Thay vì giới hạn trong những tiết học với dữ liệu, con số khô khan, nay học sinh tại Ninh Bình được tham quan thực tế tại di tích lịch sử, bảo tàng và địa điểm dã ngoại.
Tại đây, thay vì chỉ tiếp cận kiến thức qua sách vở, học sinh được “chạm” vào lịch sử qua các chuyến tham quan bảo tàng, di tích và trải nghiệm qua các trò chơi thực tế.
*Hiểu sâu nguồn cội từ những “trò chơi Lịch sử”
Trong không gian Bảo tàng tỉnh Ninh Bình cơ sở 3, học sinh trung học cơ sở trên địa bàn tỉnh được tham quan không gian trưng bày hiện vật, tài liệu lịch sử về “Di sản văn hóa tiêu biểu tỉnh Ninh Bình”, qua đó cảm nhận rõ nét hơn về lịch sử địa phương. Sau đó các em được trực tiếp tham gia hoạt động trải nghiệm trò chơi lịch sử với chủ đề “Học sinh Ninh Bình - tiếp nối di sản Cố đô, tự hào theo chân Bác”.
Đây không chỉ là một buổi tham quan hay một hoạt động đơn thuần mà còn là hành trình để các học sinh được “chạm” vào lịch sử bằng trải nghiệm, tư duy, cảm xúc và tinh thần đồng đội từ những hoạt động thực tế sinh động và giàu cảm xúc. Các em được chia làm các nhóm, nhập vai xếp hàng chụp ảnh để lấy ảnh AI “xuyên không” thực hiện nhiệm vụ theo phiếu học tập và hoàn thành tham quan tại bảo tàng. Tiếp đó, học sinh bước vào chặng trải nghiệm thứ hai với các trò chơi trí tuệ theo nhóm như: nhận diện hiện vật, giải mật thư, tìm hiểu khát vọng Thăng Long và hành trình theo chân Bác.
Để củng cố bài học và kiểm tra kiến thức, các hướng dẫn viên của Bảo tàng Ninh Bình tổ chức nhiều hoạt động, trò chơi đồng đội ngoài trời, giúp học sinh hiểu hơn về quê hương Ninh Bình - vùng đất địa linh nhân kiệt, nơi từng là kinh đô của Nhà nước phong kiến trung ương tập quyền; nơi lưu giữ những lớp trầm tích văn hóa, lịch sử suốt hơn 4.000 năm dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam. Từ tiếng trống đồng vọng về từ ngàn xưa đến hào khí Cố đô Hoa Lư thời Đinh, Tiền Lê; từ dấu son lịch sử mở ra Thăng Long ngàn năm văn hiến đến những năm tháng đấu tranh giành độc lập của dân tộc; rồi từ Bến Nhà Rồng năm 1911, người thanh niên Nguyễn Tất Thành mang theo khát vọng cháy bỏng ra đi tìm đường cứu nước… tất cả được tái hiện sinh động, giúp lịch sử trở nên gần gũi hơn với học sinh.
Sau buổi học tập trải nghiệm, em Lê Tuệ Nhi, Trường Trung học cơ sở, Trung học phổ thông Nguyễn Tất Thành chia sẻ: “Đây là lần đầu tiên em được tham quan Bảo tàng tỉnh Ninh Bình. Em đã học được rất nhiều kiến thức thú vị về lịch sử Việt Nam từ thời kì cổ đại đến các cuộc kháng chiến cứu nước. Ngoài việc được tham quan trưng bày các đồ vật xưa cũ, bức ảnh, thước phim tư liệu thì em được tham gia hoạt động qua trò chơi để cảm nhận lịch sử một cách gần gũi, sống động, thay vì học thụ động trong lớp học. Em mong sẽ được tham gia các tiết học thú vị khác để tích lũy thêm nhiều kiến thức về các môn học, đặc biệt là môn Lịch sử”.
Cô Hồ Mỹ Tiên, giáo viên môn Lịch sử trường Trung học cơ sở, Trung học phổ thông Nguyễn Tất Thành cho rằng: “Tham quan di tích, bảo tàng là cách giáo dục trực quan hiệu quả. Học sinh nhớ lâu, hiểu rõ hơn giá trị văn hóa - lịch sử, từ đó hình thành lòng yêu quê hương. Các em được trực tiếp quan sát hiện vật và trao đổi với chuyên gia, nên việc tiếp thu kiến thức trở nên hứng thú, tự nhiên. Thời gian tới nhà trường sẽ tiếp tục phối hợp với Bảo tàng Ninh Bình tổ chức thêm các buổi tương tự để học sinh tham gia”.
*Cầu nối giữa quá khứ và tương lai
Hiện nay, Ninh Bình có hơn 5.000 di tích, trong đó có một di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới, 8 di tích quốc gia đặc biệt, gần 300 di tích quốc gia và trên 800 di tích cấp tỉnh. Bên cạnh đó, Ninh Bình còn sở hữu hàng ngàn di sản văn hóa phi vật thể thuộc các loại hình, có những di sản đã được ghi danh trong danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Riêng Bảo tàng tỉnh Ninh Bình đang lưu giữ trên 92.500 tài liệu, hiện vật lịch sử.
Việc học lịch sử qua bảo tàng và di tích là phương pháp mang tính hiệu quả và nhân văn sâu sắc. Những chuyến đi thực tế đã giúp học sinh “sống” cùng lịch sử, thấu hiểu công lao to lớn của cha ông. Từ đó, các em dần hình thành ý thức trách nhiệm, sẵn sàng đóng góp, giữ gìn di sản văn hóa dân tộc.
Ông Đỗ Văn Hiến, Giám đốc Bảo tàng Ninh Bình cho biết: "Để bảo tàng không chỉ là nơi lưu giữ ký ức, chúng tôi xác định phải chủ động đưa di sản đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Không thể bắt các em tiếp cận lịch sử một cách thụ động qua những tủ kính trưng bày tĩnh lặng. Thay vào đó, bảo tàng đang nỗ lực đa dạng hóa các hoạt động, từ việc lồng ghép trò chơi tương tác, trải nghiệm nghệ thuật truyền thống đến ứng dụng công nghệ số hóa. Khi lịch sử được chạm vào cảm xúc, tình yêu quê hương đất nước sẽ tự khắc được khơi dậy, nuôi dưỡng và lan tỏa một cách tự nhiên nhất".
Thời gian qua, Bảo tàng tỉnh Ninh Bình phối hợp với ngành giáo dục, du lịch tổ chức nhiều chương trình tham quan, nhiều hoạt động trải nghiệm, gắn việc học lịch sử với thực tế địa phương nhằm nâng cao chất lượng hoạt động, biến di sản thành nguồn lực giáo dục tinh thần thế hệ trẻ.
Anh Trần Văn Toàn, hướng dẫn viên du lịch từng đồng hành cùng nhiều đoàn học sinh đến Bảo tàng Ninh Bình, chia sẻ: “Hằng năm, chúng tôi phối hợp với các trường, phụ huynh tổ chức các chuyến tham quan thực tế tại di tích lịch sử, bảo tàng cho học sinh. Nhiều em cho biết những chuyến đi này đã thay đổi cách nhìn nhận về môn Lịch sử và thêm yêu thích môn học. Điều quan trọng là các em được vừa chơi, vừa học thông qua trải nghiệm thực tế”.
Theo chương trình giáo dục phổ thông 2018, hoạt động trải nghiệm được đưa vào thành một bộ môn trong giảng dạy chính khóa, mở ra hướng đi mới cho các nhà trường. Qua đó, phương pháp dạy và học môn Lịch sử đang dần thoát ly khỏi lối mòn "đọc - chép" truyền thống. Việc học tập thông qua trải nghiệm thực tế ngày càng được chú trọng thành kế hoạch thường niên, từ đó “nối liền” quá khứ, hiện tại và tương lai, đưa lịch sử trở nên gần gũi hơn với học sinh.
Ở góc độ quản lý, Phó Giám đốc sở Giáo dục và Đào tạo Ninh Bình Ngô Quang Tuệ cho biết, Sở khuyến khích các trường tăng cường hoạt động trải nghiệm, gắn việc học lịch sử với thực tế địa phương. Đây là hướng đi phù hợp, giúp học sinh thấm nhuần bài học về cội nguồn. “Trong chỉ đạo các trường học, cở sở giáo dục trên địa bàn tỉnh, chúng tôi luôn đề cao các trường sớm xây dựng kế hoạch năm cho các hoạt động thực tế tại bảo tàng, các khu di tích, các địa chỉ đỏ lịch sử văn hóa”, ông Tuệ nói.
Bằng những đổi mới trong cách tiếp cận, mỗi năm, Bảo tàng Ninh Bình đón hàng chục nghìn lượt nhân dân, du khách đến tham quan và trải nghiệm. Nơi đây không chỉ là nơi gìn giữ quá khứ mà đang thực hiện xuất sắc sứ mệnh thắp sáng tương lai./.
