Trong bối cảnh mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đi vào hoạt động, Hội Luật gia Thành phố Hồ Chí Minh đặt mục tiêu phát triển mạng lưới chi hội tại phường, xã, đặc khu, phấn đấu đạt ít nhất 70% địa bàn trong nhiệm kỳ 2026 - 2031.
Cùng với kiện toàn tổ chức, việc phát huy chuyên môn của đội ngũ luật gia trong tuyên truyền, tư vấn pháp luật, trợ giúp pháp lý và hòa giải tại cơ sở được kỳ vọng giúp người dân tiếp cận pháp luật thuận lợi, kịp thời hơn.
* Phát triển mạng lưới, đưa hoạt động Hội về cơ sở
Theo luật gia Ung Thị Xuân Hương, Chủ tịch Hội Luật gia Thành phố Hồ Chí Minh, khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, khối lượng công việc, nhu cầu pháp lý tại cơ sở gia tăng, nhất là những vấn đề liên quan đến đất đai, hộ tịch, xây dựng và an sinh xã hội. Vì vậy, việc đưa tổ chức Hội về phường, xã, đặc khu là nhiệm vụ trọng tâm nhằm tập hợp lực lượng luật gia, phát huy chuyên môn và hỗ trợ người dân bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp.
Hội Luật gia Thành phố Hồ Chí Minh hiện có 60 chi hội, gồm 23 chi hội cơ quan và 37 chi hội phường, xã, đặc khu với trên 9.000 hội viên. Tuy nhiên, tại những địa phương chưa thành lập chi hội, một bộ phận hội viên chưa có nơi sinh hoạt, hoạt động Hội bị gián đoạn. Đây là vấn đề đặt ra trong quá trình kiện toàn tổ chức sau sắp xếp đơn vị hành chính.
Hội đặt mục tiêu trong nhiệm kỳ 2026 - 2031 có ít nhất 70% phường, xã, đặc khu thành lập chi hội luật gia. Bà Ung Thị Xuân Hương cho biết, tổ chức Hội tại cơ sở sẽ giúp tập hợp đội ngũ luật gia, cựu thẩm phán, kiểm sát viên, luật sư và cán bộ tư pháp đang sinh sống, làm việc tại địa bàn; đồng thời tạo điều kiện để người dân được tư vấn, giải thích pháp luật ngay tại nơi cư trú, hạn chế việc đi lại xa khi có vướng mắc.
Tại phường An Khánh (Thành phố Hồ Chí Minh), nhu cầu này ngày càng rõ khi địa bàn được mở rộng sau sắp xếp. Chi hội Luật gia phường An Khánh được thành lập trên cơ sở sáp nhập hai chi hội An Khánh và Thảo Điền. Luật gia Lê Viết Hải, Chi hội trưởng Chi hội Luật gia phường An Khánh cho biết, Chi hội tập trung tư vấn pháp luật miễn phí cho người dân, hộ kinh doanh; phối hợp với chính quyền và các đoàn thể tuyên truyền những quy định mới có ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi, nghĩa vụ của người dân. Chi hội đã phối hợp với UBND phường An Khánh tổ chức tuyên truyền, tư vấn miễn phí về đăng ký mã số thuế, khai thuế, bảo hiểm y tế và bảo hiểm xã hội cho người dân, hộ kinh doanh và doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, Chi hội dự kiến phối hợp với chính quyền, các đoàn thể và trường học tổ chức cuộc thi trực tuyến tìm hiểu pháp luật; tổ chức phiên tòa giả định tuyên truyền về phòng, chống ma túy và tác hại của thuốc lá điện tử. Hội viên cũng được phân công tham gia các tổ hòa giải tại khu phố, hỗ trợ nâng cao chất lượng giải quyết những mâu thuẫn, tranh chấp trong đời sống dân cư. Tuy nhiên, Chi hội Luật gia phường An Khánh hiện chưa có địa điểm cố định để tư vấn pháp luật miễn phí và tổ chức sinh hoạt hội viên. Để khắc phục, Chi hội dự kiến triển khai tư vấn tại trụ sở 27 khu phố vào các ngày thứ Bảy, tạo điều kiện để người dân tiếp cận hỗ trợ pháp lý thuận tiện hơn.
* Kết nối chuyên môn, nâng cao hiệu quả hỗ trợ pháp lý
Cùng với phát triển tổ chức tại địa bàn dân cư, việc kết nối các chi hội chuyên ngành để hỗ trợ chuyên môn cho cơ sở được xác định là giải pháp quan trọng. Theo luật gia Nguyễn Văn Trìu, Phó Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, Chi hội trưởng Chi hội Luật gia Viện Kiểm sát nhân dân Thành phố, hoạt động phổ biến pháp luật cần gắn với kinh nghiệm thực tiễn và những vấn đề người dân thường gặp, thay vì chỉ dừng ở việc truyền đạt quy định.
Chi hội Luật gia Viện Kiểm sát nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh hiện có 195 hội viên. Đội ngũ hội viên là những người có chuyên môn pháp luật, kinh nghiệm trong thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp. Thông qua quá trình giải quyết các vụ án hình sự, dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh thương mại, lao động, hành chính, kiểm sát viên có thể kết hợp giải thích quy định pháp luật cho người tham gia tố tụng và những người có liên quan. Từ đầu năm 2026 đến nay, đơn vị đã hướng dẫn pháp luật cho 1.115 lượt công dân đến khiếu nại, tố cáo thông qua công tác tiếp công dân. Nội dung hướng dẫn tập trung vào quy định liên quan, trình tự, thủ tục thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo và cơ quan có thẩm quyền giải quyết. Hoạt động này góp phần giúp người dân hiểu rõ hơn quyền, nghĩa vụ của mình, hạn chế những trường hợp khiếu kiện kéo dài do chưa nắm đầy đủ quy định pháp luật.
Theo ông Nguyễn Văn Trìu, việc phối hợp thời gian tới cần xuất phát từ nhu cầu cụ thể của từng địa bàn. Chi hội luật gia phường, xã nắm bắt những vấn đề người dân cần hỗ trợ; Hội Luật gia Thành phố làm đầu mối kết nối; các chi hội chuyên ngành cung cấp báo cáo viên, nội dung và tài liệu phù hợp. Qua đó, các hoạt động tuyên truyền có thể tập trung vào những tình huống pháp lý thường gặp, nguy cơ phát sinh vi phạm và cách bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân. Cùng với tuyên truyền trực tiếp, ứng dụng công nghệ thông tin và các kênh truyền thông số cũng được chú trọng để mở rộng khả năng tiếp cận. Những quy định pháp luật phức tạp có thể được chuyển thành tài liệu hỏi - đáp, bài viết ngắn gọn, dễ hiểu, phù hợp với từng nhóm đối tượng.
Theo Chủ tịch Hội Luật gia Thành phố Hồ Chí Minh Ung Thị Xuân Hương, Hội tiếp tục phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương thúc đẩy thành lập chi hội; đẩy mạnh tư vấn, trợ giúp pháp lý miễn phí cho người nghèo, người có hoàn cảnh khó khăn và các nhóm yếu thế; đồng thời phát huy vai trò luật gia trong hòa giải ở cơ sở.
Thực tế ghi nhận, để mở rộng mạng lưới chi hội đạt hiệu quả cần gắn với nhu cầu thực tế của người dân và có sự phối hợp giữa các cấp Hội, chính quyền địa phương cùng các tổ chức chuyên môn. Qua đó, pháp luật không chỉ được phổ biến rộng rãi mà còn được giải thích, hướng dẫn và vận dụng vào những vấn đề cụ thể; góp phần giải quyết mâu thuẫn từ sớm, hạn chế tranh chấp kéo dài và nâng cao khả năng tiếp cận pháp luật ngay tại địa bàn dân cư./.
