Tại Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú Trung học cơ sở và Trung học phổ thông Bù Gia Mập (thành phố Đồng Nai), hành trình đưa nhạc cụ truyền thống và văn hóa dân gian đến gần hơn với học sinh đang được đẩy mạnh.
Kết quả này đến từ sự tâm huyết của những người thầy trực tiếp đứng lớp, cùng định hướng đúng đắn của lãnh đạo nhà trường thông qua các buổi sinh hoạt câu lạc bộ.
* Truyền cảm hứng văn hóa dân tộc thiểu số
Khi nhắc đến việc lan tỏa nhạc cụ truyền thống tại Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú Trung học cơ sở và Trung học phổ thông Bù Gia Mập, không thể không nhắc tới thầy Lê Văn Công. Là Tổng phụ trách Đội kiêm giáo viên âm nhạc, thầy đã tận dụng chính nguồn lực hiện có của trường cùng tinh thần chủ động tìm tòi để truyền cảm hứng văn hóa dân tộc cho học sinh.
Khi nhà trường mới được tặng hai bộ ngũ âm Khmer, thầy Công đã chủ động tìm hiểu và tận dụng tối đa nguồn lực tại chỗ. Thông qua các mối quan hệ quen biết, thầy liên hệ trực tiếp với các nghệ nhân để học các bài dân nhạc Khmer rồi truyền dạy lại cho học sinh.
Sau đó, nhà trường được tặng thêm bộ cồng (Goong) của người S’tiêng. Một lần nữa, thầy Công lại lặn lội kết nối với các nghệ nhân bản địa. Thầy kể lại: “Khi tìm hiểu về cồng, chiêng, thật tình cờ là những nghệ nhân ấy lại chính là phụ huynh của học sinh trong trường. Từ sự gắn kết đó, tôi học các điệu thức, giai điệu của bài chiêng, bài cồng rồi quay lại hướng dẫn cho các em”.
Quá trình đứng lớp của thầy không chỉ dừng ở việc dạy đánh đúng nhịp, đúng bài mà còn hướng tới mục tiêu đào tạo những “hạt nhân” kế cận. Vì vậy, thầy thường xuyên thay đổi vị trí của từng em. Nhờ được đổi chỗ liên tục, mỗi em sẽ chơi thành thạo nhiều vị trí khác nhau, giúp các giai điệu tốt đẹp của dân tộc không bị mai một theo thời gian.
Việc giúp học sinh vùng nội trú, nhất là các em nhỏ tuổi, tiếp cận nhạc cụ dân gian chưa bao giờ là điều dễ dàng. Để học sinh thêm gần gũi với nhạc cụ truyền thống, giáo viên khéo léo lồng ghép các giai điệu quen thuộc. Với dàn nhạc ngũ âm Khmer, thầy không chỉ dạy riêng các bài bản cổ truyền mà còn đưa vào dịp Tết Trung thu qua ca khúc “Rước đèn tháng Tám” để tạo sự thích thú. Khi học sinh đã quen tay và hào hứng, thầy mới quay lại tập các bài dân ca Khmer. Cách làm đan xen này giúp các em cảm thấy bộ môn nhạc cụ trở nên sinh động và cuốn hút hơn.
Xác định công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống là nhiệm vụ cốt lõi song hành cùng dạy chữ, nhà trường đã thành lập và duy trì hiệu quả các câu lạc bộ âm nhạc dân tộc. Bên cạnh câu lạc bộ văn hóa với khoảng 50 thành viên, thầy Công cùng nhà trường còn mở lớp đại trà cho khoảng 150 học sinh để em nào cũng được tiếp xúc, trải nghiệm và chơi thành thạo mỗi lớp một bài. Việc giảng dạy được tổ chức linh hoạt vào các giờ rảnh, tiết học lồng ghép và tiết giáo dục địa phương.
* Phát huy bản sắc văn hóa dân tộc thiểu số
Dưới sự hướng dẫn tận tình của thầy Lê Văn Công cùng tập thể giáo viên, nhiều học sinh đã tìm thấy niềm đam mê với những thanh âm truyền thống. Điều đáng quý là các em không chỉ học nhạc cụ của dân tộc mình mà còn mở lòng đón nhận, trân trọng nét đẹp văn hóa của các dân tộc anh em cùng chung sống dưới mái trường nội trú.
Em Chiến Quốc Phát (dân tộc Hoa, học sinh lớp 8A) vào trường từ năm lớp 6. Phát chia sẻ em bước vào môi trường nội trú với mong muốn chăm chỉ học tập để tiến bộ từng ngày, qua đó có cơ hội tìm hiểu văn hóa của nhiều dân tộc khác nhau như cồng chiêng và ngũ âm Khmer. Em đã tập đánh và đam mê ngũ âm Khmer từ năm lớp 6. Chính các thầy đã dìu dắt em tiến bộ qua từng bài học giàu bản sắc. Dù ngũ âm Khmer không phải nhạc cụ của dân tộc mình, em vẫn luôn trân trọng và hết mình với niềm đam mê này.
Cũng giống Phát, em Điểu Thị Hoa (học sinh lớp 8A, dân tộc S'tiêng) bắt đầu làm quen với cồng chiêng từ năm lớp 6 khi mới nhập học. Em bày tỏ: “Khi tập luyện cùng các bạn và được thầy Lê Văn Công, thầy hướng dẫn nhiệt tình, nhờ vậy chỉ mất khoảng một đến hai tuần là em đánh được một bài".
Theo ông Nguyễn Thế Hùng, Bí thư Chi bộ, Hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú Trung học cơ sở và Trung học phổ thông Bù Gia Mập, với các trường phổ thông dân tộc nội trú nói chung và nhà trường nói riêng, giảng dạy văn hóa phổ thông là nhiệm vụ chung. Tuy nhiên, việc truyền dạy, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa tốt đẹp của đồng bào dân tộc thiểu số giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong chiến lược giáo dục của nhà trường.
Thông qua câu lạc bộ âm nhạc dân tộc như ngũ âm Khmer, cồng chiêng S’tiêng và đàn đá, học sinh được giáo viên bộ môn hướng dẫn rèn giũa hằng ngày để cảm nhận sâu sắc hơn tinh hoa của từng loại nhạc cụ. Những tiết học nhạc và giờ sinh hoạt câu lạc bộ từng bước được phổ biến trong trường, giúp học sinh hiểu rõ nguồn cội và trân quý giá trị riêng của mỗi dân tộc.
Ông Nguyễn Thế Hùng nhận định, khi kết hợp hài hòa giữa lý thuyết và thực hành qua các làn điệu dân ca, giá trị văn hóa của các dân tộc sẽ được bồi đắp sâu sắc và bền vững hơn trong tâm hồn mỗi học sinh. Đây là hướng đi mà nhà trường đã, đang và sẽ tiếp tục nỗ lực thực hiện tốt hơn nữa.
“Triển khai Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa và con người Việt Nam, nhà trường đã xây dựng kế hoạch cụ thể nhằm lồng ghép nội dung này vào sinh hoạt nội trú, sinh hoạt câu lạc bộ và các giờ lên lớp. Bên cạnh đó, trường duy trì hoạt động chủ điểm hằng năm là Liên hoan văn hóa các dân tộc thiểu số vào dịp Tết Nguyên đán. Hoạt động này góp phần khẳng định giá trị văn hóa Việt Nam nói chung và bản sắc từng dân tộc anh em nói riêng, qua đó gìn giữ và phát huy lâu dài”, ông Nguyễn Thế Hùng nhấn mạnh.
Trong năm học 2026 - 2027, nhà trường có 533 học sinh thuộc 13 dân tộc khác nhau. Nhờ đặc thù sinh hoạt nội trú tập trung cùng sự tận tâm của thầy cô, tỷ lệ học sinh yêu thích và biết chơi nhạc cụ truyền thống ở các lớp đạt mức khá cao. Toàn bộ 17 lớp của trường đều có thể thành lập đội, nhóm riêng để biểu diễn cồng, chiêng hoặc nhạc ngũ âm Khmer.
Thời gian qua, từ người thầy lặng lẽ kết nối nghệ nhân, luân chuyển từng vị trí cồng chiêng để giữ nhịp trao truyền, đến những học sinh say sưa hòa mình vào thanh âm chung và tầm nhìn của ban giám hiệu, văn hóa truyền thống tại Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú Trung học cơ sở và Trung học phổ thông Bù Gia Mập đang tiếp tục được gìn giữ, lan tỏa./.
- Từ khóa:
- văn hóa
- dân tộc thiểu số
- học đường
- Đồng Nai



