Sửa đổi, bổ sung Luật Đo lường nhằm khắc phục những bất cập sau gần 15 năm thực thi, đồng thời tạo cơ sở pháp lý cho đổi mới phương thức quản lý, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và nâng cao năng lực hạ tầng đo lường quốc gia.
Sửa đổi, bổ sung Luật Đo lường nhằm khắc phục những bất cập sau gần 15 năm thực thi, đồng thời tạo cơ sở pháp lý cho đổi mới phương thức quản lý, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và nâng cao năng lực hạ tầng đo lường quốc gia. Đây cũng là một trong những yêu cầu nhằm hoàn thiện thể chế, thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW.
*Đổi mới phương thức quản lý
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường. Dự thảo dự kiến được trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI vào tháng 10/2026.
Bà Nguyễn Thị Thu Trang, Phó Vụ trưởng Vụ Phápchế, Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, việc sửa đổi Luật hướng tới hiện đại hóa hạ tầng đo lường quốc gia, đẩy mạnh số hóa, loại bỏ những quy định không còn phù hợp, đồng thời phân cấp, phân quyền và đổi mới hoạt động thanh tra, kiểm tra nhà nước về đo lường. Các điều chỉnh cũng nhằm giảm chi phí tuân thủ, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp và xây dựng môi trường pháp lý minh bạch, ổn định.
Sau gần 15 năm thực hiện, Luật Đo lường năm 2011 đã bộc lộ những hạn chế trước yêu cầu phát triển của khoa học, công nghệ và nền kinh tế số. Theo ông Trần Quý Giàu, Trưởng ban Đo lường, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia, hệ thống pháp luật hiện hành chưa có nền tảng số và cơ sở dữ liệu thống nhất, bảo đảm khả năng kết nối, chia sẻ. Các quy định về kết quả đo lường điện tử, quản lý dựa trên dữ liệu, xác thực, truy xuất nguồn gốc và bảo đảm an toàn dữ liệu cũng chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu thực tiễn.
Bên cạnh đó, việc phân cấp, phân quyền chưa theo kịp mô hình chính quyền địa phương hai cấp; thẩm quyền quản lý nhà nước về đo lường giữa các cơ quan còn một số nội dung cần làm rõ. Hoạt động quản lý vẫn còn nặng về tiền kiểm, trong khi cơ chế khuyến khích đầu tư công nghệ mới và huy động nguồn lực xã hội cho hoạt động đo lường chưa phát huy đầy đủ hiệu quả.
Những bất cập này đặt ra yêu cầu đổi mới đồng bộ cả quy định pháp luật và phương thức tổ chức thực hiện. Trong đó, chuyển từ quản lý chủ yếu dựa trên hồ sơ, thủ tục sang tăng cường ứng dụng dữ liệu và công nghệ số sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, giảm gánh nặng hành chính, đồng thời bảo đảm tính chính xác, minh bạch trong hoạt động đo lường.
*Đáp ứng yêu cầu phát triển trong môi trường số
Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường tập trung sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến tổ chức thực hiện, quản lý nhà nước và hoạt động đo lường. Một trong những định hướng quan trọng là hoàn thiện cơ sở pháp lý cho quản lý dựa trên dữ liệu, từng bước thúc đẩy kết nối, chia sẻ thông tin giữa các cơ quan, tổ chức có liên quan. Khi dữ liệu được chuẩn hóa và khai thác hiệu quả, cơ quan quản lý có thể nâng cao khả năng giám sát, cảnh báo sớm, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện các yêu cầu về đo lường với chi phí hợp lý hơn.
Dự thảo cũng hướng tới tạo điều kiện cho hoạt động đo lường đáp ứng nhu cầu phát triển các ngành, lĩnh vực mới, nhất là những lĩnh vực đòi hỏi độ chính xác cao, ứng dụng công nghệ tiên tiến và có khả năng tạo giá trị gia tăng lớn. Việc hoàn thiện chính sách trong lĩnh vực này có ý nghĩa đối với nâng cao chất lượng sản phẩm, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, hỗ trợ giao thương và tăng năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Sửa đổi Luật Đo lường cũng góp phần hoàn thiện ba trụ cột của hạ tầng chất lượng quốc gia, gồm tiêu chuẩn, đo lường và đánh giá sự phù hợp, công nhận. Đây là nền tảng quan trọng để bảo đảm chất lượng sản phẩm, hàng hóa, thúc đẩy thương mại và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.
Trong bối cảnh Nghị quyết số 57-NQ/TW xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng cho phát triển, việc hoàn thiện pháp luật về đo lường không chỉ nhằm tháo gỡ những vướng mắc trong thực tiễn mà còn tạo điều kiện để hiện đại hóa hạ tầng kỹ thuật, nâng cao năng lực quản trị và hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ. Khi hệ thống đo lường được tổ chức theo hướng hiện đại, minh bạch và dựa trên dữ liệu, các nguồn lực khoa học và công nghệ sẽ có thêm điều kiện chuyển hóa thành năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế./.
