Quan điểm xuyên suốt của tỉnh Nghệ An là sáp nhập phải dựa trên điều kiện thực tế, bảo đảm quyền lợi học tập của học sinh và hiệu quả quản lý.
Không chỉ đơn thuần là việc cắt giảm đầu mối, lộ trình sáp nhập trường lớp tại Nghệ An giai đoạn 2026–2030 được xác định là “đòn bẩy” chiến lược để tập trung nguồn lực, xóa bỏ tình trạng dạy học phân tán, nâng cao chất lượng giáo dục bền vững.
* "Rào cản" từ quy mô nhỏ
Dù đã có nhiều nỗ lực trong việc tinh gọn bộ máy, tính đến đầu năm học 2025 - 2026, toàn tỉnh Nghệ An vẫn tồn tại hơn 800 điểm trường lẻ. Thực tế này đang tạo ra những "rào cản" không nhỏ trong việc chuẩn hóa giáo dục theo yêu cầu đổi mới.
Nhiều cơ sở giáo dục tại tỉnh có quy mô dưới 12 lớp, chưa đầy 500 học sinh. Tại xã Tân Kỳ, Trường Trung học cơ sở Kỳ Tân dù ở khu vực trung tâm xã nhưng chỉ có 10 lớp với hơn 400 học sinh. Quy mô nhỏ của trường dẫn đến việc bố trí nhân sự gặp nhiều bất cập như nhân viên thư viện, thiết bị phải kiêm nhiệm công việc văn thư, kế toán phải đảm nhận thêm nhiệm vụ y tế trường học. Tình trạng giáo viên các môn chính bị biệt phái đi đơn vị khác, trong khi giáo viên bộ môn đặc thù (Tiếng Anh, Mỹ thuật) phải dạy liên trường diễn ra phổ biến.
Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Kỳ Tân Nguyễn Thị Hải Lý cho rằng, nếu sáp nhập trường lớp, quy mô nhà trường lớn hơn sẽ thuận lợi cho việc bố trí, điều động đội ngũ; địa phương có thể tập trung ngân sách để đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học. Sau sáp nhập đơn vị hành chính, địa bàn các xã rộng hơn nên có thể sáp nhập các trường cùng cấp, giữ nguyên hai điểm trường để tạo thuận lợi cho phụ huynh, học sinh. Tuy nhiên, việc sáp nhập liên cấp giữa tiểu học và trung học cơ sở sẽ khó triển khai do đặc thù chương trình, đội ngũ khác nhau.
Điểm trường lẻ thường gắn liền với sự thiếu thốn về cơ sở vật chất. Tại Trường Trung học cơ sở Hương Sơn, xã Tân An, điểm trường lẻ, cách trung tâm hơn 7km, vẫn phải mượn phòng học tạm. Việc duy trì các điểm này khiến học sinh chịu nhiều thiệt thòi như không được tham gia đầy đủ các hoạt động tập thể; thiếu điều kiện học các môn thực hành và rèn luyện kỹ năng mềm.
Khi chủ trương sáp nhập trường lớp được đặt ra, thầy giáo Nguyễn Văn Hải, Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Hương Sơn cho biết, mục tiêu trước mắt là xóa điểm trường lẻ, đưa học sinh về học tập trung tại trường trung tâm. Điểm trường lẻ chỉ có 3 lớp với 103 học sinh, riêng lớp 7 chỉ có 24 em. Nếu tiếp tục duy trì sẽ rất khó cân đối đội ngũ giáo viên. Trước khi thực hiện sáp nhập, nhà trường cần làm tốt công tác tuyên truyền để phụ huynh, người dân hiểu rõ chủ trương và lợi ích lâu dài. Nhà trường cũng tính đến phương án phối hợp với phụ huynh thuê xe đưa đón học sinh, bảo đảm an toàn khi đi học.
* Lộ trình bài bản, thận trọng và thực tiễn
Nhận diện rõ những "điểm nghẽn", Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An đã yêu cầu các địa phương rà soát, xây dựng phương án sắp xếp mạng lưới giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn 2050. Quan điểm xuyên suốt của tỉnh là sáp nhập phải dựa trên điều kiện thực tế, bảo đảm quyền lợi học tập của học sinh và hiệu quả quản lý.
Ông Thái Văn Thành, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An cho biết: Việc sắp xếp lại trường lớp là bước triển khai quan trọng nhằm thực hiện Quy hoạch tỉnh Nghệ An, các nghị quyết, kết luận của Trung ương về đổi mới tổ chức đơn vị sự nghiệp, tinh gọn bộ máy và phát triển giáo dục. Phương án sắp xếp phải hướng đến mục tiêu xây dựng hệ thống trường lớp khang trang, hiện đại, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục theo tinh thần Nghị quyết 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo; bảo đảm quy mô trường lớp phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp; tăng hiệu quả quản lý và sử dụng hợp lý nguồn lực về cơ sở vật chất, tài chính và đội ngũ giáo viên.
Thực hiện theo mô hình mới, việc sáp nhập trường lớp không thực hiện ồ ạt mà tính toán theo đặc thù từng cấp học, trong đó ưu tiên sáp nhập cùng cấp. Các trường cùng cấp trên địa bàn xã mới (sau sáp nhập hành chính) sẽ được đưa về một đầu mối quản lý.
Tại xã Quỳ Châu, theo đề án sáp nhập đã được xây dựng, xã xác định sẽ giữ vững ổn định 12/12 đơn vị trường học trên địa bàn. Xã cũng sẽ sáp nhập các điểm trường nhỏ lẻ, manh mún để ưu tiên tập trung đầu tư cơ sở vật chất; tập trung xây dựng một trường Phổ thông dân tộc bán trú tiểu học tại xã Châu Hạnh (cũ), tạo điều kiện cho con em ở các bản vùng sâu, vùng xa được đi học thuận lợi.
Tại xã Con Cuông, hai trường tiểu học nằm gần nhau (Tiểu học 1 và Tiểu học 2 Trà Lân) dự kiến sẽ sáp nhập để tập trung đầu tư; xóa bỏ điểm lẻ, đưa học sinh về trung tâm, ưu tiên chuyển toàn bộ học sinh lớp cuối cấp (lớp 9, lớp 4, lớp 5) về trường chính để đảm bảo chất lượng thi cử và tiếp cận cơ sở vật chất hiện đại.
Trong quá trình thực hiện, lãnh đạo các địa phương như xã Con Cuông, Quỳ Châu thừa nhận, quá trình này gặp không ít thách thức. Ông Phan Trọng Trung, Phó Chủ tịch UBND xã Con Cuông cho biết: “Một số bản vùng sâu của xã Con Cuông có địa hình cách trở, việc giảm điểm lẻ sẽ làm tăng quãng đường đi học, tiềm ẩn rủi ro an toàn. Nhiều trường trung tâm hiện chưa đủ phòng chức năng, bếp ăn bán trú đã xuống cấp, chưa sẵn sàng tiếp nhận thêm lượng lớn học sinh từ các điểm lẻ. Trong khi đó, nguồn lực đầu tư nâng cấp hạ tầng còn hạn chế”.
Từ thực tế trên, xã Con Cuông cũng xác định việc sắp xếp, tổ chức lại mạng lưới trường, lớp học theo hướng ổn định, hợp lý, phù hợp quy mô dân số và điều kiện thực tế; bảo đảm mỗi cấp học có quy mô trường, lớp phù hợp tiêu chí trường đạt chuẩn quốc gia và lộ trình phát triển giáo dục của địa phương.
Để chủ trương sáp nhập thực sự mang lại hiệu quả, Nghệ An tập trung vào ba nhóm giải pháp trọng tâm. Theo đó, Sở Giáo dục và Đào tạo đề nghị các địa phương ưu tiên ngân sách cải tạo điểm trường chính trước khi tiếp nhận học sinh; khuyến khích tận dụng quỹ đất và cơ sở vật chất dôi dư sau sáp nhập đơn vị hành chính để tái đầu tư cho giáo dục; việc điều chuyển đội ngũ phải đi kèm với việc đảm bảo đầy đủ chế độ, chính sách và điều kiện làm việc. Trước khi thực hiện, công tác tuyên truyền cần được đặt lên hàng đầu nhằm giúp phụ huynh và người dân hiểu rõ lợi ích lâu dài của việc sáp nhập. Mục tiêu cuối cùng không phải là tiết kiệm ngân sách, mà là để con em được học trong môi trường khang trang, hiện đại và công bằng hơn.
Việc sắp xếp lại mạng lưới trường lớp tại Nghệ An không chỉ là một yêu cầu về tinh gọn bộ máy theo các nghị quyết của Trung ương, mà còn là một cuộc cách mạng về chất lượng. Những điểm trường manh mún, nhỏ lẻ được thay thế bằng hệ thống trường chuẩn quốc gia, tập trung nguồn lực đầu tư bài bản sẽ tạo nền tảng cho giáo dục Nghệ An phát triển bền vững./.
