030; đổi mới căn bản hoạt động khoa học, công nghệ theo hướng đặt hàng nhiệm vụ gắn với các bài toán thực tiễn. Tỉnh phát triển kinh tế số dựa trên lợi thế địa phương, nhất là nông nghiệp số, du lịch số, thương mại điện tử và logistics xuyên biên giới; đầu tư hạ tầng số, dữ liệu và nền tảng dùng chung; chú trọng phát triển nguồn nhân lực đổi mới sáng tạo./.
