Luật Đô thị đặc biệt: Tạo cơ chế vượt trội, linh hoạt để quản lý siêu đô thị
UBND Thành phố Hồ Chí Minh xác định hoàn thiện Đề án Luật Đô thị đặc biệt là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của tháng 5/2026.
Việc xây dựng Luật Đô thị đặc biệt nhằm tạo lập khung pháp lý đồng bộ, thống nhất, tạo điều kiện để Thành phố Hồ Chí Minh chủ động hơn trong quản lý, điều hành, phát huy hiệu quả các nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Thành phố đang tăng tốc hoàn thiện dự thảo Luật Đô thị đặc biệt đảm bảo về trình tự và nội dung, mục tiêu hoàn thành dự thảo luật trong tháng 6/2026.
*Đột phá thể chế để quản lý, điều hành đô thị
Luật Đô thị đặc biệt là nhu cầu cấp thiết để kiến tạo một khung thể chế ổn định, linh hoạt và đáp ứng yêu cầu phát triển dài hạn của Thành phố Hồ Chí Minh. Nhận định được lãnh đạo Thành phố và các chuyên gia, nhà quản lý, nhà khoa học nêu lên tại các cuộc hội thảo tham vấn, góp ý xây dựng dự thảo Luật Đô thị đặc biệt được tổ chức từ đầu tháng 4/2026 đến nay.
Phó Chủ tịch UBND Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Mạnh Cường cho biết: Luật Đô thị đặc biệt có ý nghĩa quan trọng với sự phát triển Thành phố trong bối cảnh hiện nay, khi các điều kiện, khung thể chế về quản trị chưa đáp ứng với yêu cầu cho sự phát triển. Cơ chế quản lý hiện hành được thiết kế và được mặc định trên cơ sở quản lý hành chính tập trung, áp dụng chung cho phần lớn các địa phương trong nước, chưa phản ánh được đặc thù, tính chất, tầm vóc của một siêu đô thị, đầu tàu kinh tế, đặc biệt là sau khi Thành phố hợp nhất, sáp nhập.
Thực tế cho thấy, để phù hợp với nhu cầu phát triển, có nhiều địa phương đã được trao một số quy chế đặc thù. Ở cấp độ luật, hiện nay có Luật Thủ đô (sửa đổi 2025) dành nhiều quy định riêng cho Hà Nội. Thủ đô Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh đều là các đô thị có quy chế đặc thù, nhưng tương ứng với vị trí, tính chất của từng đô thị mà nội dung, mức độ thẩm quyền đặc thù, cách quản trị, cách kiểm soát… cũng có khác nhau. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hoàng Anh, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật (Đại học Quốc gia Hà Nội), cho rằng, Luật Đô thị đặc biệt cho Thành phố Hồ Chí Minh cần phản ánh các mục tiêu và đặc thù của thành phố. Nếu như Luật Thủ đô dành cho Hà Nội với tính chất là “trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, nơi đặt trụ sở của các cơ quan Trung ương của Đảng, Nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội, cơ quan đại diện ngoại giao, tổ chức quốc tế…, là trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, giáo dục, đào tạo, khoa học - công nghệ và hội nhập quốc tế của cả nước” thì Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm kinh tế – tài chính – đổi mới sáng tạo của vùng và đất nước. Luật Đô thị đặc biệt cần tạo nên động lực tăng trưởng và cạnh tranh quốc tế cho thành phố.
Do vậy cách điều chỉnh Luật Đô thị đặc biệt cần ưu tiên là tính linh hoạt, thử nghiệm và phản ứng nhanh, thông qua quy định rộng rãi cho thành phố trong các lĩnh vực mới, phân quyền tài chính mạnh, sử dụng các công cụ thị trường. Tương ứng về tổ chức cần có các cơ chế linh hoạt để thu hút chuyên gia quốc tế, và có thể ứng dụng chế độ công vụ đặc thù, mô hình trả lương theo vị trí việc làm, thậm chí sử dụng chuyên gia nước ngoài, Phó giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hoàng Anh chia sẻ.
Theo nhóm chuyên gia của Trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh, Thành phố không còn có thể được nhìn nhận đơn thuần như một đơn vị hành chính cấp tỉnh có quy mô lớn. Với vai trò trung tâm kinh tế, tài chính, thương mại, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và giáo dục - đào tạo của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam và cả nước, Thành phố đang vận hành như một không gian đô thị - kinh tế phức hợp, trong đó quyết định quản trị của chính quyền địa phương tác động trực tiếp đến năng lực cạnh tranh quốc gia, liên kết vùng và chất lượng sống của hàng triệu cư dân.
Nhóm chuyên gia kiến nghị luật hóa cơ chế đột phá trong Luật Đô thị đặc biệt cho Thành phố Hồ Chí Minh, trước hết xác lập Luật Đô thị đặc biệt như luật tổ chức năng lực quản trị, không phải luật ưu đãi địa phương. Luật cần được đặt trong logic lợi ích quốc gia: trao năng lực pháp lý cho Thành phố vì nơi đây đảm nhận chức năng phát triển vượt ra ngoài phạm vi địa phương. Cùng với là thiết kế điều khoản ưu tiên áp dụng và cơ chế xử lý xung đột pháp luật; luật hóa danh mục thẩm quyền tự quyết của thành phố; xây dựng chế độ tài chính đô thị đặc biệt; luật hóa cơ chế quy hoạch, đất đai, hạ tầng theo mô hình phát triển đô thị tích hợp; đồng thời tổ chức chính quyền đô thị theo nguyên tắc gần dân, rõ việc, rõ trách nhiệm…
Theo đề xuất của Phó Giáo sư, Tiến sĩ Thái Thị Tuyết Dung (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh), một số chính sách vượt trội mà Luật Đô thị đặc biệt có thể hướng tới đó là trao cho HĐND và UBND Thành phố Hồ Chí Minh quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật khác với Trung ương để thực hiện thẩm quyền của chính quyền địa phương, chuyển từ “xin chấp thuận” sang “phủ quyết” của Trung ương. Các cơ quan này được ban hành văn bản quy phạm pháp luật để đơn giản hóa trình tự, thủ tục, thẩm quyền đang được quy định trong văn bản pháp luật của Trung ương; trao cho HĐND Thành phố quyền quyết định tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị; quyết định bố trí ngân sách cho nhân sự của Thành phố.
*Tăng tốc hoàn thiện, đảm bảo chất lượng dự thảo luật
UBND Thành phố Hồ Chí Minh xác định hoàn thiện Đề án Luật Đô thị đặc biệt là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của tháng 5/2026. Hiện thành phố đang tiếp tục tập trung, đẩy nhanh tiến độ triển khai thực hiện xây dựng Đề án đánh giá kết quả thực hiện Nghị quyết số 31-NQ/TW của Bộ Chính trị về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thành phố đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, bảo đảm chất lượng, tiến độ theo yêu cầu; làm cơ sở xây dựng nghị quyết mới thay thế và xây dựng Luật Đô thị đặc biệt.
Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt sẽ được báo cáo Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Bộ Tư pháp để trình Quốc hội xem xét, trong đó Thành phố Hồ Chí Minh phấn đấu hoàn thành dự thảo luật trong tháng 6/2026, đồng thời xây dựng hai kịch bản: trình Quốc hội ngay trong tháng 7/2026 nếu Quốc hội có kỳ họp bổ sung trong tháng 7, hoặc trình tại kỳ họp tháng 10/2026.
Sau hai cuộc hội thảo khoa học đã diễn ra vào tháng 4-5/2026, từ trung tuần tháng 5 đến đầu tháng 6/2026, Thành phố Hồ Chí Minh sẽ tổ chức tiếp các cuộc hội thảo tham vấn về dự thảo Luật Đô thị đặc biệt. Phó Chủ tịch UBND Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Mạnh Cường nhấn mạnh, việc tổ chức các hội nghị, hội thảo nhằm tập hợp trí tuệ, tâm huyết, trách nhiệm của chuyên gia, nhà khoa học, trí thức, cơ quan, đơn vị trong việc xây dựng chính sách, đề xuất các ý tưởng, giải pháp xây dựng hệ thống pháp luật mang tính toàn diện, góp phần phát triển Thành phố; làm cơ sở tiếp tục xây dựng, hoàn thiện dự thảo Luật Đô thị đặc biệt đảm bảo về trình tự và nội dung. Các cuộc hội thảo tập trung vào lấy ý kiến từng nhóm chuyên môn gồm các chuyên gia, nhà khoa học; doanh nghiệp, tập đoàn trong nước và nước ngoài hoạt động tại thành phố; góp ý của nguyên lãnh đạo, nhân sĩ, trí thức tiêu biểu và ý kiến của các bộ, ngành, địa phương trong cả nước.
Phó Giám đốc Sở Tư pháp Thành phố Hồ Chí Minh Phan Thanh Tùng thông tin, Sở đang tăng tốc các bước nhằm hoàn thiện dự thảo Luật Đô thị đặc biệt. Đến nay, Sở đã hoàn chỉnh dự thảo Đề cương tổng thể và dự thảo Đề cương chi tiết Luật Đô thị đặc biệt, với dự thảo luật gồm 11 chương và 79 điều. Sở đã dự thảo Tờ trình dự án Luật Đô thị đặc biệt, bảo đảm đủ điều kiện sẵn sàng trình trong tháng 7/2026 nếu có yêu cầu. Sở sẽ làm việc với từng sở, ban, ngành về 10 nhóm chính sách dự kiến xây dựng luật để thống nhất nội dung đưa vào dự thảo Luật Đô thị đặc biệt; đồng thời phối hợp Viện Nghiên cứu phát triển Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức các hội thảo để hoàn thiện dự án luật.
UBND Thành phố Hồ Chí Minh giao Viện Nghiên cứu phát triển Thành phố tập trung tiếp nhận, tổng hợp các ý kiến đề xuất góp ý, phản biện sau các hội nghị, hội thảo; phối hợp Sở Tư pháp hoàn chỉnh, tham mưu UBND Thành phố xây dựng hoàn chỉnh dự thảo dự án Luật Đô thị đặc biệt để trình Trung ương thời gian tới./.
