Tỉnh Lai Châu thực hiện sắp xếp, kiện toàn thôn, bản, tổ dân phố theo hướng thận trọng, dân chủ, công khai, phù hợp với điều kiện thực tế từng địa bàn.
Thực hiện chủ trương sắp xếp, kiện toàn thôn, bản, tổ dân phố, tỉnh Lai Châu đang triển khai theo hướng thận trọng, dân chủ, công khai, phù hợp với điều kiện thực tế từng địa bàn. Với đặc thù là tỉnh miền núi biên giới, nơi các cộng đồng dân cư gắn bó lâu đời với dòng họ, phong tục, tập quán và không gian sinh hoạt truyền thống, Lai Châu xác định không sắp xếp cơ học mà đặt sự ổn định của cộng đồng và sự đồng thuận của người dân làm yếu tố quan trọng.
* Không sắp xếp máy móc
Lai Châu là tỉnh miền núi biên giới, địa hình chủ yếu là đồi núi, cộng đồng dân cư phân bố không đồng đều. Nhiều bản nằm ở vùng cao, vùng sâu, vùng xa, biên giới, điều kiện kinh tế - xã hội còn khó khăn; dân cư phân tán, khoảng cách địa lý lớn và giao thông chưa thuận lợi.
Không ít bản được hình thành từ lâu theo tập quán cư trú truyền thống của đồng bào các dân tộc thiểu số, gắn với dòng họ, phong tục, văn hóa, điều kiện sản xuất và sinh hoạt của cộng đồng.
Đặc biệt, tại các địa bàn biên giới, có những bản tuy quy mô dân số nhỏ nhưng nằm ở vị trí có ý nghĩa quan trọng về quốc phòng, an ninh và bảo vệ chủ quyền quốc gia. Việc duy trì tổ chức bản độc lập tại những nơi này còn góp phần phục vụ quản lý địa bàn, giữ gìn an ninh trật tự và phát huy vai trò tự quản của cộng đồng. Vì vậy, việc sắp xếp không thể chỉ dựa trên một tiêu chí về số hộ mà cần tính đến tổng thể các điều kiện đặc thù của từng địa phương.
Tại xã biên giới Sin Suối Hồ, việc lấy ý kiến nhân dân về phương án sắp xếp các bản được thực hiện công khai, dân chủ. Bên cạnh những nội dung liên quan trực tiếp đến việc sáp nhập, người dân quan tâm đến tên gọi của bản mới, sự phù hợp với đặc điểm văn hóa, khu dân cư và tổ chức cộng đồng sau sắp xếp.
Bản Lở Thàng 1 và Lở Thàng 2 dự kiến sáp nhập thành bản Lở Thàng. Đây là hai bản có đông đồng bào dân tộc Thái sinh sống. Khi chủ trương sắp xếp được đưa ra họp bàn tại bản, đa số người dân đồng tình, cho rằng việc giảm đầu mối là phù hợp trong điều kiện cơ sở hạ tầng và đời sống đã có nhiều thay đổi.
Ông Lò Văn Chắn, người dân bản Lở Thàng 1, cho biết bà con hoàn toàn đồng ý với việc sáp nhập các bản. Theo ông, đường sá hiện nay thuận lợi hơn, thông tin liên lạc thông suốt, người dân cũng từng bước tiếp cận công nghệ, đời sống được nâng lên. Việc giảm đầu mối sẽ giúp Nhà nước thuận lợi hơn trong quản lý, đồng thời góp phần tinh gọn bộ máy và tiết kiệm ngân sách.
Tuy nhiên, với người dân, sáp nhập bản không chỉ là câu chuyện giảm số lượng đơn vị. Điều họ quan tâm hơn là sau sắp xếp, hoạt động ở cơ sở phải thực chất, gần dân và đáp ứng được những nhu cầu mới.
Trưởng bản Lở Thàng 1 Lò A Kín cho biết bà con đặc biệt quan tâm đến đội ngũ những người đứng đầu bản sau sáp nhập. Theo ông, người đứng đầu phải thực sự tâm huyết, có trình độ, kỹ năng, hiểu phong tục, tập quán để có thể dẫn dắt người dân phát triển kinh tế, đồng thời triển khai hiệu quả các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước. Dự kiến sau sắp xếp, xã Sin Suối Hồ sẽ giảm từ 35 bản xuống còn 18 bản.
Theo ông Nguyễn Văn Chung, Phó Chủ tịch HĐND xã Sin Suối Hồ, người dân trong xã nhất trí cao với phương án sáp nhập. Tuy nhiên, việc sắp xếp được thực hiện trên cơ sở đánh giá toàn diện điều kiện thực tế, từ quy mô dân số, diện tích, địa lý, giao thông đến đặc điểm dân cư, phong tục, tập quán, bản sắc văn hóa và mối quan hệ cộng đồng.
Xã biên giới Mù Cả hiện có 8 bản và 3 cụm dân cư chưa được công nhận là bản, với tổng số 795 hộ gia đình, chủ yếu là đồng bào Hà Nhì và Mông. Có 7 bản trong xã có quy mô dân số dưới 150 hộ gia đình. Đây là địa bàn đặc biệt khó khăn, thường bị chia cắt khi xảy ra mưa lũ, sạt lở. Khoảng cách giữa các bản có nơi trên 10 km. Đồng thời, Mù Cả có vị trí quan trọng về quốc phòng, an ninh và bảo vệ chủ quyền biên giới quốc gia.
Trên cơ sở đánh giá những đặc điểm đó, dự thảo đề án của xã dự kiến giữ nguyên 8 bản và thành lập thêm một bản mới trên cơ sở 3 điểm dân cư.
Chủ tịch UBND xã Mù Cả Nguyễn Văn Dưỡng cho biết, sau khi xem xét kỹ phương án trên cơ sở các yếu tố đặc thù về biên giới, dân tộc, văn hóa và điều kiện thực tế, xã đề xuất giữ nguyên các bản dù chưa đủ tiêu chí về quy mô hộ gia đình. Cách làm này nhằm bảo đảm phù hợp với thực tế địa bàn và thuận lợi cho người dân.
Tại xã biên giới Pa Ủ, phương án sắp xếp cũng được tính toán trên cơ sở đặc thù. Xã hiện có 17 bản, dự kiến sau sắp xếp còn 12 bản. Trong đó, 5 bản chưa đủ tiêu chí dưới 150 hộ gia đình vẫn được đề xuất giữ nguyên do có những yếu tố đặc thù cần xem xét.
Toàn tỉnh Lai Châu hiện có 7 cụm dân cư chưa được công nhận là thôn, bản. Xã Bum Tở có 1 cụm Suối Voi; xã Tà Tổng có 3 cụm: Sính Sí, Xé Ma, Phứ Ma; xã Mù Cả có 3 cụm: Lù Khò, Cu Ma Thấp, Cu Ma Cao. Theo dự kiến, 7 cụm dân cư này sẽ sắp xếp thành 4 bản mới.
Dự kiến, sau khi sắp xếp, tỉnh Lai Châu có 218 thôn, bản, tổ dân phố chưa đạt tiêu chuẩn và không thực hiện sắp xếp do các yếu tố đặc thù về địa lý, quốc phòng, an ninh, dân tộc và văn hóa (chiếm 35,4%).
* Tinh gọn bộ máy, giữ vững cộng đồng
Toàn tỉnh Lai Châu hiện có 956 thôn, bản, tổ dân phố (gồm 859 thôn, bản và 97 tổ dân phố). Theo phương án tổng thể vừa được phê duyệt, sau khi hoàn thành việc sắp xếp và thành lập các đơn vị mới, toàn tỉnh sẽ còn 616 thôn, bản, tổ dân phố, giảm 340 đơn vị, tương ứng 35,56%.
Theo điểm b, khoản 1, Điều 10 Nghị định số 185/2026/NĐ-CP ngày 26/5/2026 của Chính phủ, tại vùng Trung du và miền núi phía Bắc, mỗi thôn phải có từ 150 hộ trở lên, tổ dân phố từ 300 hộ gia đình trở lên.
Đối chiếu với quy định này, Lai Châu hiện có 184 thôn, bản, tổ dân phố, gồm 174 thôn, bản và 10 tổ dân phố, đạt tiêu chuẩn về quy mô hộ gia đình. Trong khi đó, 772/956 thôn, bản, tổ dân phố (chiếm 80,75%), chưa đạt tiêu chuẩn về quy mô hộ gia đình.
Giám đốc Sở Nội vụ tỉnh Lai Châu Lò Văn Hương khẳng định, khi xây dựng và phê duyệt phương án tổng thể sắp xếp, tổ chức lại thôn, bản, tổ dân phố, quan điểm của tỉnh là không thực hiện sắp xếp cơ học, không chạy theo số lượng hoặc giảm chỉ tiêu đầu mối một cách máy móc mà bảo đảm sau sắp xếp, các thôn, bản, tổ dân phố hoạt động ổn định, thuận lợi cho công tác quản lý, điều hành, tổ chức sinh hoạt cộng đồng và phục vụ nhân dân. Việc xem xét các yếu tố địa lý, lịch sử hình thành cộng đồng dân cư, truyền thống văn hóa, phong tục, tập quán, quan hệ dòng họ và sự gắn kết cộng đồng của người trên từng địa bàn cũng được chú trọng trong chỉ đạo khi thực hiện chủ trương sắp xếp thôn, bản, tổ dân phố trên địa bàn.
Sắp xếp, kiện toàn thôn, bản, tổ dân phố là chủ trương có tác động trực tiếp đến đời sống người dân và tổ chức hoạt động ở cơ sở. Vì vậy, sự đồng thuận của người dân có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình triển khai.
Từ Sin Suối Hồ đến Mù Cả, cách làm của Lai Châu cho thấy sự khác biệt giữa việc sắp xếp theo con số và sắp xếp trên cơ sở thực tiễn. Ở nơi điều kiện cho phép, việc sáp nhập giúp giảm đầu mối, tinh gọn tổ chức, tạo thuận lợi cho quản lý. Ở những địa bàn có đặc thù về địa lý, dân tộc, văn hóa, quốc phòng, an ninh, phương án được cân nhắc kỹ để tránh làm xáo trộn đời sống cộng đồng.
Đây cũng là lý do công tác tuyên truyền, lấy ý kiến nhân dân được Lai Châu chú trọng trong quá trình triển khai. Khi người dân được thông tin đầy đủ, được trao đổi và trực tiếp góp ý về phương án liên quan đến cộng đồng mình, chủ trương sắp xếp có thêm cơ sở để được triển khai phù hợp và ổn định.
Trong quá trình thực hiện, tỉnh Lai Châu xác định, tinh gọn bộ máy nhưng vẫn bảo đảm ổn định đời sống, giữ gìn bản sắc văn hóa và tăng cường hiệu quả quản lý, qua đó, tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, giữ vững quốc phòng, an ninh và xây dựng khối đại đoàn kết các dân tộc trên vùng biên giới Lai Châu./.
