Từ những “Thôn số” ở vùng cao đến những phiên livestream bán nông sản, chuyển đổi số đang từng bước hiện diện trong đời sống thường ngày của người dân Lào Cai.
Từ sử dụng điện thoại thông minh để quảng bá, bán nông sản trên các nền tảng trực tuyến đến thực hiện thủ tục hành chính ngay tại thôn, chuyển đổi số đang từng bước đi vào đời sống của đồng bào vùng cao Lào Cai. Những thay đổi thiết thực này không chỉ góp phần thu hẹp khoảng cách số mà còn mở rộng thị trường tiêu thụ nông sản, tạo sinh kế và động lực phát triển kinh tế - xã hội tại khu vực nông thôn, miền núi.
*Chuyển đổi số tạo đòn bẩy kinh tế
Quá trình chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ tại Lào Cai không chỉ tạo điều kiện thuận lợi cho người dân trong thực hiện các thủ tục hành chính mà còn giúp nông dân mạnh dạn ứng dụng công nghệ thông tin, mạng xã hội và thương mại điện tử vào sản xuất, kinh doanh, tạo nguồn thu nhập ổn định.
Từ chỗ chỉ quen với phương thức sản xuất, tiêu thụ truyền thống, nhiều nông dân đã biết sử dụng điện thoại thông minh để chụp ảnh, quay video, giới thiệu sản phẩm, kết nối thị trường; đưa nông sản địa phương lên các sàn thương mại điện tử, từng bước xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ.
Mường Khương những ngày này rực lên sắc vàng của hơn 700 ha quýt chín. Cây quýt cũng là nguồn thu nhập chính của gia đình chị Lồ Dìn Phủng. Với 4.000 gốc quýt đang cho thu hoạch, mỗi vụ gia đình chị có thể thu về gần 20 tấn quả.
Không chỉ bán trực tiếp tại vườn và khu vực lân cận như trước, chị Phủng còn tận dụng Facebook, Zalo và các sàn thương mại điện tử để giới thiệu, bán sản phẩm. Nhờ đó, giá bán bình quân được duy trì ổn định ở mức khoảng 20.000 - 25.000 đồng/kg.
“Tôi học cách livestream, chụp ảnh, viết mô tả sản phẩm - những kỹ năng trước đây tôi chưa từng nghĩ tới”, chị Phủng phấn khởi nói.
Với những người dân vùng cao như chị Phủng, chuyển đổi số không còn là khái niệm xa lạ. Việc sử dụng mạng xã hội, sàn thương mại điện tử để quảng bá, tiêu thụ sản phẩm chính là những bước đầu tiên tham gia vào kinh tế số.
Nếu như trước đây quả quýt chủ yếu được nhập từ bên kia biên giới thì nay quýt Mường Khương không chỉ từng bước làm chủ thị trường nội địa mà còn vươn tới nhiều tỉnh, thành phố trong cả nước thông qua các sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và hệ thống phân phối hiện đại.
Theo ông Đào Văn Chiến, Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Mường Khương, hiện sản phẩm của bà con làm ra rất phù hợp với nhu cầu thị trường. Chỉ riêng thị trường trong nước cũng có khả năng tiêu thụ hết sản phẩm, người dân không còn quá lo lắng về tình trạng dư thừa.
Những chuyển biến này cũng phù hợp với định hướng của Nội dung 07 thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia, trong đó chú trọng kết nối, xúc tiến tiêu thụ nông sản tại thị trường trong nước và xuất khẩu; đa dạng hóa hệ thống kênh phân phối, tiêu thụ bảo đảm bền vững, ưu tiên phát triển thương mại điện tử. Đồng thời, chương trình đặt yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số trong thương mại, dịch vụ khu vực nông thôn và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thương mại nông thôn.
Trong thực tế tại Lào Cai, việc người dân từng bước làm quen với livestream, quảng bá sản phẩm qua mạng xã hội, tham gia các nền tảng thương mại điện tử và mở rộng các kênh phân phối đang cụ thể hóa những mục tiêu này. Công nghệ số không chỉ giúp rút ngắn khoảng cách giữa người sản xuất và người tiêu dùng mà còn tạo điều kiện để nông sản vùng cao tiếp cận thị trường rộng lớn hơn, giảm phụ thuộc vào phương thức tiêu thụ truyền thống.
*Đưa công nghệ số đến từng thôn, bản
Cùng với thúc đẩy kinh tế số, việc phổ cập kỹ năng và tiện ích số tới cộng đồng dân cư được Lào Cai triển khai ngày càng sâu rộng.
Sau một năm triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, nhiều mô hình số, tri thức số đã được triển khai đồng bộ tại các địa bàn vùng cao, vùng xa của tỉnh, góp phần thực hiện các nhiệm vụ, chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội.
Xã miền núi, biên giới Bát Xát là một trong những điểm sáng với việc triển khai và nhân rộng mô hình “Thôn số”. Mô hình từng bước nâng cao khả năng tiếp cận thủ tục hành chính của người dân, đồng thời hỗ trợ công tác chỉ đạo, điều hành của cấp ủy, chính quyền xã và các thôn, bản.
Thôn Suối Chải là địa bàn mới nhất triển khai mô hình “Thôn số” tại Bát Xát. Đây là thôn đặc biệt khó khăn với 100% hộ dân là đồng bào dân tộc thiểu số. Toàn thôn có 86 hộ với 440 nhân khẩu, trong đó hộ nghèo chiếm khoảng 75%.
Nằm cách trung tâm xã Bát Xát khoảng 20 km, đường vào Suối Chải uốn lượn giữa những triền núi. Địa hình đồi núi phức tạp, giao thông khó khăn khiến việc tuyên truyền, triển khai các chủ trương từ xã đến thôn trước đây thường mất nhiều thời gian.
Mô hình “Thôn số” tại Suối Chải tập trung vào những nội dung gắn trực tiếp với nhu cầu của người dân như hỗ trợ thực hiện thủ tục hành chính công trực tuyến ngay tại thôn; hướng dẫn sử dụng căn cước công dân gắn chip và các tiện ích số; triển khai sổ tay đảng viên điện tử, sinh hoạt chi bộ trên nền tảng số; tổ chức họp trực tuyến...
Hệ thống camera trực tuyến, màn hình ti vi cỡ lớn, máy tính và các trang thiết bị điện tử kết nối internet được bố trí đồng bộ tại thôn. Bởi vậy, khi biết mô hình “Thôn số” được triển khai, chính quyền và người dân địa phương rất phấn khởi.
Chị Lý Tả Mẩy, người dân trong thôn, có mặt từ sớm với mong muốn được tận mắt chứng kiến hệ thống công nghệ số. Trước đó, gia đình chị vừa phải làm thủ tục xin xác nhận hộ nghèo cho con và phải ra tận xã, mất nhiều thời gian, công sức đi lại.
Với mô hình mới, chị nhận thấy việc thực hiện thủ tục thuận lợi hơn nhiều, không còn phải đi xa như trước. Dưới sự hướng dẫn trực tiếp của Bí thư Chi bộ thôn Chảo Củi Phú, chị Mẩy nhanh chóng nắm được quy trình để hoàn thành các bước nộp hồ sơ trực tuyến trong lĩnh vực tư pháp.
“Nhiều người ở xa trung tâm xã, không biết đi xe máy, không có thiết bị thông minh, nhất là những người già. Việc tiếp cận thủ tục hành chính từ thôn thực sự rất ý nghĩa với tôi và người dân vùng cao”, chị Mẩy chia sẻ.
Không chỉ thuận lợi cho người dân, công nghệ số cũng đang thay đổi phương thức làm việc của đội ngũ cán bộ cơ sở.
Trước kia, mỗi lần xuống trung tâm xã họp, cán bộ thôn phải mất nhiều giờ đồng hồ cả đi lẫn về. Những ngày trời mưa, việc di chuyển càng khó khăn do đường trơn trượt. Nay, thông qua hệ thống kết nối trực tuyến, các cuộc họp giữa thôn và xã có thể diễn ra ngay tại nhà văn hóa qua màn hình lớn.
Theo ông Chảo Củi Phú, mỗi thông tin, chỉ đạo được truyền tải trực tiếp, kịp thời giúp nâng cao chất lượng quản lý, điều hành, đồng thời giảm đáng kể chi phí và công sức di chuyển của cán bộ cơ sở. Qua đó, hiệu quả chỉ đạo, điều hành của cấp ủy, chính quyền xã và thôn tới từng khu dân cư được nâng lên.
*Không để người dân vùng cao bị bỏ lại phía sau
Để công nghệ thực sự đi vào đời sống, bên cạnh đầu tư hạ tầng, vai trò của những người trực tiếp hướng dẫn người dân sử dụng các nền tảng số có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Thực tế triển khai Nghị quyết số 57 tại các thôn, bản vùng cao Bát Xát cho thấy có sự đóng góp không nhỏ của lực lượng giáo viên - những thành viên nòng cốt của các tổ công nghệ số cộng đồng.
Cô Hà Thị Bền, Hiệu trưởng Trường Mầm non Phìn Ngan cho biết, trường có 9 điểm trường lẻ. Tại mỗi điểm thôn đều có giáo viên phụ trách công nghệ thông tin, tham gia hướng dẫn cán bộ thôn, đảng viên và người dân thao tác thực hiện các thủ tục hành chính, kết nối họp trực tuyến và sử dụng các tiện ích số.
Thời gian đầu, một số cán bộ lớn tuổi còn e ngại khi phải làm việc trên nền tảng số; nhiều người dân vùng cao cũng chưa quen với dịch vụ trực tuyến. Các tổ công nghệ số cộng đồng đã không ngại đường xa, đến tận từng bản để “cầm tay chỉ việc”. Khi dần nhận thấy những lợi ích thiết thực, người dân đã chủ động và tích cực hơn trong sử dụng công nghệ.
Theo ông Vũ Hồng Phương, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Bát Xát, phổ cập tri thức số đến người dân vùng sâu, vùng đồng bào dân tộc thiểu số có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, góp phần thu hẹp khoảng cách số, bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau.
Bước đầu, mô hình “Thôn số” được đánh giá mang lại hiệu quả và phù hợp với thực tế cuộc sống. Trong năm 2026, Bát Xát đặt mục tiêu phủ kín mô hình tới 100% thôn, bản và hướng tới xây dựng đội ngũ “hạt nhân số” từ chính người dân địa phương để những người đã thành thạo công nghệ tiếp tục hướng dẫn, hỗ trợ cộng đồng.
Theo Ban Chỉ đạo phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tỉnh, năm 2025, Lào Cai đã hoàn thành 100% yêu cầu, tiến độ đối với 167 nhiệm vụ Trung ương giao. Với kết quả này, Lào Cai được đánh giá là một trong những địa phương có tỷ lệ hoàn thành cao nhất cả nước về thực hiện nhiệm vụ Trung ương giao liên quan đến Nghị quyết số 57.
Nhằm đưa khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực phát triển mới, mở ra dư địa cho Lào Cai tăng trưởng và bứt phá trong giai đoạn tiếp theo, thời gian tới, tỉnh sẽ tập trung hoàn thiện, ban hành Chương trình hành động phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo giai đoạn 2026 - 2030; đổi mới căn bản hoạt động khoa học, công nghệ theo hướng đặt hàng nhiệm vụ gắn với các bài toán thực tiễn.
Cùng với đó, tỉnh định hướng phát triển kinh tế số dựa trên lợi thế địa phương, nhất là nông nghiệp số, du lịch số, thương mại điện tử và logistics xuyên biên giới; đầu tư hạ tầng số, dữ liệu và nền tảng dùng chung; chú trọng phát triển nguồn nhân lực đổi mới sáng tạo.
Từ những “Thôn số” ở vùng cao đến những phiên livestream bán nông sản, chuyển đổi số đang từng bước hiện diện trong đời sống thường ngày của người dân Lào Cai. Khi người dân có kỹ năng, công cụ và cơ hội tiếp cận thị trường, công nghệ không chỉ giúp khoảng cách địa lý được rút ngắn mà còn mở thêm những hướng phát triển kinh tế bền vững cho khu vực nông thôn, miền núi./.
