Chính sách và phát triển

Từ những tuyến metro riêng lẻ đến mạng lưới đường sắt đô thị Hà Nội

Hà Nội

Sau khi hai tuyến đường sắt đô thị đi vào khai thác, Hà Nội đang chuyển sang giai đoạn đầu tư nhiều tuyến cùng lúc.

 Năm tuyến số 1, 2, 8, 10 và 14 đã được khởi công trong năm 2026; những ngày giữa tháng 11, hồ sơ hướng tuyến và vị trí nhà ga tiếp tục được công khai để lấy ý kiến người dân. Việc chuẩn bị đồng thời các tuyến đặt ra yêu cầu mới: từng dự án phải kết nối được với nhau và với hệ thống giao thông công cộng hiện có.

Từ nhà ga đến mạng lưới

Tuyến Cát Linh - Hà Đông vận hành thương mại từ tháng 11/2021. Đến tháng 8/2024, Hà Nội có thêm đoạn trên cao Nhổn - Cầu Giấy của tuyến số 3. Hai đoạn tuyến giúp người dân có thêm lựa chọn đi lại trên những hành lang giao thông đông đúc, nhưng phạm vi phục vụ còn giới hạn. Muốn đến nhiều khu vực khác của thành phố, hành khách vẫn phải chuyển sang xe buýt, xe máy hoặc phương tiện khác.

Tuyến metro Nhổn – Ga Hà Nội đi qua đường Quốc lộ 32. 
Ảnh: Kiều Linh

Trên tuyến Nhổn - ga Hà Nội, đoạn ngầm từ Cầu Giấy vào trung tâm tiếp tục được thi công. Việc hoàn thiện đoạn tuyến này có ý nghĩa đối với hành khách ở phía Tây: thay vì kết thúc hành trình đường sắt tại Cầu Giấy, họ có thể đi tiếp đến các ga trong khu vực nội đô. Cùng với công trình ngầm, những lối lên xuống và kết nối với đường phố cũng cần được hoàn thiện để nhà ga phục vụ thuận tiện khi đưa vào khai thác.

Bài học từ các tuyến đang vận hành là một tuyến đường sắt có thể thu hút khách trên hành lang riêng, nhưng mạng lưới chỉ hình thành khi các tuyến gặp nhau tại những điểm trung chuyển hợp lý. Việc lựa chọn ga chuyển tuyến, tổ chức đường đi bộ và bố trí xe buýt tiếp cận nhà ga vì thế cần được tính ngay từ bước quy hoạch.

Tại lễ khởi công đồng thời năm tuyến đường sắt đô thị ngày 22/6/2026, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng xác định đường sắt đô thị là hạ tầng khung chiến lược, gắn với mô hình phát triển đa cực, đa trung tâm. Ông nhấn mạnh đây là bước chuyển từ đầu tư những tuyến đơn lẻ sang từng bước hình thành mạng lưới đồng bộ trên quy mô toàn thành phố.

Năm tuyến được triển khai gồm các tuyến số 1, 2, 8, 10 và 14. Theo thông tin công bố của cơ quan quy hoạch Hà Nội cuối tháng 10, tuyến số 1 dài khoảng 59 km, đi qua khu vực Ngọc Hồi, ga Hà Nội, Yên Viên và kết nối sân bay Nội Bài; tuyến số 2 dài khoảng 60 km, kết nối Nội Bài, Nam Thăng Long, Trần Hưng Đạo, Thượng Đình và khu vực phía Nam. Tuyến số 8 dài khoảng 64 km, nối Hòa Lạc với Mai Dịch, Lĩnh Nam; tuyến số 10 dài khoảng 38,7 km đi qua Võ Chí Công, Vành đai 2,5, Vĩnh Tuy và Đông Anh; tuyến số 14 dài khoảng 31,8 km, kết nối khu vực cầu Thăng Long, Hồng Hà và Gia Lâm.

Các hướng tuyến cho thấy mạng lưới tương lai trải rộng từ trung tâm đến những khu vực đang phát triển mạnh ở phía Bắc, phía Tây và phía Đông. Kết nối với sân bay Nội Bài, khu vực Ngọc Hồi, Hòa Lạc hay các đô thị mới còn mở ra khả năng tổ chức lại những chuyến đi dài, vốn đang phụ thuộc nhiều vào đường bộ.

Nhà ga đang được đưa ra lấy ý kiến

Điểm mới trong tháng 11/2026 là việc công khai hồ sơ phương án hướng tuyến, vị trí nhà ga tỷ lệ 1/500 tại các địa phương có dự án đi qua. Hồ sơ thể hiện những nội dung ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân như ranh giới giải phóng mặt bằng, vị trí lối lên xuống ga, tháp thông gió và không gian dự kiến phát triển quanh ga.

Theo thông tin từ cơ quan quy hoạch thành phố ngày 30/10, Ban Quản lý đường sắt đô thị Hà Nội phối hợp các đơn vị tổ chức lấy ý kiến đối với 22 nhà ga ưu tiên, niêm yết hồ sơ tại 22 xã, phường trong thời gian tối thiểu 20 ngày. Đến ngày 18/11, thông tin công khai về phương án đang lấy ý kiến đề cập 28 nhà ga ưu tiên, trong đó có 18 ga thuộc đợt đầu và 10 ga bổ sung.

Tại phường Kim Liên, thời gian lấy ý kiến được thông báo từ ngày 16/11 đến 7/12. Một số địa phương khác cũng niêm yết hồ sơ tại trụ sở và đăng tải trên trang thông tin điện tử để người dân xem xét. Các ý kiến sẽ được tổng hợp, nghiên cứu trước khi hoàn thiện hồ sơ trình thẩm định và phê duyệt.

Việc lấy ý kiến có ý nghĩa đặc biệt tại những nơi tuyến đường sắt đi ngầm hoặc nhà ga bố trí gần khu dân cư hiện hữu. Một vị trí lối lên xuống thay đổi có thể tác động đến khả năng tiếp cận của hành khách, đồng thời liên quan đến công trình, hạ tầng kỹ thuật và sinh hoạt của các hộ dân. Người dân Thủ đô cho rằng, những thông tin này cần được làm rõ hơn trên bản vẽ và trong quá trình đối thoại với cộng đồng.

Đối với quy hoạch phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng, gọi tắt là TOD, nhà ga còn là nơi kết nối hoạt động thương mại, dịch vụ, việc làm và nhà ở. Cách bố trí không gian quanh ga sẽ ảnh hưởng đến lượng hành khách và nhu cầu đi lại trong nhiều năm. Vì vậy, lựa chọn vị trí nhà ga không thể tách khỏi quy hoạch sử dụng đất và mạng lưới đường phố hiện có.

Hà Nội ký hợp đồng chìa khóa trao tay 5 tuyến metro khoảng một triệu tỷ đồng. 
Ảnh phối cảnh dự án

Đẩy tiến độ nhưng phải chốt được phương án

Vừa qua tại cuộc họp ngày 9/11, Chủ tịch UBND thành phố Vũ Đại Thắng phê bình Ban Quản lý đường sắt đô thị vì chậm hoàn thiện hồ sơ phương án tuyến và vị trí công trình của năm tuyến. Kết luận được Văn phòng UBND thành phố truyền đạt tại Thông báo số 1093/TB-VP ngày 11/11. Theo đó, việc lập và thẩm định hồ sơ chưa hoàn thành, sự phối hợp giữa các cơ quan, liên danh nhà thầu và tư vấn còn thiếu thống nhất.

Chủ tịch thành phố yêu cầu các đơn vị khẩn trương hoàn thiện hồ sơ tỷ lệ 1/500, gửi Sở Xây dựng thẩm định, trình UBND thành phố phê duyệt trước ngày 15/11. Phó Chủ tịch UBND thành phố Trương Việt Dũng được phân công trực tiếp chỉ đạo tổ công tác, tập trung rà soát phương án tuyến và vị trí các nhà ga.

Một yêu cầu khác được Chủ tịch Vũ Đại Thắng đặt ra là nghiên cứu hướng tuyến tối ưu, hạn chế uốn khúc để tránh công trình hiện hữu và giảm chi phí đầu tư. Đây là vấn đề có tác động lâu dài: một đoạn tuyến vòng tránh có thể làm tăng chiều dài xây dựng, kéo theo chi phí vận hành và thời gian đi lại của hành khách. Cùng với hướng tuyến, phạm vi các ga phải được tính toán để có thể khai thác quỹ đất theo mô hình TOD.

Đối với mặt bằng, thành phố giao các cơ quan chuyên môn hướng dẫn địa phương nghiên cứu triển khai sớm tại những khu vực có đất nông nghiệp, trên cơ sở hồ sơ phương án tỷ lệ 1/2000 đã được phê duyệt và quy định pháp luật. Việc xác định ranh giới thu hồi đất, bồi thường và bố trí nguồn kinh phí cần đi trước các bước thi công để hạn chế tình trạng công trường chờ mặt bằng.

Năm tuyến mới được triển khai theo hình thức hợp đồng chìa khóa trao tay. Cách làm này đòi hỏi các bên phối hợp chặt từ thiết kế, lựa chọn thiết bị đến thi công và bàn giao. Khi nhiều tuyến được đầu tư cùng thời điểm, việc thống nhất tiêu chuẩn kỹ thuật, hệ thống vé, thông tin hành khách và phương án vận hành càng có ý nghĩa, nhất là tại các ga trung chuyển.

Phát biểu tại lễ khởi công ngày 22/6, Chủ tịch Vũ Đại Thắng đặt mục tiêu cơ bản hoàn thành năm tuyến vào năm 2030, đồng thời yêu cầu các chủ đầu tư, nhà thầu và địa phương chủ động xử lý vướng mắc, bảo đảm tiến độ, chất lượng và an toàn. Từ nay đến mốc đó, khối lượng công việc không dừng ở xây dựng đường ray và nhà ga, mà còn gồm kết nối giao thông, tổ chức không gian đô thị và chuẩn bị điều kiện khai thác.

Những chuyến tàu Cát Linh - Hà Đông và Nhổn - Cầu Giấy đã đưa metro vào sinh hoạt hằng ngày của một bộ phận người dân Hà Nội. Với năm tuyến mới, thành phố đang chuẩn bị cho một thay đổi lớn hơn: hành khách có thể đi qua nhiều khu vực bằng đường sắt, chuyển tuyến thuận tiện và tiếp cận điểm đến mà không phải phụ thuộc quá nhiều vào phương tiện cá nhân. Kết quả ấy sẽ được quyết định ngay từ những bản vẽ hướng tuyến, vị trí nhà ga và cách các dự án phối hợp với nhau trong giai đoạn chuẩn bị hiện nay./.


Kiều Linh

Xem thêm