Để có được danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân là cả một hành trình dài – những năm tháng chiến đấu trong lòng địch của bà Phan Thị Út và những ngày kiên trung nơi lao tù, sự dâng hiến trọn vẹn tuổi trẻ cho độc lập dân tộc.
Những ngày tháng Tư - thời khắc lịch sử gợi nhắc về hòa bình, thống nhất đất nước - bà Phan Thị Út, hay còn gọi là Út Nghét (phường Trảng Bàng, tỉnh Tây Ninh) đón nhận một niềm vui đặc biệt. Đó là, sau nhiều năm hoàn thiện hồ sơ, chờ đợi và đối chiếu, bà chính thức được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân vào đầu tháng 4/2026.
Ở tuổi 83, với 61 năm tuổi Đảng, người nữ biệt động năm xưa vẫn giữ phong thái giản dị, điềm đạm. Danh hiệu cao quý không chỉ là sự ghi nhận đối với cá nhân bà, mà còn là sự tri ân đối với một thế hệ đã sống, chiến đấu và hy sinh thầm lặng vì độc lập dân tộc.
* Lớn lên trong lửa đạn, trưởng thành bằng ý chí
Sinh và lớn lên tại vùng đất Trảng Bàng giàu truyền thống cách mạng, tuổi thơ của bà Phan Thị Út gắn liền với những năm tháng chiến tranh ác liệt. Bom đạn, càn quét, bắt bớ… đã sớm hun đúc trong bà lòng yêu nước và ý chí dấn thân. Khi mới 15 tuổi, bà đã tham gia cách mạng. Thời điểm đó, Trảng Bàng là địa bàn trọng điểm, nơi địch tập trung lực lượng, thiết lập hệ thống kìm kẹp chặt chẽ. Mỗi hoạt động đều tiềm ẩn nguy cơ bị phát hiện, bắt bớ, thậm chí hy sinh. Nhưng điều đó không làm chùn bước cô gái trẻ.
Năm 1962, bà Út được giao nhiệm vụ Đội trưởng Đội Biệt động mật xã An Tịnh. Trên cương vị này, bà trực tiếp tổ chức, chỉ huy nhiều hoạt động diệt ác, trừ gian, từng bước phá vỡ hệ thống kiểm soát của địch tại cơ sở. Một trong những dấu ấn quan trọng là trận đánh vào ấp An Bình năm 1963 - khu ấp chiến lược do địch lập ra nhằm gom dân, tách dân khỏi cách mạng. Trong đêm tối, bà cùng lực lượng vừa vận động nhân dân, vừa tổ chức đốt phá khu ấp, mở đường cho người dân thoát khỏi sự kìm kẹp.
Giai đoạn 1964-1966, bà Út cùng đồng đội liên tiếp tổ chức các trận diệt ác, trừ gian tại An Bình, An Thới…, tiêu diệt nhiều đối tượng nguy hiểm như Trung úy Bàng (Ban Hai), tên Ngay, tên Khỏi… góp phần làm suy yếu lực lượng tay sai. Từ năm 1967 đến 1969, bà tiếp tục hoạt động sâu trong vùng địch kiểm soát, đảm nhận nhiều nhiệm vụ nguy hiểm: theo dõi, trừng trị các đối tượng ác ôn; bắn bị thương tên Dễ; ám sát tên Nô - một nhân viên tình báo; tham gia ném lựu đạn vào đoàn xe hậu cần của Mỹ, tiêu diệt sĩ quan đối phương.
Không chỉ chiến đấu, bà còn tham gia nuôi giấu cán bộ, chăm sóc thương binh, góp phần giữ vững lực lượng cách mạng. Nhắc lại những năm tháng ấy, bà chia sẻ giản dị: “Lúc đó chỉ nghĩ làm sao hoàn thành nhiệm vụ. Có khi bom nổ ngay trước mắt, nhưng mình không được phép lùi.”
Theo bà Phan Thị Út, trong suốt quá trình chiến đấu, bà đã tham gia 15 trận đánh, tiêu diệt và làm bị thương hơn 40 tên địch, trong đó có cả lính Mỹ và lực lượng tay sai. Những con số ấy là minh chứng cho một thời tuổi trẻ sống giữa ranh giới mong manh của sự sống và cái chết.
* Khí tiết trong lao tù và dấu ấn lan tỏa trong thời bình
Năm 1970, bà Phan Thị Út được điều động về hoạt động tại Nội ô Tòa Thánh - khu vực địch kiểm soát đặc biệt nghiêm ngặt. Tại đây, bà tiếp tục xây dựng lực lượng và làm Đội trưởng Đội biệt động tự vệ mật, trực tiếp chỉ huy nhiều trận đánh ngay trong lòng địch. Tháng 2/1970, bà cùng đồng đội là đồng chí Hiếu ném lựu đạn tiêu diệt 4 tên quân cảnh. Tháng 4/1970, bà trực tiếp ám sát tên Bảng tại khu vực Ngã ba Nông Lâm Súc. Đặc biệt, tháng 2/1972, bà thực hiện trận đánh vào trạm cảnh sát Cửa Đông chợ Long Hoa, tiêu diệt 4 tên, làm bị thương 3 tên khác.
Đỉnh điểm là tháng 11/1972, bà Út cùng đồng đội đặt chất nổ tiêu diệt tên Nguyễn Văn Thành - một nhân vật quan trọng trong hệ thống của địch. Nhớ lại khoảnh khắc ấy, bà kể: “Gần sáng, tiếng nổ vang lên, đèn đuốc tắt hết, mảnh vụn bay xung quanh. Lúc đó chỉ biết phải đánh dứt điểm, không để đối phương kịp phản ứng".
Cuối năm 1972, trong một lần hoạt động, bà cùng 5 đồng đội bị địch bắt. Trong nhà lao, bà bị tra tấn dã man, bị kết án tử hình nhưng vẫn kiên quyết không khai báo. Trước ranh giới sinh tử, bà vẫn giữ vững khí tiết. Trong tù, bà tham gia sinh hoạt chi bộ, tiếp tục giữ vững niềm tin vào cách mạng. “Tôi chỉ làm nhiệm vụ của người chiến sĩ. Đồng đội hy sinh nhiều, mình còn sống thì phải sống xứng đáng với họ".
Ngày 27/1/1973, Hiệp định Paris được ký kết, bà Út và đồng đội không bị thi hành án. Sau ngày đất nước thống nhất, bà trở về địa phương, tiếp tục công tác cho đến khi nghỉ hưu năm 1987.
Sau hơn nửa thế kỷ, những cống hiến ấy đã được ghi nhận. Ông Nguyễn Anh Tuấn, Chánh Văn phòng HĐND-UBND phường Trảng Bàng, cho biết: "Lãnh đạo phường Trảng Bàng luôn quan tâm thực hiện các chế độ chính sách đối với người có công với cách mạng trong thời gian qua. Đặc biệt, những dịp lễ tết thường xuyên quan tâm động viên thăm hỏi với các gia đình chính sách trên địa bàn. Đặc biệt là đối với gia đình cô Phan Thị Út".
Ông Nguyễn Minh Tòng, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh phường, chia sẻ: “Hội Cựu chiến binh rất vinh dự địa phương có thêm một tấm gương được Đảng và nhà nước công nhận Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, đây là một điểm sáng về truyền thống bộ đội cụ Hồ. Đó là một tấm gương cho thế hệ trẻ coi là tấm gương sáng để học tập và noi theo".
Còn anh Trần Khải Hoàn, Bí thư Đoàn phường Trảng Bàng, bày tỏ: “Thông qua những câu chuyện của nữ Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Phan Thị Út, đoàn viên Đoàn Thanh niên phường Trảng Bàng được hiểu thêm những câu chuyện lịch sử sống động. Đối với tuổi trẻ Trảng Bàng, đó là niềm tin, động lực để nỗ lực hơn trong học tập cũng như lao động, sáng tạo, ý thức hơn trong việc tiếp nối những giá trị truyền thống lịch sử".
Với bà Phan Thị Út, danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân không chỉ là niềm vinh dự mà còn là trách nhiệm lớn lao. Bà bày tỏ: “Khi nhận được danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, tôi rất vui mừng và biết ơn Đảng, Nhà nước đã ghi nhận, trao tặng danh hiệu cao quý này cho tôi. Điều tôi trăn trở là làm sao giữ trọn danh dự của danh hiệu này và với tư cách là một đảng viên, tôi phải tiếp tục giữ vững phẩm chất người cộng sản trung kiên để con cháu và thế hệ trẻ noi theo".
Để có được danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân là cả một hành trình dài – những năm tháng chiến đấu trong lòng địch của bà Phan Thị Út và những ngày kiên trung nơi lao tù, sự dâng hiến trọn vẹn tuổi trẻ cho độc lập dân tộc. Giữa đời thường bình dị, hình ảnh người nữ biệt động năm xưa vẫn lặng lẽ tỏa sáng - như chính vùng đất Trảng Bàng kiên trung, nơi đã hun đúc nên một con người suốt đời sống và chiến đấu vì Tổ quốc.
Trong dòng chảy lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc, Tây Ninh - vùng đất giàu truyền thống cách mạng, đã ghi dấu nhiều tấm gương anh dũng, kiên trung. Bà Phan Thị Út là một trong những điển hình tiêu biểu, cuộc đời và quá trình hoạt động cách mạng của bà là minh chứng sinh động cho phẩm chất “trung dũng, kiên cường”, góp phần lan tỏa giá trị truyền thống cho các thế hệ hôm nay và mai sau./.
