Không chỉ là dịp quảng bá thương hiệu cà phê Arabica nổi tiếng, Ngày hội Cà phê Mường Ảng năm 2026 còn trở thành không gian hội tụ, giao lưu và trình diễn những nét đẹp văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc trên địa bàn.
Từ những điệu xòe, câu hát dân ca, tiếng trống, tiếng chiêng đến các trò chơi dân gian sôi nổi, mỗi hoạt động góp phần tạo nên bức tranh văn hóa đa sắc màu, mang đến cho du khách những trải nghiệm gần gũi, hấp dẫn về vùng đất và con người Mường Ảng.
*Không gian văn hóa giữa lòng Mường Ảng
Trong khuôn khổ Ngày hội Cà phê Mường Ảng năm 2026, một khu đất trống rộng rãi nằm gần Hồ điều hòa được Ban tổ chức lựa chọn làm địa điểm diễn ra các hoạt động văn hóa, văn nghệ và thi đấu thể thao. Không gian vốn bình dị ấy những ngày diễn ra ngày hội trở nên rộn ràng, náo nhiệt, thu hút đông đảo người dân địa phương và du khách đến tham quan, trải nghiệm.
Ngay từ những hoạt động đầu tiên, không khí lễ hội đã được khuấy động bởi âm thanh của tiếng trống, tiếng chiêng, tiếng nhạc và những lời ca, điệu múa mang đậm bản sắc văn hóa các dân tộc. Những người phụ nữ Thái trong trang phục truyền thống với áo cóm, váy đen, thắt lưng xanh, mái tóc búi cao, khăn piêu duyên dáng cùng nhau bước vào vòng xòe. Những cánh tay nối dài, nhịp chân uyển chuyển theo tiếng nhạc tạo nên hình ảnh vừa thân thuộc, vừa cuốn hút.
Ở một góc khác, tiếng trống, tiếng chiêng vang lên rộn rã. Những nhạc cụ truyền thống được người dân sử dụng trong các tiết mục biểu diễn, góp phần tái hiện không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng. Những chiếc chiêng đồng, trống gỗ cùng nhịp điệu khi khoan thai, lúc dồn dập như đưa người xem đến gần hơn với đời sống tinh thần phong phú của đồng bào các dân tộc nơi đây.
Đặc biệt, các tiết mục văn nghệ do chính người dân tại các bản, khu dân cư tham gia biểu diễn đã tạo nên sức hấp dẫn riêng cho ngày hội. Không phải những nghệ sĩ chuyên nghiệp, phần lớn người tham gia là những người nông dân, phụ nữ, thanh niên, những người vốn gắn bó với nương rẫy và công việc thường ngày. Khi bước lên sân khấu hoặc hòa mình vào vòng xòe, họ trở thành những người giới thiệu, truyền tải văn hóa dân tộc bằng chính niềm tự hào và tình yêu quê hương.
Chị Lường Thị Ngoan, bản Cói Bánh, là một trong những người tích cực tham gia biểu diễn văn nghệ tại ngày hội. Với chị, được khoác lên mình bộ trang phục truyền thống, cùng chị em trong bản trình diễn những điệu múa, lời ca quen thuộc không chỉ là niềm vui mà còn là dịp để giới thiệu nét đẹp văn hóa của dân tộc mình đến đông đảo du khách. Chị Ngoan chia sẻ: “Chúng tôi rất vui khi được tham gia các hoạt động văn nghệ tại ngày hội. Đây là dịp để chị em trong bản gặp gỡ, giao lưu, cùng nhau biểu diễn những tiết mục mang đậm bản sắc dân tộc. Qua đó, chúng tôi mong muốn du khách hiểu hơn về trang phục, lời ca, điệu múa và đời sống văn hóa của đồng bào Thái”.
Cùng chung niềm vui ấy, chị Quàng Thị Phúc, bản Co En, cũng nhiệt tình tham gia các tiết mục văn nghệ. Với chị, mỗi điệu xòe, câu hát hay động tác múa đều chứa đựng những câu chuyện về cuộc sống, tình yêu lao động, tình yêu quê hương và sự gắn bó cộng đồng. Việc được biểu diễn trước đông đảo người dân, du khách giúp chị và những người tham gia có thêm động lực gìn giữ, phát huy những giá trị văn hóa đã được trao truyền qua nhiều thế hệ.
Chị Phúc cho biết, văn hóa Thái có nhiều nét đặc sắc được thể hiện qua trang phục, tiếng nói, dân ca, dân vũ và các hình thức sinh hoạt cộng đồng. Những điệu xòe không chỉ đẹp ở động tác mà còn thể hiện tinh thần đoàn kết, sự gắn bó giữa các thành viên trong cộng đồng. Vì vậy, mỗi lần tham gia biểu diễn, chị đều mong muốn giới thiệu những nét đẹp ấy đến nhiều người hơn, nhất là thế hệ trẻ và du khách từ các địa phương khác.
Không chỉ có những điệu xòe mềm mại của đồng bào Thái, các hoạt động văn hóa còn góp phần giới thiệu những nét sinh hoạt truyền thống của đồng bào Mông. Trong đó, hoạt động giã bánh dày thu hút sự quan tâm của đông đảo người dân và du khách. Từ công đoạn đồ xôi, chuẩn bị nguyên liệu đến giã xôi trong cối gỗ, nặn thành những chiếc bánh tròn, trắng mịn, mỗi công đoạn đều thể hiện sự khéo léo, kinh nghiệm và nét văn hóa ẩm thực truyền thống của đồng bào.
Đối với người Mông, bánh dày không đơn thuần là một món ăn mà còn mang ý nghĩa văn hóa, gắn với đời sống lao động, sinh hoạt cộng đồng và các dịp lễ, Tết. Việc tái hiện hoạt động giã bánh dày tại ngày hội giúp du khách có cơ hội quan sát, tìm hiểu và trực tiếp trải nghiệm một nét sinh hoạt đặc trưng của đồng bào. Qua đó, những giá trị văn hóa không chỉ được giới thiệu bằng lời nói mà còn hiện diện sinh động trong từng công đoạn chế biến, trong sự phối hợp nhịp nhàng của những người tham gia.
Bên cạnh đó, các trò chơi dân gian như tung còn, đẩy gậy, kéo co, tù lu và cầu lắc cũng tạo nên không khí vui tươi, sôi nổi. Đây đều là những hoạt động gắn bó với đời sống văn hóa, tinh thần của đồng bào các dân tộc vùng cao, được gìn giữ và tổ chức trong các dịp lễ hội, ngày hội cộng đồng.
*Giao lưu văn hóa, thắt chặt tình đoàn kết
Tại khu vực thi đấu thể thao, các vận động viên đến từ các bản, khu dân cư hào hứng tham gia tranh tài ở từng nội dung. Môn đẩy gậy thu hút sự quan tâm bởi đòi hỏi người chơi không chỉ có sức khỏe, thể lực tốt mà còn phải biết vận dụng kỹ thuật, giữ thăng bằng và lựa chọn thời điểm hợp lý để giành ưu thế. Những trận đấu diễn ra quyết liệt, trong tiếng cổ vũ nhiệt tình của khán giả.
Ở nội dung kéo co, tinh thần tập thể được thể hiện rõ nét. Các đội thi cùng phối hợp, đồng lòng trong từng nhịp kéo, tạo nên những màn tranh tài hấp dẫn. Những tiếng hò reo, cổ vũ vang lên không ngớt, góp phần làm nóng bầu không khí ngày hội. Trong khi đó, trò chơi tung còn, tù lu hay cầu lắc mang đến những sắc thái riêng, vừa thể hiện sự khéo léo, nhanh nhẹn, vừa tạo cơ hội để người dân và du khách cùng tham gia trải nghiệm.
Điều đáng chú ý là các hoạt động không chỉ hướng đến việc tổ chức thi đấu, tìm ra những cá nhân, tập thể đạt thành tích cao mà còn tạo không gian để người dân các bản gặp gỡ, giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm. Mỗi trò chơi đều có những quy tắc, cách thức riêng, gắn với tập quán và đời sống của từng cộng đồng dân tộc. Khi cùng tham gia, cổ vũ và trải nghiệm, những khác biệt về phong tục, tập quán trở thành cơ hội để mọi người hiểu nhau hơn.
Đối với du khách, những hoạt động văn hóa, thể thao mang đến trải nghiệm khác biệt so với việc chỉ tham quan, ngắm cảnh hay thưởng thức các sản phẩm địa phương. Du khách có thể trực tiếp hòa mình vào vòng xòe, tìm hiểu cách làm bánh dày, cổ vũ các trận đẩy gậy, kéo co hoặc khám phá những trò chơi dân gian truyền thống. Chính sự gần gũi, chân thực ấy tạo nên sức hấp dẫn của ngày hội.
Chị Nguyễn Phương Nhung, du khách đến từ Hà Nội, cho biết, chị khá bất ngờ trước sự phong phú của các hoạt động được tổ chức tại Ngày hội Cà phê Mường Ảng năm nay. Không chỉ được tìm hiểu về sản phẩm cà phê nổi tiếng, chị còn có dịp khám phá nhiều nét văn hóa đặc sắc của đồng bào các dân tộc, từ trang phục, âm nhạc, múa truyền thống đến các trò chơi dân gian. Chị Nhung chia sẻ: “Tôi cảm nhận được không khí rất vui tươi, gần gũi và giàu bản sắc tại ngày hội. Mỗi hoạt động lại mang một màu sắc riêng, giúp du khách hiểu hơn về đời sống, phong tục và văn hóa của người dân địa phương. Đặc biệt, việc người dân trực tiếp tham gia biểu diễn, giới thiệu các trò chơi truyền thống khiến chúng tôi cảm thấy rất cuốn hút, có thêm nhiều trải nghiệm đáng nhớ”.
Đồng chí Hà Thị Thanh Tâm, Chủ tịch UBND xã Mường Ảng, Trưởng Ban Tổ chức Ngày hội cho biết, việc tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ và thể thao trong khuôn khổ Ngày hội Cà phê Mường Ảng có ý nghĩa quan trọng, góp phần quảng bá hình ảnh vùng đất, con người và những giá trị văn hóa đặc sắc của các dân tộc trên địa bàn. Thông qua các hoạt động, mỗi dân tộc có cơ hội giới thiệu những nét đẹp riêng trong phong tục, tập quán, trang phục, tiếng hát, điệu múa và trò chơi truyền thống đến người dân, du khách.
Chủ tịch UBND xã Mường Ảng nhấn mạnh, đây cũng là dịp để đồng bào các dân tộc gặp gỡ, giao lưu, học hỏi, tăng cường sự hiểu biết và gắn bó với nhau. Khi những giá trị văn hóa được đưa vào không gian sinh hoạt chung, được nhiều người cùng tham gia và thưởng thức, ý thức gìn giữ bản sắc dân tộc sẽ tiếp tục được khơi dậy, nhất là trong thế hệ trẻ. Qua đó, ngày hội không chỉ tạo không khí vui tươi, phấn khởi mà còn góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, xây dựng cộng đồng ngày càng đoàn kết, gắn bó.
Thực tế tại ngày hội cho thấy, sức sống của văn hóa truyền thống không chỉ nằm trong những bộ trang phục được lưu giữ, những làn điệu dân ca hay điệu múa được trình diễn mà còn được thể hiện qua sự tham gia tự giác, nhiệt tình của người dân. Từ những người phụ nữ trong các bản tích cực tập luyện, biểu diễn văn nghệ đến thanh niên, người cao tuổi cùng tham gia trò chơi dân gian, tất cả đều góp phần tạo nên một không gian văn hóa cộng đồng giàu sức sống.
Đặc biệt, việc bố trí khu vực tổ chức các hoạt động gần Hồ điều hòa, trong không gian rộng rãi, thuận tiện cho người dân và du khách tham gia, đã tạo điều kiện để các hoạt động văn hóa, thể thao diễn ra liên tục, kết nối thành một chuỗi trải nghiệm đa dạng. Không có khoảng cách giữa người biểu diễn và người thưởng thức, giữa vận động viên và khán giả, bởi bất cứ ai cũng có thể trở thành một phần của ngày hội, cùng hòa mình vào những điệu múa, tiếng hát và trò chơi truyền thống.
Từ góc độ phát triển du lịch, những hoạt động này còn góp phần tạo nên sản phẩm trải nghiệm mang đậm bản sắc địa phương. Nếu cà phê Arabica là sản phẩm đặc trưng làm nên thương hiệu Mường Ảng thì văn hóa các dân tộc chính là một trong những yếu tố tạo chiều sâu cho điểm đến. Du khách đến với Mường Ảng không chỉ thưởng thức hương vị cà phê mà còn được cảm nhận cuộc sống, tìm hiểu phong tục, tập quán và sự thân thiện, mến khách của người dân nơi đây.
Việc kết hợp quảng bá sản phẩm nông nghiệp với tổ chức các hoạt động văn hóa, thể thao cũng mở ra hướng tiếp cận mới trong phát triển du lịch địa phương. Những giá trị văn hóa truyền thống khi được giới thiệu một cách sinh động sẽ trở thành nguồn lực quan trọng, góp phần làm phong phú các sản phẩm du lịch, kéo dài thời gian trải nghiệm và tăng sức hấp dẫn đối với du khách.
Quan trọng hơn, thông qua ngày hội, người dân nhận thức rõ hơn vai trò chủ thể của mình trong bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc. Những điệu xòe, câu hát, trò chơi dân gian hay cách chế biến món ăn truyền thống sẽ tiếp tục được gìn giữ khi có sự tham gia, hưởng ứng của cộng đồng và được trao truyền thường xuyên cho thế hệ trẻ.
Ngày hội Cà phê Mường Ảng năm 2026 vì thế không chỉ là sự kiện quảng bá một sản phẩm nông nghiệp chủ lực mà còn là dịp hội tụ những sắc màu văn hóa, kết nối cộng đồng và lan tỏa tình yêu quê hương. Trong không gian rộn ràng tiếng trống, tiếng chiêng, những vòng xòe nối dài và tiếng reo vui từ các trò chơi dân gian, hình ảnh một Mường Ảng giàu bản sắc, thân thiện, đoàn kết đang được giới thiệu đến đông đảo du khách. Đó cũng là nền tảng để địa phương tiếp tục gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống, đưa văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh, đồng hành cùng phát triển kinh tế, xã hội và du lịch bền vững./.
