Lễ hội Gốm Chăm Bàu Trúc lần thứ I năm 2026 được tổ chức trong những ngày Katê nhằm tôn vinh Nghệ thuật làm gốm của người Chăm.
Tối 10/10, tại xã Ninh Phước (tỉnh Khánh Hòa), lễ hội Gốm Chăm Bàu Trúc lần thứ I năm 2026 chính thức khai mạc.
Lễ hội được tổ chức trong những ngày Katê nhằm tôn vinh Nghệ thuật làm gốm của người Chăm, đồng thời giới thiệu nghề dệt thổ cẩm Mỹ Nghiệp, sản phẩm OCOP, văn hóa và các điểm đến du lịch cộng đồng của Ninh Phước. Tại các gian hàng, nhiều sản phẩm gốm từ những vật dụng quen thuộc như bình, chum, nồi... đến sản phẩm trang trí được giới thiệu tới người dân, du khách. Xen giữa không gian gốm là sắc màu thổ cẩm Mỹ Nghiệp, sản phẩm OCOP, sản vật và ẩm thực địa phương. Không chỉ mua sản phẩm, du khách còn có thể quan sát nghệ nhân thực hiện từng công đoạn và tham gia hoạt động trải nghiệm “Một ngày làm nghệ nhân gốm Bàu Trúc”. Các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao, ẩm thực và quảng bá sản phẩm cũng được tổ chức để đưa công chúng đến gần hơn với di sản.
Nghệ nhân Châu Thị Nghiệp chia sẻ, nghề gốm đã theo nhiều thế hệ phụ nữ Chăm Bàu Trúc. Từ khi còn nhỏ, những người con trong làng đã nhìn bà, nhìn mẹ làm gốm rồi từng bước học cách chọn và xử lý đất, tạo hình, trang trí, nung sản phẩm. Tình yêu với gốm vì thế được hình thành từ chính cuộc sống thường ngày. Với các nghệ nhân, mỗi sản phẩm còn chứa đựng câu chuyện về làng nghề. Điều bà mong muốn là con cháu tiếp tục học nghề, hiểu giá trị của nghề và giữ được những kỹ năng mà các thế hệ đi trước đã trao truyền.
Nét riêng của gốm Bàu Trúc nằm ở phương thức làm gốm thủ công. Không bàn xoay, không khuôn đúc, đất, nước và lửa qua đôi bàn tay của người phụ nữ Chăm tạo nên từng sản phẩm. Trong đó lưu giữ tri thức dân gian, tập quán, ký ức và bản sắc của cộng đồng.
Theo ông Quảng Thúc Đoan, Chủ tịch UBND xã Ninh Phước, nghệ thuật làm gốm của người Chăm được UNESCO ghi danh vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp năm 2022. Gốm Bàu Trúc không đơn thuần là những sản phẩm được làm từ đất. Trong mỗi dáng bình, chiếc nồi, chiếc chum còn có bàn tay, nhịp sống, niềm tin và tâm hồn của nhiều thế hệ người Chăm. Để nghề tồn tại đến hôm nay là hành trình bền bỉ của những người làm gốm, trong đó nhiều nghệ nhân dù tuổi cao vẫn kiên trì truyền dạy cho con cháu.
Ông Quảng Thúc Đoan cho rằng, bảo tồn di sản là phải tạo điều kiện để di sản tiếp tục được thực hành, trao truyền và phát huy giá trị trong cuộc sống hôm nay. Vì vậy, địa phương sẽ tiếp tục tạo điều kiện để nghệ nhân truyền nghề cho thế hệ trẻ; khuyến khích hợp tác xã, cơ sở sản xuất nâng cao chất lượng, đa dạng hóa sản phẩm; tăng cường quảng bá, kết nối thị trường và gắn nghề gốm với du lịch văn hóa, du lịch cộng đồng. Mục tiêu là vừa bảo vệ giá trị di sản, vừa tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân.
Theo Chủ tịch UBND xã Ninh Phước, địa phương còn có làng dệt thổ cẩm Mỹ Nghiệp cùng nhiều giá trị văn hóa Chăm đặc sắc. Việc kết nối gốm, dệt thổ cẩm, Katê, văn hóa ẩm thực và trải nghiệm cộng đồng sẽ tạo thêm sản phẩm du lịch, đưa di sản trở thành một trong những nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Đặc biệt, địa phương kỳ vọng thông qua những hoạt động như Lễ hội Gốm Chăm Bàu Trúc, thế hệ trẻ sẽ hiểu, yêu và tự hào hơn về nghề của quê hương, để tiếp tục có những bàn tay trẻ “giữ lửa” khi lớp nghệ nhân cao tuổi không còn trực tiếp làm nghề.
Cùng với các hoạt động trưng bày, trình diễn và trải nghiệm nghề, câu chuyện về gốm được chuyển tải bằng ngôn ngữ nghệ thuật qua chương trình “Hồn gốm Bàu Trúc”. Hòa tấu nhạc cụ Chăm, dân ca, các tiết mục “Tiếng gọi của đất”, “Đất nung”, múa “Hồn gốm Bàu Trúc”, “Tình làng gốm”, múa “Sắc màu thổ cẩm Mỹ Nghiệp” và “Trống hội Katê” tái hiện đời sống văn hóa, con người và hành trình của nghề gốm.
Điểm nhấn cuối chương trình là nghi thức “Ngọn lửa Bàu Trúc”. Trong tiếng trống Ginăng, Paranưng và kèn Saranai, lửa được thắp sáng, các đội múa lu, múa quạt mở vòng múa quanh ngọn lửa và mời người dân, du khách cùng tham gia. Ngọn lửa được lựa chọn như biểu tượng của đất, nghề và sự tiếp nối giữa các thế hệ. Với người dân và nghệ nhân thôn Bàu Trúc, lễ hội không chỉ là giới thiệu sản phẩm, mà còn là cơ hội để người làm nghề gặp gỡ khách hàng, giới thiệu câu chuyện phía sau mỗi sản phẩm và để lớp trẻ trực tiếp nhìn, làm, hiểu nghề của cha ông./.
