Họa sĩ Thiên Hải đã tạo được hướng đi đặc biệt khi kiên trì theo đuổi kỹ thuật "họa vàng", một hình thức thể hiện đòi hỏi tính thủ công, sự chính xác và mức độ làm chủ chất liệu rất cao.
Trong dòng chảy hội họa đương đại Việt Nam, việc tìm kiếm con đường sáng tạo riêng luôn là thách thức đối với mỗi họa sĩ. Sự vận động mạnh mẽ của thị trường, sự đa dạng của xu hướng quốc tế và yêu cầu ngày càng cao từ công chúng đòi hỏi nghệ sĩ phải không ngừng đổi mới. Trong bối cảnh đó, họa sĩ Thiên Hải đã tạo được hướng đi đặc biệt khi kiên trì theo đuổi kỹ thuật "họa vàng", một hình thức thể hiện đòi hỏi tính thủ công, sự chính xác và mức độ làm chủ chất liệu rất cao.
Trên thế giới, số lượng họa sĩ lựa chọn vàng làm ngôn ngữ thị giác chính luôn rất ít. Ở Việt Nam, thử nghiệm với chất liệu vàng càng hiếm hơn do điều kiện kinh tế, khí hậu, vật liệu và kỹ thuật bảo quản còn hạn chế.
Nhiều họa sĩ có kinh nghiệm cho biết, việc xử lý vàng trong tranh là quá trình đòi hỏi kỷ luật nghề nghiệp rất cao. Chỉ cần sai sót nhỏ ở khâu chuẩn bị bề mặt, độ ẩm hoặc kiểm soát nhiệt độ khi họa vàng, cả tác phẩm có thể phải làm lại từ đầu. Những người theo dòng tranh này phải sở hữu "tính nhẫn nại cao và sự hiểu biết tỉ mỉ đối với chất liệu". Đây cũng là yếu tố khiến nghệ thuật "họa vàng" giữ được tính độc bản, không dễ bị sao chép.
Theo họa sĩ Thiên Hải, nhiều năm nghiên cứu và thử nghiệm đã giúp anh tìm ra công thức đặt vàng nguyên chất lên nền kim loại để tạo ra trải nghiệm thị giác khác biệt, vượt khỏi thói quen thưởng lãm thông thường. Với "họa vàng", vàng chỉ thật sự trở thành chất liệu hội họa khi có độ bám, độ ổn định tạo hình, vì vậy xử lý mặt nền là khâu then chốt.
"Tôi không chọn toan hay gỗ quen thuộc, mà chọn kim loại, tiến hành nhiệt luyện và gia công bề mặt để tạo một lớp nền bền chắc, đủ "độ ăn" cho vàng kết dính và thẩm thấu vào từng vi điểm. Khi ánh sáng lướt qua, lớp vàng và kim loại không đứng yên như một bề mặt trang trí, mà phát sinh chuyển sắc, rung động, tạo cảm giác chuyển động và gợi cảm nhận về sự lan tỏa trong không gian tranh. Kết quả ấy có được sau vô số lần thử - hỏng, từ đó từng bước định hình một ngôn ngữ tạo hình mới. Giá trị thẩm mỹ của tác phẩm nằm ở chiều sâu thị giác và sức hấp dẫn của cấu trúc bề mặt chứ phải do sự đắt giá của vật liệu", anh nói.
Nhiều họa sĩ và nhà phê bình đánh giá rằng Thiên Hải đã tìm được "điểm cân bằng", điều quan trọng bậc nhất với tranh dùng vàng. Trong tác phẩm của anh, vàng không áp đảo bố cục, không gây lòe loẹt mà hòa vào tổng thể, tạo nên nhịp nhìn ổn định và chiều sâu thẩm mỹ.
Họa sĩ Hoàng Nghĩa Hiệp, nguyên Phó trưởng Khoa Đồ họa, Đại học Mỹ thuật Công nghiệp Hà Nội, người có nhiều năm theo dõi thực hành nghệ thuật của các tác giả trẻ cho rằng, điểm đáng chú ý ở Thiên Hải chính là khả năng tiết chế. Theo ông, việc sử dụng vàng chỉ hiệu quả khi họa sĩ hiểu rõ giới hạn của chất liệu và biết đặt nó vào đúng vị trí. Sự tiết chế hợp lý giúp tranh của Thiên Hải giữ được vẻ trang trọng nhưng không phô trương.
Họa sĩ Hoàng Nghĩa Hiệp cũng cho rằng, nghệ sĩ đi theo chất liệu đặc biệt thường phải "tự học, tự mày mò và chấp nhận thất bại liên tục", bởi không có quy chuẩn chung, mọi kỹ thuật đều phải tự mình đúc kết.
Với nhiều chất liệu hội họa khác, hiệu ứng thẩm mỹ phụ thuộc vào nguồn sáng ngoại cảnh: ánh đèn, nắng hay phản quang bề mặt mới "kéo" hình khối, màu sắc và nhịp điệu thị giác lên. Nhưng ở tranh "họa vàng", vàng không chỉ là sắc độ mà là một lớp phát quang thị giác, bề mặt bắt sáng, hắt sáng và dội sáng trở lại như ánh sáng nội tại. Từ đó, tranh tạo cảm giác tự phát sáng, khiến toàn bộ bố cục bừng lên, độ rực và độ sâu tăng rõ, mắt người xem bị dẫn dắt mạnh hơn.
Phó Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam Mai Thị Ngọc Oanh nhận định, cách Thiên Hải đưa vàng vào cấu trúc tạo hình là một hướng khai phá đáng chú ý. Vàng không còn là trang sức bề mặt, mà trở thành ngôn ngữ chất liệu. Lối đi này mở "địa hạt" riêng, tạo dấu ấn thị giác khác biệt. "Ở Việt Nam, có lẽ Thiên Hải là người duy nhất sử dụng vàng như thế này. Xem tranh của anh sẽ thấy một tinh thần thư thái và nhẹ nhàng, đi vào lòng người. Ở Thiên Hải, tôi thấy một sự đam mê và yêu nghề rất lớn", Phó Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam chia sẻ.
Tranh của Thiên Hải được đánh giá là có "độ cô đặc thẩm mỹ", nghĩa là mỗi mảng màu, mỗi đường nét hay khoảng trống đều được cân nhắc kỹ lưỡng. Điều này giúp vàng, vốn là chất liệu mạnh về thị giác, không phá vỡ cấu trúc mà trở thành một phần của ngôn ngữ tạo hình. Một số ý kiến cho rằng tranh "họa vàng" của Thiên Hải đem đến chiều sâu, cho phép người xem dừng lại lâu hơn để cảm nhận mạch chuyển của ánh sáng và không gian; nhờ đó tác phẩm phù hợp với nhiều bối cảnh trưng bày.
Theo chia sẻ từ giới họa sĩ, "họa vàng" không chỉ khó ở kỹ thuật mà còn tốn kém về chi phí. Chất liệu vàng có giá cao, đồng thời yêu cầu điều kiện bảo quản và xử lý nghiêm ngặt. Khí hậu nóng ẩm tại Việt Nam dễ khiến bề mặt tranh phát sinh các vấn đề kỹ thuật nếu khâu xử lý không đạt yêu cầu. Nhiều họa sĩ đã phải từ bỏ kỹ thuật này sau một thời gian thử nghiệm vì chi phí quá lớn và tỷ lệ thất bại cao. Chính vì vậy, việc Thiên Hải kiên định theo đuổi dòng tranh này cho thấy sự đầu tư nghiêm túc và nỗ lực vượt qua thách thức, ngay cả khi không có nhiều tài liệu hay mô hình để tham khảo.
Trong bối cảnh thị trường nghệ thuật Việt Nam đang dần mở rộng, giá trị của một họa sĩ không chỉ nằm ở số lượng tác phẩm mà ở bản sắc cá nhân. Với "họa vàng", Thiên Hải đã xây dựng được một phong cách dễ nhận diện, dựa trên sự tinh tế, tính thủ công cao và sự ổn định trong bố cục.
Nhiều nhà sưu tầm đánh giá, tranh của Thiên Hải có độ sang trọng, phù hợp với các không gian nội thất hiện đại nhưng vẫn giữ được tinh thần Á Đông. Vàng trong tranh không mang nghĩa khoe mẽ, mà tạo cảm giác tĩnh, trang nghiêm và cân bằng. Điều này cho thấy sự bền bỉ trong hành trình sáng tạo của anh đã mang lại kết quả rõ nét: một phong cách chín, ổn định và có chỗ đứng trong đời sống mỹ thuật.
Hội họa đương đại Việt Nam đang trong quá trình hội nhập mạnh mẽ với khu vực và thế giới. Trong quá trình ấy, những nghệ sĩ tìm được hướng đi riêng sẽ góp phần làm phong phú bản đồ sáng tạo chung. Sự kiên định của Thiên Hải với "họa vàng" đặt anh vào nhóm những nghệ sĩ theo đuổi tính độc bản, tôn trọng quá trình lao động nghệ thuật tỉ mỉ và nghiêm túc.
Trên hành trình sáng tạo, mỗi nghệ sĩ đều phải đối diện với lựa chọn: đi theo lối mòn an toàn hay mở lối riêng đầy rủi ro. Họa sĩ Thiên Hải đã chọn con đường đòi hỏi kỹ thuật khắt khe, chi phí lớn và tỷ lệ thất bại không nhỏ. Tuy vậy, chính sự bền bỉ ấy đã mang đến cho anh một giọng nói riêng trong hội họa đương đại.
*Ngày 21/9/2025, họa sĩ Thiên Hải (Kỷ lục gia Vũ Khắc Điệp) được Tổ chức Kỷ lục Việt Nam trao bằng xác lập Kỷ lục Việt Nam và được Liên minh Kỷ lục Thế giới (WorldKings) vinh danh Kỷ lục Thế giới với bộ sưu tập 113 bức tranh "họa vàng" trên vóc kim loại có số lượng nhiều nhất hiện nay.
Thiên Hải sinh năm 1981, là nghệ sĩ thị giác sáng lập dòng tranh "họa vàng" trên nền kim loại, sử dụng vàng ở dạng bột và dạng lỏng kết hợp nhiệt độ cao từ đèn khò để định hình trực tiếp trên bề mặt. Sau hơn 20 năm thử nghiệm và hoàn thiện, anh đã xây dựng dấu ấn riêng với các tác phẩm thuộc nhiều chủ đề như tôn giáo, phong thủy, phong cảnh, "mã đáo thành công"…/.
