Để dự phòng tác động của nắng nóng, Bộ Y tế khuyến cáo người dân hạn chế đi ra ngoài trời trong những ngày nắng nóng, đặc biệt trong khoảng thời gian từ 10 giờ đến 16 giờ.
Theo dự báo của Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, năm 2026 chịu ảnh hưởng của hiện tượng El Nino, từ đầu năm đến nay điều kiện khô nóng đã xuất hiện sớm với số ngày nắng nóng gia tăng, khả năng tiếp tục xuất hiện nhiều đợt và gay gắt hơn trung bình nhiều năm.
Lượng mưa từ đầu năm đến giữa tháng 4 thiếu hụt phổ biến từ 10-40% trên phạm vi cả nước; dòng chảy và mực nước tại nhiều lưu vực sông xuống mức thấp nhất trong chuỗi quan trắc cùng kỳ. Đây được xem là dấu hiệu cảnh báo sớm nguy cơ xảy ra hạn hán, thiếu nước sạch cho sinh hoạt và ảnh hưởng đến sức khỏe người dân, người lao động.
Trong bối cảnh thời tiết cực đoan tiếp tục diễn biến phức tạp, ngành y tế nhận định nắng nóng kéo dài không chỉ làm gia tăng nguy cơ các bệnh liên quan đến nhiệt mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến điều kiện lao động, sinh hoạt và công tác phòng, chống dịch bệnh tại cộng đồng.
Việc chủ động triển khai các biện pháp dự phòng, nâng cao nhận thức và kỹ năng bảo vệ sức khỏe cho người dân được xác định là yêu cầu cấp thiết.
Trước diễn biến nắng nóng, khô hạn và nguy cơ thiếu nước sinh hoạt gia tăng tại nhiều địa phương, Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) đã xây dựng hai tài liệu hướng dẫn gồm “Hướng dẫn chăm sóc sức khỏe mùa nắng nóng cho cộng đồng và người lao động” và “Hướng dẫn xử lý nước hộ gia đình bằng các biện pháp đơn giản”, nhằm giúp người dân có những kiến thức cơ bản trong thực hiện các biện pháp xử trí, dự phòng một số vấn đề sức khỏe thường gặp trong mùa nắng nóng, cũng như biết cách áp dụng các biện pháp xử lý nước đơn giản để có nước sạch sử dụng tạm thời cho mục đích sinh hoạt trong mùa khô hạn thiếu nước.
* Hạn chế ra ngoài trời trong những ngày nắng nóng
Theo hướng dẫn của ngành y tế, vào mùa nắng nóng có thể gặp phải một số vấn đề sức khỏe thường gặp như say nắng, say nóng hoặc đột quỵ do nóng. Nguyên nhân chủ yếu do phải tiếp xúc quá lâu hoặc làm việc trong môi trường nắng nóng, nhiệt độ cao; cũng có thể do thay đổi nhiệt độ môi trường đột ngột.
Một số nhóm có nguy cơ cao gồm người già, trẻ nhỏ, phụ nữ có thai; những người làm việc, luyện tập với cường độ cao ngoài trời nắng lâu hoặc trong môi trường nóng bức như lao động nông nghiệp, công nhân làm việc tại lò gạch, lò luyện gang thép; người mắc các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, hen phế quản, đái tháo đường.
Các biểu hiện của các vấn đề sức khỏe trong mùa nắng nóng phụ thuộc vào thời gian tiếp xúc với nắng nóng và mức độ tăng thân nhiệt của cơ thể.
Ở mức độ nhẹ, người bị ảnh hưởng có thể xuất hiện các biểu hiện như mệt mỏi, khát nước, hoa mắt, chóng mặt, tăng nhịp tim, tăng nhịp thở, hồi hộp đánh trống ngực, chuột rút.
Ở mức độ nặng có thể xuất hiện đau đầu dữ dội, khó thở tăng dần, buồn nôn hoặc nôn, yếu hoặc liệt nửa người, co giật, ngất xỉu hoặc hôn mê, trụy tim mạch và có thể tử vong nếu không được xử trí kịp thời.
Ngành y tế khuyến cáo khi gặp các vấn đề sức khỏe do nắng nóng cần nhanh chóng áp dụng các biện pháp xử trí phù hợp. Đối với trường hợp nhẹ, cần chuyển nạn nhân vào nơi mát, thoáng gió; nới lỏng quần áo; lau mát cơ thể; chườm mát tại các vị trí như nách, bẹn, hai bên cổ để giảm nhiệt độ cơ thể.
Nếu nạn nhân uống được nước, nên cho uống từng ngụm nhỏ nước mát; ưu tiên các loại nước có bổ sung muối và khoáng chất như Oresol pha đúng hướng dẫn sử dụng. Trường hợp bị chuột rút cần xoa bóp nhẹ nhàng vùng cơ bị co cứng.
Đối với trường hợp nặng, cần gọi ngay cấp cứu 115 hoặc nhanh chóng đưa nạn nhân đến cơ sở y tế gần nhất. Trong quá trình vận chuyển cần thường xuyên chườm mát cho nạn nhân.
Để dự phòng tác động của nắng nóng, Bộ Y tế khuyến cáo người dân hạn chế đi ra ngoài trời trong những ngày nắng nóng, đặc biệt trong khoảng thời gian từ 10 giờ đến 16 giờ.
Những người đang ở trong phòng điều hòa nhiệt độ thấp không nên đi ra ngoài trời nắng đột ngột mà cần có thời gian để cơ thể thích nghi với môi trường bên ngoài bằng cách tăng nhiệt độ điều hòa hoặc nghỉ trong bóng mát trước khi ra ngoài.
Người dân cần mặc quần áo sáng màu, thoáng mát, thấm mồ hôi; tăng cường ăn rau xanh, hoa quả; bổ sung đủ nước với lượng tối thiểu khoảng 1,5-2 lít mỗi ngày và nên uống nhiều lần trong ngày.
Đối với người lao động làm việc trong điều kiện nắng nóng, ngành y tế khuyến cáo bố trí thời gian làm việc vào sáng sớm hoặc chiều muộn; hạn chế thời gian làm việc trong môi trường nhiệt độ cao và tránh hoạt động thể lực quá sức.
Nếu bắt buộc phải làm việc trong môi trường nóng bức, nên định kỳ sau khoảng 45 phút đến 1 giờ làm việc cần nghỉ ngơi tại nơi thoáng mát từ 15-20 phút.
Người lao động cần sử dụng đầy đủ phương tiện bảo hộ cá nhân phù hợp như quần áo bảo hộ, mũ, nón, kính; hạn chế tối đa diện tích tiếp xúc trực tiếp của ánh nắng lên cơ thể, đặc biệt là vùng vai gáy.
Bộ Y tế cũng khuyến cáo không sử dụng đồ uống có cồn trong thời gian làm việc dưới trời nắng nóng; cần uống nước đều đặn và có thể bổ sung các loại nước chứa muối, khoáng chất đối với trường hợp mất nhiều mồ hôi.
*Đảm bảo an toàn nguồn nước
Cùng với nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe do nắng nóng, tình trạng hạn hán, thiếu nước cũng làm gia tăng nguy cơ phát sinh các dịch bệnh lây truyền qua đường nước như tiêu chảy, tả, lỵ, thương hàn.
Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, người dân nên ưu tiên sử dụng nước giếng đào, nước giếng khoan để xử lý. Trong trường hợp không có nguồn nước ngầm mà phải sử dụng nước ao hồ, sông suối, kênh rạch thì cần lựa chọn vị trí ít ô nhiễm, lấy nước xa bờ và thực hiện các bước xử lý trước khi sử dụng.
Đối với bước làm trong nước, có thể sử dụng phèn chua hoặc lọc bằng vải sạch. Sau khi làm trong, nước cần được khử trùng bằng Cloramin B, Aquatabs hoặc đun sôi.
Bộ Y tế lưu ý nước đã khử trùng chỉ nên sử dụng cho mục đích sinh hoạt và vẫn cần đun sôi trước khi uống trực tiếp. Việc khử trùng bằng hóa chất cần tuân thủ đúng hướng dẫn sử dụng, kiểm tra hạn sử dụng của hóa chất và bảo đảm liều lượng phù hợp.
Ngoài các biện pháp trên, hộ gia đình có thể sử dụng thêm các thiết bị lọc nước phù hợp. Tuy nhiên, nước đầu vào phải được làm trong trước khi đưa qua thiết bị lọc để tránh gây bít tắc và ảnh hưởng hiệu quả xử lý.
Cục Phòng bệnh đề nghị Sở Y tế các tỉnh, thành phố chỉ đạo các đơn vị liên quan tăng cường hoạt động tuyên truyền, phổ biến, hướng dẫn và tổ chức triển khai các tài liệu hướng dẫn tới cán bộ y tế cơ sở, người dân và người lao động trên địa bàn.
Việc chủ động triển khai các biện pháp bảo vệ sức khỏe, phòng chống dịch bệnh và bảo đảm nguồn nước an toàn được xem là giải pháp quan trọng nhằm giảm thiểu tác động của nắng nóng, hạn hán kéo dài đối với đời sống và sức khỏe cộng đồng./.
