Thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về "đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia", các địa phương từng bước tháo gỡ khó khăn, đổi mới tư duy, đưa chuyển đổi số về thôn, xóm; ứng dụng tiến bộ kỹ thuật vào quy trình chế biến sâu để phát triển sản phẩm hàng hóa giá trị cao.
Đây giải pháp cốt lõi để thúc đẩy kinh tế nông thôn và hoàn thành các tiêu chí bền vững trong Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới
* Chuyển đổi số hướng về cơ sở
Thực hiện Nghị quyết 57, tỉnh Lào Cai đã chủ động đưa chuyển đổi số về tận cơ sở, lấy người dân làm trung tâm để xây dựng nông thôn mới.
Theo Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Lào Cai, việc thí điểm mô hình “Thôn số” tại hai xã Yên Bình và Bát Xát đã đạt kết quả khả quan trên cả 4 trụ cột: hạ tầng số, chính quyền số, kinh tế số và xã hội số. Đến nay, thôn 6 (xã Yên Bình) đã hoàn thành 21/21 chỉ tiêu và được công nhận đạt chuẩn “Thôn số mức nâng cao”. Thôn 4 (xã Bát Xát) cũng đã hoàn thành 21/21 tiêu chí cơ bản, 15/21 tiêu chí nâng cao và 12/23 tiêu chí thôn thông minh.
Cụ thể, hoạt động sinh hoạt cộng đồng tại Nhà văn hóa thôn 6 (xã Yên Bình) những tháng gần đây có nhiều thay đổi rõ nét. Không gian nhà văn hóa được nâng cấp thành “Không gian số cộng đồng”, trang bị hệ thống mạng internet không dây (Wifi) miễn phí, thiết bị phục vụ họp trực tuyến hai chiều và góc hướng dẫn người dân nộp hồ sơ thủ tục hành chính trực tuyến.
Tại thôn 4 (xã Bát Xát), người dân không chỉ làm quen với thanh toán không dùng tiền mặt mà còn ứng dụng công nghệ để mở rộng kênh tiêu thụ nông sản bản địa. Chị Hoàng Thủy Tiên (chủ cơ sở kinh doanh thịt sấy tại thôn 4, xã Bát Xát) cho biết: “Trước đây, cơ sở bán hàng theo cách truyền thống, chỉ trông chờ vào khách quen hoặc mang ra chợ huyện bán. Được xã và cán bộ kỹ thuật hướng dẫn tạo mã QR truy xuất nguồn gốc sản phẩm, đăng bài giới thiệu lên trang số của xã và tập phát sóng trực tiếp (livestream) trên mạng xã hội, đặc sản thịt sấy của gia đình tôi đã tiếp cận được khách hàng ở nhiều tỉnh, thành phố khác. Khách mua thanh toán chuyển khoản tiện lợi, doanh số đã tăng lên”.
Để đưa chuyển đổi số đi vào chiều sâu và tạo hành lang triển khai đồng bộ, ngày 31/8/2026, UBND tỉnh Lào Cai đã ban hành Kế hoạch số 411/KH-UBND về xây dựng “Thôn số”, “Thôn thông minh” trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2026 - 2030 với tổng kinh phí dự kiến khoảng 365 tỷ đồng. Tỉnh đặt mục tiêu giai đoạn 2026 - 2027 có 100% các xã, phường hoàn thành việc rà soát hiện trạng và ban hành kế hoạch triển khai; mỗi xã có trên 30% số thôn, tổ dân phố đạt chuẩn “Thôn số” mức cơ bản; toàn tỉnh có 25 xã, phường hoàn thành xây dựng ít nhất 1 “Thôn số” mức nâng cao và 1 “Thôn thông minh”. Đến giai đoạn 2028 - 2030, Lào Cai phấn đấu có 100% xã, phường hoàn thành xây dựng các thôn, tổ dân phố đạt chuẩn “Thôn số” mức cơ bản (551 thôn), tối thiểu 20% thôn đạt chuẩn mức nâng cao (320 thôn) và tối thiểu 10% thôn đạt chuẩn “Thôn thông minh” (160 thôn). Phong trào xây dựng “Thôn số” tại Lào Cai từng bước thu hẹp khoảng cách về chuyển đổi số giữa vùng cao và đô thị, tạo nền tảng vững chắc để xây dựng nông thôn mới hiện đại, văn minh và bền vững triển khai đồng bộ. Ngày 31/8/2026, UBND tỉnh Lào Cai đã ban hành Kế hoạch số 411/KH-UBND về xây dựng “Thôn số”, “Thôn thông minh” trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2026 - 2030 với tổng kinh phí dự kiến khoảng 365 tỷ đồng.
Tỉnh đặt mục tiêu giai đoạn 2026 - 2027 có 100% các xã, phường hoàn thành việc rà soát hiện trạng và ban hành kế hoạch triển khai; mỗi xã có trên 30% số thôn, tổ dân phố đạt chuẩn “Thôn số” mức cơ bản; toàn tỉnh có 25 xã, phường hoàn thành xây dựng ít nhất 1 “Thôn số” mức nâng cao và 1 “Thôn thông minh”. Đến giai đoạn 2028 - 2030, Lào Cai phấn đấu có 100% xã, phường hoàn thành xây dựng các thôn, tổ dân phố đạt chuẩn “Thôn số” mức cơ bản (551 thôn), tối thiểu 20% thôn đạt chuẩn mức nâng cao (320 thôn) và tối thiểu 10% thôn đạt chuẩn “Thôn thông minh” (160 thôn). Phong trào xây dựng “Thôn số” tại Lào Cai từng bước thu hẹp khoảng cách về chuyển đổi số giữa vùng cao và đô thị, tạo nền tảng vững chắc để xây dựng nông thôn mới hiện đại, văn minh và bền vững.
* Ứng dụng kỹ thuật tiên tiến trong chế biến sâu
Tại Quảng Ngãi, những mô hình khởi nghiệp sáng tạo không chỉ mang lại thu nhập bền vững cho người dân mà còn mở ra hướng đi mới trong chuyển đổi cơ cấu cây trồng, bảo vệ hệ sinh thái và phát triển du lịch địa phương.
Chọn hướng đi khác biệt khi khởi nghiệp từ mật dừa nước, anh Nguyễn Thương (thôn Trường Định, xã Tịnh Khê) - cựu kỹ sư điện đã đúc kết thành công kỹ thuật tác động cơ học nhẹ nhàng lên cuống dừa để kích thích tiết mật. Anh Thương chia sẻ: “Công việc đòi hỏi sự kiên nhẫn cao. Hằng ngày, tôi phải canh theo con nước để chèo ghe, lội bùn gõ búa nhẹ nhàng chăm sóc từng cuống dừa nước. Công việc này phải lặp đi lặp lại liên tục trong hơn 1,5 tháng mới có thể thu hoạch được những giọt mật dừa nước nguyên chất”.
Bên cạnh mật dừa tươi, anh nghiên cứu thành công dòng mật dừa cô đặc dùng trong chế biến thực phẩm. Để kéo dài thời gian bảo quản và nâng cao giá trị sản phẩm, anh đầu tư 500 triệu đồng trang bị hệ thống máy nấu cô đặc hiện đại. Công nghệ này giúp giữ trọn khoáng chất, tạo ra sản phẩm có chỉ số đường huyết thấp, phù hợp cho người ăn kiêng và tiểu đường. Cơ sở đang tập trung nâng cấp bao bì để tăng nhận diện thương hiệu.
Mạnh dạn phá bỏ tư duy sản xuất truyền thống, anh Hà Huy Hậu (xã Trường Giang) đã đầu tư chuyển đổi toàn bộ diện tích đất đồi của gia đình sang trồng 300 cây nhàu - loại cây dược liệu từng mọc hoang dại và ít được chú ý. Cây nhàu có ưu điểm vượt trội là phù hợp thổ nhưỡng gò đồi cằn cỗi, kháng sâu bệnh tốt, chi phí phân bón thấp và không tốn nhiều công chăm sóc.
Anh Hậu cho biết, toàn bộ sản lượng quả tươi thu hoạch từ vườn (từ 300 - 500 kg/tháng) đều được anh giữ lại hoàn toàn để đưa vào chế biến sâu, tuyệt đối không bán quả tươi thô ra thị trường. Nhờ áp dụng quy trình ủ lên men chuẩn, sản phẩm nước cốt nhàu nguyên chất có giá bán 250.000 đồng/lít, mang lại nguồn thu nhập kinh tế cao và ổn định hơn so với diện tích trồng keo lai trước đây. Đặc biệt, việc phát triển cây nhàu không chỉ mang lại hiệu quả cho gia đình mà còn giúp người dân địa phương tiếp cận sản phẩm dược liệu tự nhiên tốt cho sức khỏe.
Nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và đáp ứng tiêu chuẩn thị trường, cơ sở sản xuất của anh Hậu đã chủ động hoàn thiện các thủ tục pháp lý và được cấp chứng nhận an toàn thực phẩm. Hiện nay, 100% sản lượng nhàu thu hoạch đều được đưa vào chế biến sâu thành nước cốt đóng chai. Cơ sở tiếp tục nâng cấp, hoàn thiện mẫu mã, bao bì sản phẩm để mở rộng kênh phân phối, tiến sâu vào các thị trường lớn như Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng.
Thời gian tới, anh Hậu dự kiến liên kết với các hộ dân trong vùng để xây dựng vùng nguyên liệu tập trung, hỗ trợ kỹ thuật canh tác và cam kết bao tiêu sản phẩm. Mô hình góp phần giải quyết việc làm, tạo sinh kế lâu dài và giúp người dân địa phương khai thác tối đa tiềm năng của vùng đất gò đồi.
Theo lãnh đạo các địa phương, những mô hình khởi nghiệp là những minh chứng rõ nét cho tinh thần dám nghĩ, dám làm của người dân Quảng Ngãi. Việc chuyển đổi từ tư duy sản xuất nông nghiệp thuần túy sang kinh tế nông nghiệp, chú trọng chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và tích hợp đa giá trị không chỉ nâng cao giá trị tài nguyên mà còn gợi mở định hướng phát triển nông thôn bền vững cho địa phương trong thời gian tới./.
