Khoa học - Sáng tạo

Tìm hướng đi riêng cho công nghiệp bán dẫn Việt Nam

Đối với Việt Nam, việc lựa chọn được những công đoạn, lĩnh vực có khả năng tạo dựng lợi thế và giá trị gia tăng cũng là một trong những nội dung cốt lõi trong phát triển ngành bán dẫn.

Công nghiệp bán dẫn đang trở thành một trong những ngành công nghiệp nền tảng, có ý nghĩa chiến lược đối với năng lực tự chủ công nghệ, sức cạnh tranh và vị thế của mỗi quốc gia. Trong chuỗi giá trị này, nghiên cứu, thiết kế, chế tạo, đóng gói và kiểm thử có mối liên hệ chặt chẽ, đòi hỏi nguồn lực đầu tư lớn, trình độ công nghệ cao và sự tích lũy lâu dài. Đối với Việt Nam, việc lựa chọn được những công đoạn, lĩnh vực có khả năng tạo dựng lợi thế và giá trị gia tăng cũng là một trong những nội dung cốt lõi trong phát triển ngành bán dẫn.

* Phát triển các dòng chip chuyên dụng

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định đánh giá, do Việt Nam chưa có đủ nguồn lực để cạnh tranh trực tiếp ở phân khúc chip đa dụng tiên tiến, vốn đòi hỏi mức đầu tư lên tới hàng chục tỷ USD nên hướng đi phù hợp là tập trung nghiên cứu, phát triển các dòng chip chuyên dụng gắn với những lĩnh vực công nghệ chiến lược và nhu cầu ứng dụng thực tế. Những phân khúc cần ưu tiên gồm chip trí tuệ nhân tạo (AI) tại biên, chip Internet vạn vật (IoT), chip công suất và chip phục vụ thiết bị viễn thông. “Đây là những phân khúc mà giá trị gia tăng nằm ở thuật toán tối ưu, kiến trúc thiết kế thông minh, khả năng tùy biến theo bài toán ứng dụng đặc thù của Việt Nam và Việt Nam có thế mạnh trong phân khúc này”, Thứ trưởng Lê Xuân Định phân tích.

*Gia tăng giá trị trong chuỗi cung ứng

Thứ trưởng Lê Xuân Định cũng nhận định, Việt Nam đã từng bước hình thành lực lượng doanh nghiệp công nghệ số trong nước tham gia thiết kế vi mạch. Một số sản phẩm như chip 5G, chip IoT bước đầu được định hình từ các doanh nghiệp như Viettel và FPT. Tuy nhiên, quá trình phát triển đang phải đối mặt với một số điểm nghẽn lớn như: Chi phí hạ tầng và sản xuất thử nghiệm cao; thiếu đội ngũ nhân lực trình độ cao, đặc biệt là tổng công trình sư, kỹ sư trưởng; cơ chế tài chính chưa đủ linh hoạt đối với hoạt động nghiên cứu công nghệ lõi có mức độ rủi ro lớn.

Cho rằng hạ tầng nghiên cứu và chế tạo thử nghiệm là một trong những rào cản trực tiếp đối với khả năng hiện thực hóa các kết quả thiết kế, theo Tiến sĩ Nguyễn Trần Thuật, Đại học Quốc gia Hà Nội, khoảng trống đáng chú ý của Việt Nam hiện nay là thiếu hạ tầng chế tạo thử nghiệm vi mạch dùng chung. Tại một số quốc gia như Hàn Quốc, Trung Quốc và Malaysia, các nhà phát triển đã có những cơ sở hỗ trợ chế tạo thử nghiệm. Trong khi đó, nhiều nhóm nghiên cứu trong nước vẫn phải phụ thuộc vào cơ sở ở nước ngoài để đưa thiết kế vi mạch đi chế tạo thử. Điều này làm tăng chi phí, kéo dài thời gian hoàn thiện sản phẩm và hạn chế khả năng thử nghiệm, điều chỉnh thiết kế qua nhiều vòng.

Hạ tầng tại một số trường đại học, viện nghiên cứu trong nước hiện chủ yếu phục vụ nghiên cứu quy mô nhỏ, chưa đáp ứng yêu cầu sản xuất hàng loạt. Tiến sĩ Nguyễn Trần Thuật nêu dẫn chứng, phòng sạch của Đại học Quốc gia Hà Nội có khả năng xử lý tối đa một tấm wafer mỗi tuần, tương đương 52 wafer mỗi năm. Quy mô này còn rất nhỏ so với yêu cầu phát triển một hệ sinh thái nghiên cứu, chế tạo thử nghiệm có khả năng phục vụ nhiều nhóm nghiên cứu và doanh nghiệp.

Bên cạnh hạn chế về cơ sở vật chất, chi phí tiếp cận công cụ thiết kế và tài sản trí tuệ cũng là trở ngại đáng kể. Theo Tiến sĩ Nguyễn Trần Thuật, một bản quyền phần mềm thiết kế vi mạch có giá khoảng 150.000 USD/năm. Mỗi lần đưa thiết kế đi chế tạo thử có thể phát sinh chi phí bản quyền sở hữu trí tuệ (IP) từ 30.000-200.000 USD; thời gian thực hiện kéo dài từ 12-24 tháng và kết quả chưa chắc thành công.

Những con số này cho thấy, phát triển công nghiệp bán dẫn không thể chỉ dựa vào việc đầu tư trang thiết bị riêng lẻ cho từng đơn vị. Nếu mỗi viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp phải tự xây dựng đầy đủ hạ tầng, mua sắm phần mềm và chi trả chi phí chế tạo thử nghiệm, nguồn lực sẽ bị phân tán, trong khi khả năng khai thác thiết bị và công cụ nghiên cứu có thể không tương xứng với vốn đầu tư. Vấn đề đặt ra là phải hình thành được hạ tầng dùng chung, có khả năng hỗ trợ liên tục từ nghiên cứu, thiết kế, mô phỏng đến chế tạo thử và đo kiểm sản phẩm. Đây cũng là hướng giải quyết mà Bộ Khoa học và Công nghệ đang thúc đẩy.

Thứ trưởng Lê Xuân Định cho biết, Bộ dự kiến đưa Trung tâm Quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn vào vận hành trong thời gian tới. Trung tâm sẽ cung cấp hệ thống máy chủ hiệu năng cao; tổ chức mua sắm tập trung bản quyền phần mềm thiết kế điện tử tự động hóa (EDA) để chia sẻ với chi phí ưu đãi cho cộng đồng thiết kế chip trong nước; đồng thời xây dựng các phòng thí nghiệm đo kiểm theo tiêu chuẩn quốc tế, cung cấp dịch vụ dùng chung cho viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp.

Về cơ chế tài chính cho hoạt động nghiên cứu và phát triển công nghệ bán dẫn, Thứ trưởng Lê Xuân Định cho rằng cần chuyển mạnh từ cơ chế cấp phát, giao nhiệm vụ sang đặt hàng xuất phát từ nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Theo đó, doanh nghiệp phải giữ vai trò trung tâm trong quá trình nghiên cứu và phát triển sản phẩm; viện nghiên cứu, trường đại học đóng vai trò cung cấp tri thức, công nghệ và nguồn nhân lực để giải quyết những bài toán mà doanh nghiệp đang đặt ra.

Để hỗ trợ cơ chế này, Bộ Khoa học và Công nghệ đề xuất thúc đẩy cơ chế đồng tài trợ từ các quỹ, trong đó có Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia, Quỹ Đổi mới công nghệ Quốc gia và các quỹ đầu tư mạo hiểm dành cho công nghệ chiến lược. Các nhiệm vụ nghiên cứu có thể được khoán đến sản phẩm cuối cùng, đồng thời xây dựng cơ chế miễn trừ trách nhiệm đối với những trường hợp nghiên cứu công nghệ lõi đã tuân thủ đúng quy trình nhưng không đạt kết quả do rủi ro khách quan.

Tiến sĩ Nguyễn Ái Việt, Viện trưởng Viện Công nghệ và Giáo dục Trí tuệ mới tạo sinh (IGNITE) đề xuất mở rộng mô hình liên kết “ba nhà” thành “năm nhà”, gồm: Nhà nước, viện nghiên cứu và trường đại học, doanh nghiệp, nhà khoa học và nhà phát triển hạ tầng đổi mới sáng tạo.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Ái Việt, mô hình liên kết truyền thống giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp cần được bổ sung vai trò trực tiếp của nhà khoa học và các đơn vị phát triển hạ tầng đổi mới sáng tạo. Nhà khoa học là chủ thể nắm bắt, phát triển các hướng nghiên cứu; trong khi đơn vị phát triển hạ tầng tạo không gian chung để kết nối các nhóm nghiên cứu, viện trường và doanh nghiệp, thúc đẩy hợp tác thường xuyên và liên tục.

Cùng với hạ tầng và cơ chế tài chính, nhân lực chất lượng cao cũng là yếu tố quyết định khả năng phát triển công nghiệp bán dẫn trong dài hạn. Thứ trưởng Lê Xuân Định cho rằng đào tạo nhân lực bán dẫn không thể chỉ dừng ở kiến thức lý thuyết. Người học cần được thực hành trực tiếp trên thiết bị, tiếp cận quy trình sản xuất và tham gia các dự án thực tế để hình thành năng lực chuyên môn. Đặc biệt, Việt Nam cần chú trọng phát triển đội ngũ tổng công trình sư, kỹ sư trưởng có khả năng dẫn dắt các nhóm nghiên cứu, làm chủ thiết kế và giải quyết những bài toán công nghệ phức tạp. Bộ Khoa học và Công nghệ dự kiến xây dựng cơ chế thu hút các tổng công trình sư, chuyên gia người Việt Nam ở nước ngoài về đảm nhiệm những vị trí chủ chốt, tham gia dẫn dắt các trung tâm R&D và nhóm nghiên cứu trong nước.

Cơ hội tham gia sâu hơn vào ngành công nghiệp bán dẫn toàn cầu đang mở ra, nhưng cơ hội chỉ trở thành lợi thế khi Việt Nam có sự lựa chọn chiến lược đúng đắn và đủ năng lực thực hiện. Dồn lực cho chip chuyên dụng, đầu tư vào R&D, tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng, đổi mới cơ chế tài chính và phát triển nhân lực chất lượng cao sẽ giúp xây dựng được hệ sinh thái có khả năng nghiên cứu, thiết kế, phát triển và thương mại hóa sản phẩm công nghệ bán dẫn. Đây chính là nền tảng để Việt Nam từng bước nâng cao năng lực tự chủ công nghệ, gia tăng giá trị trong chuỗi cung ứng và khẳng định vị thế trong ngành công nghiệp bán dẫn toàn cầu./.

PV

Tin liên quan

Xem thêm