Chuyển đổi số cũng đang được mở rộng tới những địa bàn còn khó khăn, vùng sâu, vùng xa, đưa hạ tầng, dịch vụ và các tiện ích số đến gần hơn với người dân.
Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đang được cụ thể hóa bằng những nhiệm vụ gắn với yêu cầu phát triển thực tiễn. Trong đó, thúc đẩy các công nghệ chiến lược được xác định là hướng đi quan trọng nhằm nâng cao năng lực công nghệ, tạo động lực mới cho tăng trưởng và hình thành những sản phẩm, giải pháp có khả năng ứng dụng rộng rãi.
Chuyển đổi số cũng đang được mở rộng tới những địa bàn còn khó khăn, vùng sâu, vùng xa, đưa hạ tầng, dịch vụ và các tiện ích số đến gần hơn với người dân. Đây là bước chuyển cần thiết để thành quả của khoa học, công nghệ từng bước lan tỏa tới mọi vùng miền, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.
*Tạo lực đẩy từ chính sách hỗ trợ
Để tạo nền tảng cho phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, các địa phương đang từng bước chuyển nguồn lực từ hỗ trợ nghiên cứu đơn thuần sang hình thành năng lực làm chủ những công nghệ có tính nền tảng, tác động rộng đến kinh tế - xã hội. Tại Thành phố Hồ Chí Minh, Đề án xây dựng cơ chế thúc đẩy hình thành và phát triển các trung tâm nghiên cứu đạt chuẩn quốc tế (Đề án CoE) đang tạo thêm nguồn lực dài hạn cho các tổ chức nghiên cứu tập trung vào những lĩnh vực công nghệ có tiềm năng dẫn dắt.
Từ những đơn vị đầu tiên tham gia Đề án, nguồn lực đã được cụ thể hóa thành các chương trình nghiên cứu về vật liệu tiên tiến, vi mạch bán dẫn, cảm biến, AI, IoT, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Viện Công nghệ vật liệu tiên tiến (AMTI) thuộc Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh được bố trí kinh phí 85 tỷ đồng để triển khai các chương trình nghiên cứu vật liệu tiên tiến, hướng tới công bố quốc tế, sáng chế và ứng dụng trong năng lượng, môi trường, chăm sóc sức khỏe.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đoàn Lê Hoàng Tân, Phó Viện trưởng AMTI cho biết, với định hướng đầu tư dài hạn trong 5 năm, đề án là nguồn lực rất lớn để các nhà khoa học triển khai hoạt động nghiên cứu, giúp các hướng nghiên cứu được thực hiện đến giai đoạn hoàn thiện, hướng đến chuyển giao. Định hướng đầu tư này sẽ giúp đơn vị từng bước làm chủ được các công nghệ vật liệu tiên tiến, ứng dụng vào đời sống thực tiễn.
Trong khi đó, Trung tâm Nghiên cứu triển khai thuộc Khu Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh được tài trợ gần 96 tỷ đồng với mục tiêu phát triển thành trung tâm xuất sắc trong chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Theo Tiến sĩ Trịnh Xuân Thắng, Giám đốc Trung tâm, trong hướng chuyển đổi số, đơn vị tiếp tục tập trung làm chủ công nghệ chế tạo vi mạch bán dẫn, chế tạo các loại cảm biến, kết hợp với các hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) để tạo ra những mạng lưới cảm biến thông minh. Với hướng chuyển đổi xanh, Trung tâm tiếp tục nghiên cứu vật liệu xanh, thực phẩm chức năng, pin nhiên liệu… có tác động tích cực trong cải thiện môi trường.
Điểm đáng chú ý là cơ chế đầu tư dài hạn đang tạo điều kiện để các nhóm nghiên cứu theo đuổi công nghệ đến giai đoạn hoàn thiện, thay vì dừng ở kết quả nghiên cứu ban đầu. Cùng với đầu tư hạ tầng, Thành phố chú trọng phát triển nhân lực, mở rộng hợp tác quốc tế và thúc đẩy chuyển giao, thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
Nếu Thành phố Hồ Chí Minh tập trung xây dựng năng lực nghiên cứu và hình thành các trung tâm có khả năng dẫn dắt, Đà Nẵng đang tạo thêm dư địa để doanh nghiệp trực tiếp tham gia quá trình này. Theo Nghị quyết số 33/2026/NQ-HĐND của Hội đồng nhân dân thành phố Đà Nẵng quy định về các chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ trên địa bàn, doanh nghiệp được hỗ trợ tối đa 3 tỷ đồng/doanh nghiệp/năm cho hoạt động đổi mới công nghệ, với tối đa 2 dự án/doanh nghiệp. Đối với các dự án thuộc nhóm công nghệ chiến lược như bán dẫn, AI, IoT, bản sao số, Robotics..., mức hỗ trợ mua sắm thiết bị có thể lên tới 50%; trường hợp dự án có hợp đồng chuyển giao công nghệ, mức hỗ trợ tối đa lên tới 70%.
Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Đà Nẵng Lê Thị Thục cho biết, việc xây dựng cơ chế hỗ trợ theo hướng tập trung vào đổi mới công nghệ và các lĩnh vực công nghệ chiến lược nhằm tạo thêm động lực để doanh nghiệp tăng đầu tư cho nghiên cứu, ứng dụng và đổi mới sáng tạo. Khi doanh nghiệp được hỗ trợ một phần chi phí cho nghiên cứu, thử nghiệm, chuyển giao và đầu tư công nghệ, rào cản về nguồn lực ban đầu được giảm bớt, qua đó tạo điều kiện để doanh nghiệp mạnh dạn triển khai những dự án có yêu cầu vốn và thời gian nghiên cứu lớn. Về lâu dài, hiệu quả của chính sách được kỳ vọng thể hiện ở khả năng hình thành thêm các sản phẩm công nghệ có khả năng ứng dụng, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và tạo thị trường cho hoạt động nghiên cứu, đổi mới sáng tạo.
*Tiện ích số phục vụ người dân
Nếu phát triển công nghệ chiến lược tạo nền tảng cho năng lực công nghệ quốc gia, thì đưa các tiện ích số đến cơ sở lại là cách để người dân trực tiếp thụ hưởng thành quả của quá trình này. Tại những địa bàn còn khó khăn về hạ tầng và kỹ năng số, các địa phương đang lựa chọn những cách làm gần dân, dễ sử dụng, từng bước đưa công nghệ vào đời sống, nâng cao hiệu quả hoạt động của chính quyền và mở thêm cơ hội phát triển kinh tế cho người dân.
Xã Minh Ngọc, tỉnh Tuyên Quang có địa bàn rộng, dân cư phân tán và một số thôn vùng cao còn hạn chế về Internet, chính quyền lựa chọn cách đưa cán bộ xuống tận thôn, bản, hướng dẫn người dân sử dụng các ứng dụng phục vụ thủ tục hành chính và định danh điện tử. Đoàn viên, thanh niên, công an, trưởng thôn và người có uy tín cùng tham gia hỗ trợ, nhất là đối với những người lớn tuổi, chưa quen sử dụng điện thoại thông minh. Với những hộ chưa thành thạo, cán bộ tiếp tục quay lại hướng dẫn, giải thích nội dung còn vướng mắc, từng bước giúp người dân tự thực hiện.
Cách làm gần dân, sát dân ở xã Minh Ngọc tạo chuyển biến rõ nét trong giải quyết thủ tục hành chính. Sau hơn 1 năm đi vào hoạt động, Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Minh Ngọc tiếp nhận gần 3.000 hồ sơ, trong đó chỉ có 8 hồ sơ nộp trực tiếp. Tỷ lệ số hóa hồ sơ đầu vào đạt 99,91%, kết quả giải quyết được số hóa 100%; chỉ số phục vụ người dân và doanh nghiệp đạt 97,7/100 điểm.
Những con số này cho thấy công nghệ chỉ thực sự phát huy tác dụng khi người dân biết sử dụng và coi đó như một phương thức thuận tiện trong đời sống. Với Minh Ngọc, quá trình này đang được bắt đầu từ những việc cụ thể, từ một chiếc điện thoại, một tài khoản định danh và sự hướng dẫn trực tiếp của cán bộ cơ sở.
Ở khu vực biên giới của tỉnh Nghệ An, công nghệ số lại được sử dụng để tạo thêm kênh kết nối giữa người dân và lực lượng chức năng. Từ những mã QR được đặt tại nhà văn hóa, điểm sinh hoạt cộng đồng, Bộ đội Biên phòng Nghệ An đang mở thêm kênh tiếp nhận thông tin nhanh chóng, thuận tiện và bảo mật cho người dân vùng biên. Mô hình “Hòm thư điện tử ẩn danh” không chỉ giúp người dân mạnh dạn tố giác tội phạm mà còn hỗ trợ lực lượng Biên phòng nắm chắc địa bàn, kịp thời xử lý vụ việc phát sinh, góp phần giữ vững an ninh trật tự khu vực biên giới.
“Hòm thư điện tử ẩn danh” được triển khai, người dân có thể sử dụng điện thoại quét mã QR, gửi nội dung phản ánh, hình ảnh hoặc thông tin liên quan đến vụ việc cần báo tin. Thông tin được chuyển đến lực lượng chức năng để tiếp nhận, phân loại, xác minh và xử lý theo quy định.
Không chỉ tạo thêm kênh để người dân phản ánh, tố giác tội phạm, hòm thư điện tử thông qua mã QR tại Đồn Biên phòng Châu Khê đang mở ra cách làm mới trong ứng dụng công nghệ số ở cơ sở. Từ việc quét mã QR để gửi thông tin, người dân từng bước làm quen với các tiện ích số, góp phần nâng cao nhận thức, kỹ năng ứng dụng công nghệ trong đời sống.
Thực tiễn tại các địa phương cho thấy, hiệu quả của khoa học, công nghệ, chuyển đổi số không chỉ được đo bằng số lượng công trình, thiết bị hay nền tảng được tạo ra, mà còn ở khả năng chuyển hóa thành giá trị trong đời sống. Khi nguồn lực được tập trung đúng hướng, doanh nghiệp và các tổ chức nghiên cứu có thêm điều kiện làm chủ công nghệ; người dân ở cả đô thị và vùng khó khăn có thể tiếp cận ngày càng thuận tiện hơn với các dịch vụ số. Đây là những bước đi cụ thể góp phần đưa tinh thần của Nghị quyết 57-NQ/TW vào thực tiễn./.
