Tọa đàm gợi mở những cách nhìn mới về các định hướng chính sách có chiều sâu, nhằm hướng tới một con đường phát triển mà ở đó kinh tế tăng trưởng, con người hạnh phúc và dân tộc trường tồn.
Sáng 7/1, tại Hà Nội, Viện Thông tin Khoa học xã hội, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam tổ chức tọa đàm khoa học “Phát triển con người bền vững quyết định vận mệnh quốc gia”. Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thiện Nhân, đại biểu Quốc hội khóa XV, nguyên Phó Thủ tướng Chính phủ, nguyên Bí thư Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh là diễn giả chính tại tọa đàm.
Phát biểu khai mạc tọa đàm, Giáo sư, Tiến sĩ Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cho biết, trong những năm qua, Việt Nam đạt được những thành tựu về phát triển kinh tế - xã hội rất đáng ghi nhận nhưng cũng đang đối diện với những biến đổi nhân khẩu học sâu sắc khi mức sinh giảm nhanh xuống dưới mức thay thế, tốc độ già hóa dân số thuộc nhóm nhanh nhất châu Á, trong khi mô hình tăng trưởng vẫn dựa nhiều vào lao động và chưa hoàn toàn dựa trên năng suất và đổi mới sáng tạo. Đất nước trở nên giàu hơn nhưng nền tảng tái tạo con người và lực lượng lao động cũng cần có những điều chỉnh chiến lược kịp thời.
Giáo sư, Tiến sĩ Lê Văn Lợi cho biết, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam đánh giá cao những đóng góp học thuật, tư duy chiến lược và tâm huyết của Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thiện Nhân đối với chủ đề phát triển con người bền vững với việc không chỉ tiếp cận vấn đề từ góc độ kinh tế hay dân số học thuần túy, mà những nghiên cứu của Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thiện Nhân còn đặt vấn đề này trong một chỉnh thể rộng lớn hơn - nơi con người vừa là chủ thể của phát triển, vừa là điều kiện tiên quyết của sự trường tồn quốc gia.
“Đặc biệt, cuốn sách “Việc sinh con trong thế kỷ XXI quyết định vận mệnh quốc gia” mà Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thiện Nhân trao tặng tại tọa đàm không chỉ là một công trình nghiên cứu, mà còn là một lưu ý: Những quyết định tưởng như rất riêng tư của mỗi gia đình, mỗi cá nhân, khi được đặt trong tổng thể xã hội, lại có ý nghĩa sâu xa đối với tương lai của cả dân tộc. Đó là một cách tiếp cận vừa khoa học, vừa nhân văn, vừa đòi hỏi trách nhiệm xã hội ở tầm quốc gia”, Giáo sư, Tiến sĩ Lê Văn Lợi nhấn mạnh.
Khẳng định việc sinh con trong thế kỷ XXI quyết định vận mệnh quốc gia, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thiện Nhân cho rằng, một đất nước có thể tăng trưởng kinh tế trên dưới 10%/năm trong 30-40 năm, công nghệ, dịch vụ phát triển, năng suất lao động cao, nhưng mức sinh lại giảm dưới mức sinh thay thế hàng chục năm. Nếu không có đột phá về chính sách con người với tỉ lệ tái tạo lao động là 100%, duy trì mức sinh thay thế thì quá trình suy thoái con người sẽ tiếp tục hàng trăm năm nữa. Sau 100 năm, các nước có thể mất 40-60% dân số, sau 200 năm mất hơn 90% dân số như đã được dự báo ở Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc.
Ở Việt Nam, từ năm 2011, Chiến lược Dân số và sức khỏe sinh sản Việt Nam giai đoạn 2011-2020 có nội dung yêu cầu phát huy lợi thế cơ cấu dân số vàng. Nghị quyết 21-NQ/TW năm 2017 về công tác dân số trong tình hình mới cũng đã xác định các mục tiêu công tác dân số, trong đó có “tận dụng hiệu quả cơ cấu dân số vàng” và trong các giải pháp thực hiện có “phát huy tối đa lợi thế cơ cấu dân số vùng”. Do tuổi hưu của Việt Nam từ năm 2020 trở về trước là 60 tuổi với nam và 55 tuổi với nữ, nên Việt Nam chỉ có cơ cấu dân số vàng 5 năm, từ năm 2009 đến 2013. Nếu tuổi hưu là 65 với cả nam và nữ thì Việt Nam có cơ cấu dân số vàng 34 năm, từ năm 2007 đến 2040.
Để Việt Nam phát triển con người bền vững, trở thành nước thu nhập cao và phát triển bền vững, người dân hạnh phúc sau năm 2045, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thiện Nhân đề xuất các nhóm giải pháp như: Tạo động lực xã hội cho việc kết hôn và sinh con; tạo các điều kiện cần thiết để sinh đủ con cho xã hội, gia đình hạnh phúc; hỗ trợ kết hôn và sinh con. Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thiện Nhân nhấn mạnh, Chính phủ cần thực thi nguyên tắc: Phát triển bền vững về con người là tiền đề quan trọng nhất để đất nước giàu mạnh, dân tộc trường tồn. Đồng thời, Chính phủ cần cải cách hệ thống bảo hiểm xã hội để quỹ hưu trí không mất khả năng thanh toán và chi trả lương hưu đủ sống khi số người già tăng. Nhà nước xây dựng và công bố tiêu chí quốc gia hạnh phúc, địa phương hạnh phúc…
Tại tọa đàm, các nhà khoa học, các nhà quản lý, các chuyên gia đến từ nhiều lĩnh vực khác nhau đã trao đổi học thuật, từ đó gợi mở những cách nhìn mới về các định hướng chính sách có chiều sâu, nhằm hướng tới một con đường phát triển mà ở đó kinh tế tăng trưởng, con người hạnh phúc và dân tộc trường tồn./.
