Mỗi giai đoạn phát triển của áo dài đồng thời phản ánh những thay đổi trong quan niệm thẩm mỹ, lối sống và diện mạo đô thị.
Trong khuôn khổ Festival Thăng Long - Hà Nội lần thứ II năm 2026, sáng 11/9, tại Hồ Văn, Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám tổ chức chương trình “Nét Hà thành - Câu chuyện Hà Nội qua tà áo dài”.
Chương trình giới thiệu những lát cắt về Hà Nội truyền thống và hiện đại thông qua lịch sử hình thành, biến đổi và sức sống của áo dài trong đời sống đô thị. Không chỉ tập trung vào kiểu dáng, chất liệu và xu hướng thời trang, chương trình đặt áo dài trong mối liên hệ với lịch sử, xã hội, nghề thủ công và nếp sống của người Hà Nội qua các thời kỳ.
Phát biểu khai mạc, Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám Lê Xuân Kiêu nhấn mạnh: “Di sản không phải là những gì chỉ để nhìn lại, di sản có thể trở thành nguồn cảm hứng để sáng tạo nên những giá trị mới. Đó cũng là tinh thần mà Festival Thăng Long - Hà Nội lần thứ II năm 2026 hướng tới, đưa những giá trị của văn hóa Thăng Long - Hà Nội bước vào đời sống đương đại bằng những cách tiếp cận mới để truyền thống không đứng yên mà tiếp tục sống, tiếp tục được sáng tạo và tiếp tục được trao truyền”.
Hành trình khám phá “Nét Hà thành” được kể bằng tranh, ảnh, tư liệu, hiện vật và các bộ sưu tập áo dài. Điểm nhấn của không gian là gần 400 bức tranh in trên vải canvas do sinh viên mỹ thuật thực hiện, ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) để xử lý và sáng tạo từ những hình ảnh, tư liệu xưa. Qua đó, hình ảnh áo dài và vẻ đẹp của người Hà Nội được tái hiện dưới góc nhìn của thế hệ trẻ, tạo sự kết nối giữa ký ức và sáng tạo đương đại.
Không gian trưng bày cũng giới thiệu nhiều hiện vật gắn với đời sống Hà Nội trong thế kỷ XX, trong đó có 12 máy may cổ, 5 xe đạp cổ Peugeot và 2 xe đạp máy cổ Peugeot thuộc bộ sưu tập của nhà sưu tập Đào Xuân Tình.
Những chiếc xe đạp Peugeot từng là phương tiện quen thuộc trên đường phố Hà Nội trong thế kỷ XX, gắn với những biến chuyển về giao thông, thời trang và phong cách sống đô thị. Hình ảnh người phụ nữ trong tà áo dài trên những chiếc xe đạp góp phần tạo nên ký ức về một Hà Nội thanh lịch, nền nếp và duyên dáng.
Trong khi đó, những chiếc máy may cổ gợi lại không gian gia đình và nghề nghiệp của người Hà Nội xưa. Máy may vừa là vật dụng thiết yếu, vừa là công cụ lao động, gắn với nghề may và sinh kế của nhiều gia đình. Từ những đường kim, mũi chỉ, nhiều thế hệ thợ may đã góp phần tạo nên những trang phục gắn bó với đời sống người dân Thủ đô.
Theo Ban tổ chức, nhà sưu tập Đào Xuân Tình đã có hơn 20 năm sưu tầm xe đạp Peugeot và hiện sở hữu khoảng 300 chiếc, trong đó có những chiếc được sản xuất trong giai đoạn từ năm 1918 đến năm 1988. Việc đưa các hiện vật vào không gian trưng bày góp phần giúp công chúng hình dung rõ hơn về đời sống vật chất và văn hóa của Hà Nội trong quá khứ.
Bên cạnh hoạt động trưng bày, chương trình có không gian trải nghiệm may áo dài, giới thiệu chất liệu Thụ Silk - Làng Mẹo và sự tham gia của các nghệ nhân làng áo dài Trạch Xá. Công chúng có cơ hội tìm hiểu quá trình tạo nên một chiếc áo dài, từ chất liệu, đường kim, mũi chỉ đến kỹ thuật tạo dáng. Qua đó, nghề may truyền thống được tiếp cận không chỉ như một kỹ thuật thủ công mà còn là một bộ phận của ký ức đô thị và đời sống văn hóa Hà Nội.
Một nội dung đáng chú ý của chương trình là giới thiệu quá trình biến đổi của áo dài qua nhiều giai đoạn, từ áo dài giao lĩnh, áo dài ngũ thân đến các phong cách Lê Phổ, LeMur, áo dài chít eo Raglan, cổ thuyền, Hippy mini và các kiểu áo dài hiện đại.
Sự thay đổi về kiểu dáng, chất liệu và cách mặc cho thấy áo dài luôn vận động cùng đời sống xã hội. Mỗi giai đoạn phát triển của áo dài đồng thời phản ánh những thay đổi trong quan niệm thẩm mỹ, lối sống và diện mạo đô thị. Dù có nhiều biến đổi, áo dài vẫn duy trì những đặc trưng cơ bản, qua đó tiếp tục khẳng định vị trí của một trang phục mang đậm bản sắc văn hóa Việt Nam.
Trong khuôn khổ chương trình, show thời trang áo dài phong cách Hà Nội giới thiệu 15 bộ sưu tập của các nhà thiết kế trong cả nước, được sáng tạo với cảm hứng từ Thủ đô lịch sử. Nét văn hóa, kiến trúc, cảnh quan, con người và đời sống Hà Nội được chuyển tải qua ngôn ngữ thời trang đương đại.
Sự kết hợp giữa triển lãm, hội họa, tư liệu, hiện vật, nghề thủ công, trải nghiệm may và trình diễn thời trang tạo nên cách tiếp cận đa dạng đối với văn hóa Hà Nội. Qua đó, di sản được nhìn nhận không chỉ ở các công trình kiến trúc hay hiện vật được lưu giữ mà còn hiện diện trong ký ức, nghề truyền thống, trang phục, phương tiện đi lại, nếp sống và vẻ đẹp của con người.
Việc tổ chức chương trình tại Hồ Văn, Văn Miếu - Quốc Tử Giám cũng tạo sự kết nối giữa không gian di sản với các hoạt động sáng tạo đương đại, giữa ký ức và đời sống hôm nay.
Là một hoạt động trong khuôn khổ Festival Thăng Long - Hà Nội lần thứ II năm 2026, “Nét Hà thành - Câu chuyện Hà Nội qua tà áo dài” góp phần làm phong phú các hoạt động văn hóa của Festival, đồng thời cho thấy khả năng khai thác những giá trị truyền thống như một nguồn cảm hứng cho sáng tạo đương đại. Thông qua câu chuyện về tà áo dài và những vật dụng bình dị của đời sống, chương trình góp phần giới thiệu một Hà Nội thanh lịch, văn hiến, giàu bản sắc, đồng thời đang không ngừng vận động và đổi mới./.
