Du khách đến Lũng Cú không chỉ để ngắm cảnh hay chụp ảnh check-in, họ tìm đến Thèn Pả để được sống chậm giữa một bản làng người Mông còn giữ gần như nguyên vẹn nếp sinh hoạt truyền thống.
Dưới chân cột cờ Lũng Cú nơi địa đầu cực Bắc Tổ quốc, bản Thèn Pả (xã Lũng Cú, tỉnh Tuyên Quang) nép mình bên hồ Mắt Rồng xanh biếc, với những mái ngói âm dương cũ, những nếp nhà trình tường phủ màu thời gian và tiếng khèn Mông dìu dặt âm vang lúc chiều muộn.
Du khách đến Lũng Cú không chỉ để ngắm cảnh hay chụp ảnh check-in, họ tìm đến Thèn Pả để được sống chậm giữa một bản làng người Mông còn giữ gần như nguyên vẹn nếp sinh hoạt truyền thống, nơi văn hóa không nằm trong những màn biểu diễn dựng sẵn mà hiện hữu trong từng bữa cơm, nếp nhà, phiên chợ và ánh lửa bập bùng bên bếp.
*Bản nhỏ dưới chân núi đá
Trước kia, có thời điểm, Thèn Pả chỉ là một thôn nghèo ít người biết đến ở xã Lũng Cú. Người dân quanh năm sống dựa vào chăn nuôi, trồng trọt. Mùa đông gió cắt da, mùa khô thiếu nước, nhiều thanh niên rời bản đi làm thuê ở miền xuôi.
Trong khi làng văn hóa du lịch cộng đồng Lô Lô Chải bên cạnh đã trở thành điểm đến nổi tiếng trên Cao nguyên đá Đồng Văn, Thèn Pả vẫn gần như đứng ngoài dòng chảy du lịch.
Bước chuyển bắt đầu khi một số hộ dân mạnh dạn cải tạo nhà trình tường để làm homestay, giữ nguyên kiến trúc truyền thống nhưng bổ sung thêm những tiện nghi cần thiết. Không bê tông hóa bản làng, không phá bỏ nếp cũ, người dân chọn cách làm du lịch từ chính văn hóa của mình.
Ông Vàng Sính Lùng, một hộ dân tham gia làm du lịch cộng đồng ở Thèn Pả cho biết, ban đầu, nhiều người trong bản lo lắng vì chưa từng đón khách và cũng không nghĩ những căn nhà đất cũ kỹ lại có thể trở thành nơi lưu trú cho du khách. Nhưng rồi khách đến ngày một đông hơn, người dân dần nhận ra, chính những điều bình dị nhất lại là điều níu chân du khách.
“Du khách thích được ngồi bên bếp lửa, ăn mèn mén, uống rượu ngô, sáng dậy nghe tiếng gà gáy và nhìn sương phủ trên núi đá. Họ bảo ở đây rất yên bình”, ông Lùng chia sẻ.
Từ vài hộ ban đầu, đến nay, Thèn Pả đã có hàng chục phòng lưu trú cộng đồng với sức chứa khoảng 100 khách. Người làm bánh ngô, người nuôi ngựa phục vụ khách trải nghiệm, người dệt lanh, người làm thịt trâu gác bếp… Mỗi gia đình góp một phần vào bức tranh du lịch cộng đồng đang dần hình thành nơi cực Bắc Tổ quốc.
Những con đường nhỏ trong bản cũng đổi khác. Hai bên lối đi, hoa nở thay cho những bãi đất trống. Chuồng trại được di dời xa khu sinh hoạt. Không gian bản làng sạch sẽ và xanh hơn trước.
*Khi người Mông trở thành chủ thể của du lịch
Điều dễ nhận thấy nhất ở Thèn Pả hôm nay không chỉ là sự đổi thay của cảnh quan mà là sự đổi thay trong chính người dân.
Những cô gái Mông từng quen với việc lên nương giờ đã có thể tự tin giới thiệu với du khách về nghề dệt lanh, vẽ sáp ong hay nhuộm chàm truyền thống. Nhiều người trẻ học thêm tiếng Anh để giao tiếp với khách nước ngoài.
Em Vàng Thị Mỷ cho biết, trước đây, gia đình thuộc diện khó khăn, cuộc sống quanh năm chỉ trông vào vụ ngô. Từ khi làm du lịch, mẹ em dệt vải bán cho khách du lịch, còn các chị em thay phiên nhau phụ giúp homestay. Thu nhập ổn định hơn giúp gia đình có điều kiện chăm lo học hành và sinh hoạt.
Không chỉ tạo sinh kế, du lịch cộng đồng còn khiến nhiều người trẻ nhìn lại giá trị văn hóa của dân tộc mình.
Em Hờ Thị Máy, người Mông ở bản Thèn Pả cho biết, trước đây, em chỉ học vẽ sáp ong theo mẹ và bà như một công việc quen thuộc trong gia đình. Nhưng khi du khách thích thú tìm hiểu, em mới nhận ra nghề truyền thống của người Mông quý giá như thế nào.
“Em muốn giữ nghề để sau này truyền dạy lại cho con cháu”, em Máy nói.
Theo anh Vũ Gia Đại, người đồng hành cùng bà con xây dựng mô hình du lịch cộng đồng tại Thèn Pả, điều quan trọng nhất là để người dân trở thành chủ thể của du lịch chứ không phải người đứng ngoài cuộc.
Khi bà con tự làm, tự giới thiệu văn hóa của mình với du khách, họ sẽ thấy tự hào hơn về bản sắc dân tộc. Đó mới là điều bền vững nhất, anh Đại chia sẻ.
Trong sự phát triển du lịch ngày càng nhanh trên Cao nguyên đá Đồng Văn, Thèn Pả vẫn giữ cho mình một nhịp điệu riêng. Ở đó, du khách có thể thức dậy trong tiếng khèn gọi bạn tình vọng qua sườn núi, ngồi bên bếp lửa nghe người già kể chuyện về những mùa ngô cũ hay theo chân người Mông đi qua những triền đá tai mèo xám bạc trong sương sớm.
*Giữ màu xanh dưới chân cột cờ cực Bắc
Du lịch đang trở thành hướng phát triển quan trọng của xã Lũng Cú. Từ đầu năm 2025 đến nay, địa phương đón hàng trăm nghìn lượt khách du lịch; trong đó, các mô hình du lịch cộng đồng như Thèn Pả ngày càng thu hút đông du khách trong và ngoài nước.
Ông Trần Đức Chung, Chủ tịch UBND xã Lũng Cú cho biết, địa phương xác định phát triển du lịch phải đi đôi với gìn giữ văn hóa truyền thống và bảo vệ môi trường sinh thái. Các làng du lịch cộng đồng sẽ là hạt nhân để từng bước đưa Lũng Cú trở thành điểm du lịch đặc sắc của vùng Công viên Địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn.
Theo định hướng của địa phương, thời gian tới, xã sẽ tiếp tục hoàn thiện hạ tầng du lịch, nâng cao chất lượng dịch vụ, đồng thời kết nối các điểm tham quan như cụm công trình văn hóa tâm linh, nhà cổ Há Súng và không gian trải nghiệm văn hóa cộng đồng để kéo dài thời gian lưu trú của du khách.
Anh Nguyễn Thành Trung đến từ Hà Nội chia sẻ, điều khiến anh nhớ nhất sau chuyến đi không chỉ là cảnh quan hùng vĩ nơi địa đầu Tổ quốc mà còn là cảm giác được sống giữa một bản làng vẫn giữ được sự chân thành và mộc mạc.
“Ở đây, người ta không làm du lịch theo kiểu chạy theo đám đông. Mình có cảm giác được chạm vào đời sống thật của người Mông”, anh Trung nói.
Chiều muộn, lá cờ đỏ sao vàng trên đỉnh Lũng Cú vẫn tung bay giữa nền trời xanh thẳm. Dưới chân cột cờ, Thèn Pả bình yên trong làn sương mỏng đang dần buông xuống những mái nhà trình tường cũ.
Và ở nơi cực Bắc ấy, người Mông hôm nay đang học cách làm giàu từ chính văn hóa của mình, để mỗi du khách khi rời đi không chỉ mang theo những bức ảnh đẹp mà còn mang theo ký ức về một ngôi làng xanh, nơi bản sắc truyền thống vẫn được gìn giữ nguyên vẹn giữa đại ngàn đá xám./.
