Mô hình “Bình dân học vụ số” tại địa phương cho thấy vai trò của thanh niên trong đưa chủ trương chuyển đổi số vào đời sống, góp phần thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Vượt hàng chục ki-lô-mét đường rừng, đến từng hộ gia đình hướng dẫn người dân sử dụng điện thoại thông minh, kích hoạt tài khoản định danh điện tử và thực hiện dịch vụ công trực tuyến, chị Bàn Thị Đào, Bí thư Đoàn Thanh niên, Chủ tịch Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam xã Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai, đang đưa kỹ năng số đến gần hơn với đồng bào dân tộc thiểu số. Mô hình “Bình dân học vụ số” tại địa phương cho thấy vai trò của thanh niên trong đưa chủ trương chuyển đổi số vào đời sống, góp phần thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
*Đưa chuyển đổi số đến từng hộ dân
Sau sáp nhập đơn vị hành chính, xã Bảo Thắng có diện tích hơn 160 km², dân số trên 32.000 người thuộc 21 dân tộc, địa bàn được tổ chức thành 23 thôn. Một số thôn, bản như Khe Đền, Mom Đào cách xa trung tâm xã hàng chục ki-lô-mét, đường đi còn khó khăn. Khoảng cách địa lý, điều kiện tiếp cận thiết bị và hạn chế về kỹ năng công nghệ khiến việc phổ cập dịch vụ số đến người dân cần có cách làm phù hợp.
Trước thực tế đó, chị Bàn Thị Đào cùng Ban Thường vụ Đoàn xã tham mưu thành lập “Tổ Thanh niên Bình dân học vụ số”, kết nối với 23 Tổ công nghệ số cộng đồng tại các thôn. Đoàn viên, thanh niên trở thành lực lượng nòng cốt, trực tiếp hướng dẫn người dân sử dụng các nền tảng số và thực hiện thủ tục hành chính trên môi trường điện tử.
Theo chị Đào, nếu chỉ tổ chức các lớp tập huấn tập trung, việc tiếp cận người cao tuổi, đồng bào dân tộc thiểu số và những người thường xuyên đi làm xa sẽ gặp nhiều hạn chế. Vì vậy, Đoàn xã chuyển hướng sang đưa hoạt động hướng dẫn đến nơi người dân sinh sống, kết hợp tuyên truyền tại nhà văn hóa thôn với hỗ trợ trực tiếp tại từng hộ gia đình.
Đoàn viên được phân công phụ trách địa bàn, phối hợp với bí thư chi bộ, trưởng thôn, Ban Công tác Mặt trận và các chi hội đoàn thể để hướng dẫn người dân từ những thao tác cơ bản nhất trên điện thoại thông minh. Cách làm này giúp hoạt động phổ cập kỹ năng số gắn với nhu cầu thực tế, thay vì chỉ dừng ở việc giới thiệu công nghệ hay hướng dẫn lý thuyết.
Đây cũng là hướng triển khai thiết thực nhằm đưa Nghị quyết số 57-NQ/TW vào cuộc sống. Nghị quyết xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng thúc đẩy phát triển đất nước. Từ thực tiễn ở Bảo Thắng, việc giúp người dân tiếp cận và sử dụng các dịch vụ số cho thấy chuyển đổi số ở cơ sở không chỉ là ứng dụng công nghệ, mà còn cần nâng cao kỹ năng, tạo điều kiện để người dân trực tiếp hưởng lợi từ quá trình này.
*Kiên trì “cầm tay chỉ việc”
Những ngày đầu triển khai, lực lượng cán bộ trẻ gặp không ít khó khăn. Một bộ phận người dân đã quen với giấy tờ truyền thống nên còn e ngại khi tiếp cận các thủ tục điện tử. Bất đồng ngôn ngữ, hạn chế về kỹ năng sử dụng thiết bị và tâm lý lo lắng khi thao tác trên môi trường số cũng ảnh hưởng đến quá trình hướng dẫn.
Không ít người dân vừa gặp vướng mắc đã nản lòng. Một số người lớn tuổi chưa có điện thoại thông minh, vẫn sử dụng điện thoại bàn phím đơn giản. Trong điều kiện đó, các thành viên tổ công nghệ số cộng đồng lựa chọn phương pháp “cầm tay chỉ việc”, hướng dẫn trực tiếp trên thiết bị của người dân để họ có thể tự thực hiện trong những lần tiếp theo.
Với những trường hợp chưa có điện thoại thông minh, đoàn viên linh hoạt sử dụng thiết bị của mình để hỗ trợ các bước cần thiết. Khi hướng dẫn kích hoạt tài khoản định danh điện tử VNeID, lực lượng hỗ trợ giúp người dân thực hiện từng thao tác, trong đó mã xác thực được gửi về điện thoại của người dân theo quy trình.
Để việc phổ cập kỹ năng số có tính bền vững, Đoàn xã chú trọng phát huy vai trò của người trẻ trong mỗi gia đình. Những đoàn viên, thanh niên đã thành thạo công nghệ được khuyến khích hướng dẫn lại cho ông bà, cha mẹ, qua đó mở rộng phạm vi tiếp cận từ cá nhân đến hộ gia đình.
“Từ một đoàn viên biết sử dụng công nghệ, thêm một gia đình có người biết sử dụng dịch vụ số; từ một gia đình, kỹ năng số tiếp tục được lan tỏa trong cộng đồng”, chị Đào chia sẻ.
Bên cạnh hướng dẫn trực tiếp, Đoàn Thanh niên xã xây dựng các infographic, video ngắn dưới hai phút và hình ảnh minh họa thao tác trên điện thoại. Nội dung tập trung vào kỹ năng sử dụng dịch vụ số và nhận diện các hình thức lừa đảo trên không gian mạng. Các tài liệu được chia sẻ qua hệ thống 54 fanpage và 63 nhóm Zalo của địa phương.
Việc kết hợp hướng dẫn trực tiếp với tuyên truyền trên nền tảng số giúp người dân có thêm nguồn thông tin để xem lại khi cần thiết. Qua đó, thanh niên không chỉ hỗ trợ người dân sử dụng công nghệ mà còn góp phần nâng cao nhận thức về an toàn trên không gian mạng.
*Để người dân trở thành chủ thể chuyển đổi số
Đến những thôn xa như Khe Đền, Mom Đào, có những ngày chị Bàn Thị Đào cùng đoàn viên phải xuất phát từ sáng sớm, vượt hàng chục ki-lô-mét đường dốc, đến tối muộn mới trở về. Có những thao tác phải hướng dẫn nhiều lần; người dân hôm nay đã thực hiện được nhưng sau vài ngày có thể quên. Vì vậy, việc hỗ trợ đòi hỏi sự kiên trì và khả năng theo sát từng trường hợp.
Theo chị Đào, điều quan trọng không chỉ là hướng dẫn người dân hoàn thành một thủ tục, mà còn giúp họ hiểu cách thực hiện để có thể chủ động sử dụng trong những lần tiếp theo.
Khi các thủ tục như đăng ký khai sinh, hồ sơ đất đai được giải quyết trực tuyến và kết quả được chuyển đến tận nhà, người dân dần nhận thấy lợi ích thiết thực của chuyển đổi số. Việc giảm số lần đi lại, tiết kiệm thời gian và tiếp cận thông tin thuận tiện hơn tạo động lực để họ tiếp tục tìm hiểu, sử dụng các dịch vụ trên môi trường điện tử.
Hiệu quả mô hình được thể hiện qua những con số cụ thể. Trong thời gian triển khai, xã Bảo Thắng tổ chức 103 hoạt động tuyên truyền, hướng dẫn trực tiếp cho 1.024 lượt người dân. Mạng lưới hỗ trợ gồm 24 tổ, trong đó có 23 Tổ công nghệ số cộng đồng tại các thôn và một Tổ Thanh niên Bình dân học vụ số hoạt động trên toàn xã. Theo thống kê của địa phương, lực lượng này đã hỗ trợ 8.161 hồ sơ trực tuyến, đạt tỷ lệ 100%.
Kết quả trên cho thấy vai trò của mạng lưới hỗ trợ tại cơ sở trong việc giúp người dân tiếp cận dịch vụ công trực tuyến. Tuy nhiên, hiệu quả phổ cập kỹ năng số không chỉ được đo bằng số lượt tuyên truyền hay số hồ sơ được hỗ trợ, mà còn ở khả năng người dân tự thực hiện các thao tác, sử dụng dịch vụ thường xuyên và chủ động bảo vệ thông tin cá nhân trên không gian mạng.
Từ thực tiễn tại Bảo Thắng, mô hình “Bình dân học vụ số” góp phần cụ thể hóa yêu cầu thúc đẩy chuyển đổi số theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW. Khi công nghệ được đưa đến từng hộ gia đình bằng những hướng dẫn cụ thể, người dân có thêm điều kiện tiếp cận các tiện ích số, còn lực lượng thanh niên có cơ hội tham gia trực tiếp vào quá trình chuyển đổi số tại địa phương.
Với những đóng góp trong công tác Hội và phong trào thanh niên, chị Bàn Thị Đào là một trong 70 cán bộ Hội tiêu biểu, xuất sắc toàn quốc được trao Giải thưởng Nguyễn Chí Thanh năm 2026, nhân dịp kỷ niệm 70 năm Ngày truyền thống Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam (15/10/1956 – 15/10/2026).
“Giải thưởng Nguyễn Chí Thanh không chỉ là niềm tự hào cá nhân mà còn là động lực để tôi tiếp tục trau dồi, cống hiến, đưa công nghệ số đến gần hơn nữa với đồng bào dân tộc thiểu số”, chị Đào chia sẻ.
Từ những chuyến đi đến từng thôn, bản và những buổi hướng dẫn tại mỗi gia đình, mô hình “Bình dân học vụ số” ở Bảo Thắng cho thấy chuyển đổi số chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi người dân có khả năng tiếp cận, sử dụng và hưởng lợi từ công nghệ. Đây cũng là cách để thanh niên góp phần đưa các chủ trương về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào đời sống, thu hẹp khoảng cách số giữa các khu vực./.
