Không còn khoảng cách giữa bục giảng và bàn học, giáo viên không chỉ truyền đạt kiến thức mà trở thành người đồng hành, gợi mở; học sinh chủ động tìm tòi, trình bày và chia sẻ những điều mình khám phá.
Từ sự thay đổi trong không gian lớp học đến phương pháp giảng dạy, mô hình “Lớp học không bục giảng” tại Trường Tiểu học và Trung học cơ sở FPT Đà Nẵng đang hướng đến cách tiếp cận giáo dục lấy người học làm trung tâm.
*Thay đổi từ tư duy người thầy
“Bục giảng là một vật thể hữu hình nhưng nó cũng là ranh giới vô hình tạo ra giới hạn. Sự thay đổi đầu tiên để triển khai mô hình 'Lớp học không bục giảng' không phải đến từ không gian mà đến từ tư duy sư phạm và quan điểm giáo dục của người thầy. Giáo viên phải thay đổi từ tư duy người làm chủ, giữ vai trò truyền thụ tri thức sang việc trao cho học sinh giữ vị trí trung tâm, quyền chủ động học hỏi và khám phá tri thức”, cô Ông Thị Thu Trang, Phó Hiệu trưởng Trường Tiểu học và Trung học cơ sở FPT Đà Nẵng chia sẻ.
Đây cũng là điểm khởi đầu cho cách tiếp cận giáo dục lấy người học làm trung tâm tại trường, xóa bỏ khoảng cách tâm lý giữa giáo viên và học sinh, tạo môi trường để mỗi em mạnh dạn thể hiện suy nghĩ, đặt câu hỏi và tham gia trực tiếp vào quá trình tiếp nhận tri thức.
Trong lớp học truyền thống, giáo viên thường giữ vị trí trung tâm, đảm nhiệm phần lớn việc truyền đạt kiến thức, còn học sinh chủ yếu lắng nghe, ghi chép. Với mô hình mới, giáo viên chuyển sang hướng dẫn, gợi mở, hỗ trợ học sinh tự tìm kiếm câu trả lời và quản trị việc tự học.
Sự thay đổi thể hiện trong cách tổ chức lớp học hằng ngày. Giáo viên di chuyển giữa các nhóm, quan sát và hỗ trợ từng học sinh thay vì đứng cố định ở bục giảng. Các em được khuyến khích trao đổi, tranh luận, trình bày kết quả tìm hiểu. Những câu hỏi chưa có lời giải hay câu trả lời chưa chính xác cũng trở thành cơ hội để cả lớp cùng khám phá tri thức.
Cô giáo Vũ Thị Hảo, giáo viên chủ nhiệm lớp 6A11 cho biết: “Trong lớp học sẽ không bao giờ có một cái bục giảng khiến thầy cô có vị trí đứng cao hơn học sinh. Điều này giúp kéo gần khoảng cách, không còn sự phân biệt giữa giáo viên và học sinh. Trước khi lên lớp các bạn tìm hiểu ở nhà, đối với những khó khăn gặp phải, các bạn thoải mái trao đổi với thầy cô, không có cảm giác sợ quá không dám hỏi”.
Ở góc độ giáo viên tiểu học, cô Phan Thanh Thủy, giáo viên chủ nhiệm lớp 4A14, cũng nhận thấy sự chuyển biến trong cách tiếp cận bài học của học sinh: “Trong việc truyền đạt kiến thức, thay vì các con phải ngồi nghe thì bây giờ các con phải tiến lên phía trước, tự tìm hiểu và chủ động trình bày”.
Cảm nhận ấy cũng được thể hiện qua chia sẻ của em Nguyễn Thụy An, học sinh lớp 4A14: “Cô giáo không chỉ là người dạy mà là người đồng hành cùng chúng em. Các cô rất tận tâm, vui vẻ, hòa đồng và luôn dìu dắt khi chúng em gặp khó khăn”.
*Khi học sinh đứng trên bục giảng
Để học sinh thực sự trở thành chủ thể của quá trình học tập, Trường Tiểu học và Trung học cơ sở FPT Đà Nẵng triển khai phương pháp “Lớp học đảo ngược” (Flipped Classroom). Theo đó, học sinh chủ động tìm hiểu kiến thức cơ bản tại nhà thông qua tài liệu, bài giảng và các công cụ tra cứu. Thời gian trên lớp được dành nhiều hơn cho trao đổi, thảo luận, giải quyết vấn đề và thực hành.
Sự đảo ngược còn thể hiện trong không gian lớp học. Thay vì giáo viên đứng trên bục giảng thuyết trình, học sinh có thể đứng trước lớp trình bày nội dung đã tìm hiểu, chia sẻ kết quả và trao đổi với các bạn. Giáo viên quan sát, bổ sung và định hướng khi cần thiết. Cách học này đòi hỏi học sinh chủ động chuẩn bị bài, đồng thời rèn luyện khả năng diễn đạt, làm việc nhóm và bảo vệ quan điểm. Kiến thức không chỉ được tiếp nhận từ giáo viên mà còn được củng cố qua quá trình trao đổi, giải thích và chia sẻ giữa các thành viên trong lớp.
Cùng với đổi mới phương pháp, công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI) cũng được đưa vào một số hoạt động học tập, mở rộng không gian sáng tạo cho học sinh. Thay vì chỉ sử dụng công nghệ để tra cứu thông tin, các em được hướng dẫn khai thác công cụ số để biến kiến thức thành sản phẩm cụ thể.
Cô Vũ Thị Hảo lấy ví dụ về việc học sinh lớp 6 sử dụng công cụ AI trong tiết Ngữ văn: “Trong quá trình học, các bạn được ứng dụng công nghệ và tư duy sáng tạo rất nhiều, ví dụ như dùng AI (Suno) để chuyển một bài thơ thành bài hát theo phong cách riêng của mình”. Qua hoạt động này, học sinh vừa tiếp cận nội dung bài học, vừa có cơ hội thử nghiệm những cách thể hiện mới, phát triển khả năng ứng dụng kiến thức vào thực tế.
Em Nguyễn Thanh Thảo, học sinh lớp 6A11, hào hứng chia sẻ: “Khi lên lớp, cô giáo chỉ dẫn cho mình một xíu là mình có thể tự tiếp thu được nhiều kiến thức hơn và rút ra bài học cho mình. Lần đầu tiên được dùng AI để thiết kế làm em cảm thấy rất hào hứng và thích thú”.
Việc ứng dụng công nghệ cũng đòi hỏi giáo viên giữ vai trò định hướng, giúp học sinh sử dụng công cụ đúng mục đích, không phụ thuộc vào những câu trả lời có sẵn. Công nghệ hỗ trợ quá trình tìm hiểu, nhưng việc suy nghĩ, lựa chọn thông tin và tự rút ra kiến thức vẫn là nhiệm vụ của người học.
*Để học sinh hiểu việc học là của mình
Khi phương pháp dạy học thay đổi, cách đánh giá kết quả học tập cũng cần được điều chỉnh. Nếu chỉ dựa vào điểm số và các bài kiểm tra định kỳ, quá trình đánh giá khó phản ánh đầy đủ năng lực tư duy, khả năng vận dụng và tinh thần hợp tác của học sinh.
Theo cô Thu Trang, mô hình lớp học không bục giảng thúc đẩy nhà trường tổ chức những hình thức đánh giá đa dạng hơn. Thực tế bây giờ kết quả đánh giá không thể chỉ phản ánh qua bài kiểm tra hay điểm số mà học sinh còn được đánh giá năng lực thông qua việc tham gia dự án học tập, thuyết trình, phản biện, qua khả năng tự đánh giá hoặc đánh giá lẫn nhau. Điều đó tạo ra sự bình đẳng trong lớp và thúc đẩy, rèn luyện năng lực tự chủ, tự học.
Thông qua các dự án, bài thuyết trình và hoạt động nhóm, học sinh có cơ hội thể hiện khả năng tìm hiểu, giải quyết vấn đề và vận dụng kiến thức. Việc tự đánh giá, nhận xét lẫn nhau cũng giúp các em nhận biết điểm mạnh, hạn chế của bản thân, đồng thời học cách lắng nghe và tôn trọng ý kiến khác biệt.
Tinh thần chủ động trong học tập được nhà trường hướng đến ngay từ những năm đầu tiểu học. Theo cô Nguyễn Thị Kiều Ngân, Phó Giám đốc Hệ thống Phổ thông FPT, Giám đốc điều hành khối Tiểu học và Trung học cơ sở FPT Đà Nẵng, sau khoảng một tháng nhập học, 90% học sinh lớp 1 có thể xác định rằng “việc học là của con”. Các em hiểu việc học quan trọng thế nào, từ học kiến thức, kỹ năng đến học lắng nghe cơ thể và nuôi dưỡng tâm hồn.
Với học sinh nhỏ tuổi, ý thức tự chủ không chỉ thể hiện ở khả năng tự tìm hiểu bài mà còn ở cách các em nhận biết nhu cầu, cảm xúc và trách nhiệm của mình. Khi hiểu việc học là hành trình của bản thân, các em sẽ có động lực tìm tòi thay vì chỉ học để đáp ứng yêu cầu của thầy cô hay cha mẹ. Vai trò của giáo viên là ghi nhận, hệ thống và khắc sâu những điều trẻ đã khám phá, trao cho các em cơ hội tự mình bước vào hành trình tìm kiếm lời giải đáp.
Từ việc xóa bỏ bục giảng đến đổi mới phương pháp dạy học, ứng dụng công nghệ và đa dạng hóa đánh giá, mô hình “Lớp học không bục giảng” hướng đến mục tiêu giúp học sinh tự tin, chủ động và có trách nhiệm hơn với việc học của mình. Khi người thầy không còn là trung tâm duy nhất của lớp học, mỗi học sinh có thêm cơ hội khám phá năng lực, phát huy cá tính và từng bước làm chủ hành trình tiếp nhận tri thức./.
