Xã hội

Đi chùa online: Khi công nghệ trở thành phương tiện tiếp cận Phật pháp

Công nghệ được xác định là phương tiện đưa những giá trị tốt đẹp của Phật giáo đến gần cộng đồng, gắn với sự hiểu biết và thực hành phù hợp.

Sự phát triển của công nghệ số đang mở ra những cách thức mới để con người tiếp cận đời sống tâm linh. Từ nghe thuyết pháp, tụng kinh, thiền định qua mạng đến trải nghiệm không gian chùa 3D, trào lưu "đi chùa online" ngày càng thu hút sự quan tâm, đặc biệt là giới trẻ. Không chỉ mở rộng cơ hội tiếp cận Phật pháp, xu hướng này còn đặt ra những vấn đề cần nhìn nhận thấu đáo về ranh giới giữa ứng dụng công nghệ và thực hành tín ngưỡng, giữa lan tỏa giáo lý với nguy cơ thương mại hóa đời sống tâm linh. Thượng tọa Thích Minh Nhẫn, Phó Trưởng Ban Thường trực phụ trách chuyển đổi số, Ban Thông tin - Truyền thông, Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam khuyến cáo, người dân cần chủ động tìm hiểu nguồn gốc của các nền tảng, lựa chọn những kênh thông tin đáng tin cậy thay vì tham gia theo tâm lý đám đông hoặc chỉ dựa vào mức độ phổ biến của một ứng dụng.

* Mở rộng không gian tiếp cận Phật pháp

Ảnh Đại đức Thích Khải Thành, chủ trì chùa Pháp Bảo (Đồng Nai).
Ảnh: Phúc Hằng - TTXVN

Đại đức Thích Khải Thành, Trụ trì chùa Pháp Bảo (Đồng Nai) cho rằng, đi chùa online trong bối cảnh chuyển đổi số là sự thay đổi về phương thức tiếp cận đời sống tôn giáo. Trong hơn 2.500 năm, Phật giáo đã thích ứng với những điều kiện văn hóa, xã hội khác nhau để đưa giáo pháp đến gần hơn với con người. Ngày nay, việc ứng dụng nền tảng trực tuyến để truyền bá giáo lý, hướng dẫn tu học và kết nối cộng đồng Phật tử là nhu cầu thực tế. Hình thức này giúp những người ở xa tự viện, người cao tuổi, người bệnh, người khuyết tật hoặc có hoàn cảnh đặc biệt vẫn có cơ hội nghe pháp, tụng kinh, tham gia các thời khóa tu học. Đặc biệt, với giới trẻ, không gian mạng có thể trở thành cánh cửa đầu tiên đưa họ đến với Phật pháp.

Tuy nhiên, điều quan trọng không nằm ở việc đi chùa trực tiếp hay trực tuyến, mà ở mục đích và nhận thức khi đến với đạo Phật. Nếu cho rằng chỉ cần thắp hương ảo, nhấn nút cầu nguyện hay chuyển tiền trực tuyến là có thể được ban phước, xóa nghiệp, thay đổi vận mệnh thì đó là sự hiểu lầm về giáo lý nhân quả. Đức Phật Thích Ca Mâu Ni hướng dẫn con người nhận diện nguyên nhân khổ đau, chuyển hóa thân tâm và xây dựng đời sống thiện lành. Công nghệ có thể giúp con người đến gần hình ảnh ngôi chùa, nhưng chỉ việc thực hành Chánh pháp mới giúp họ tiếp cận giá trị đích thực của đạo Phật. Vì vậy, đi chùa online chỉ thực sự có ý nghĩa khi trở thành cơ hội học hiểu và thực hành giáo pháp, thay vì dừng lại ở những thao tác hình thức hoặc sự hiếu kỳ.

Đại đức Thích Khải Thành cho rằng, ngày càng nhiều người trẻ quan tâm đến Phật giáo thông qua mạng xã hội là tín hiệu đáng mừng. Trong nhịp sống hiện đại, khi phải đối diện với áp lực học tập, công việc, các mối quan hệ và những bất ổn tâm lý, giáo lý nhà Phật có thể mang đến những phương pháp thiết thực giúp người trẻ hiểu mình và sống an lành hơn. Tuy nhiên, điều quan trọng không chỉ là yêu thích những nội dung mang màu sắc Phật giáo, còn phải tiếp nhận giáo lý bằng tinh thần học hỏi, suy xét và thực hành.

Theo đó, người trẻ cần đến với đạo Phật bằng tinh thần học hỏi, không chỉ bằng tâm lý cầu xin; học Phật để có trí tuệ đối diện với những điều không như ý. Đồng thời, cần biết chọn lọc, kiểm chứng thông tin bởi không phải nội dung nào gắn hình ảnh Đức Phật, sử dụng ngôn ngữ Phật giáo hay thu hút nhiều lượt xem cũng phù hợp với Chánh pháp. Người trẻ nên tìm hiểu từ kinh điển, các cơ sở Phật giáo đáng tin cậy và những vị Tăng Ni có sự tu học, hướng dẫn nghiêm túc. Đồng thời, cần đưa Phật pháp vào đời sống hằng ngày. Một người trẻ biết hiếu kính cha mẹ, trung thực trong học tập và công việc, có trách nhiệm với lời nói, biết kiểm soát cảm xúc, không làm tổn thương người khác, sống nhân ái chính là đang từng bước thực hành những giá trị tốt đẹp của đạo Phật. Một người trẻ biết dừng lại trước cơn giận, biết xin lỗi khi làm sai, biết sống tử tế giữa những cạnh tranh và áp lực của cuộc đời, điều đó có ý nghĩa tu tập rất thiết thực.

* Ứng dụng công nghệ cần lấy Chánh pháp làm nền tảng

Về chuyển đổi số trong hoạt động Phật giáo, Đại đức Thích Khải Thành cho rằng đây là xu hướng cần được tiếp cận chủ động, có trách nhiệm và định hướng rõ ràng. Phương tiện truyền bá giáo pháp có thể thay đổi theo thời đại, từ lời giảng, kinh sách đến mạng xã hội, thư viện điện tử, lớp học trực tuyến và podcast, nhưng mục đích hoằng pháp vẫn không thay đổi: giúp con người nhận diện khổ đau, hiểu nguyên nhân khổ đau, phát triển giới, định, tuệ và hướng đến đời sống an lạc, giải thoát. Việc ứng dụng công nghệ trong hoằng pháp cần lấy Chánh pháp làm nền tảng, lấy lợi ích của con người làm mục tiêu. Nội dung truyền thông phải chính xác về giáo lý, phù hợp với đối tượng tiếp nhận, không chạy theo lượt xem hay sự nổi tiếng mà đơn giản hóa, giật gân hoặc làm sai lệch lời Phật dạy. Phương pháp truyền đạt cũng cần đổi mới, thông qua bài giảng ngắn, video tình huống, chương trình hỏi đáp Phật pháp và các khóa học giáo lý có hệ thống, đồng thời dẫn dắt người xem đến sự tìm hiểu sâu hơn.

Người dân đi lễ tại chùa Trấn Quốc (Hà Nội) ngày Rằm tháng Giêng. 
Ảnh: Lê Đông - TTXVN

Bên cạnh đó, cần kết hợp hài hòa giữa trực tuyến và trực tiếp. Các nền tảng số nên được sử dụng để kết nối, hướng dẫn và khuyến khích Phật tử tham gia hoạt động tu học, phụng sự cộng đồng, thiện nguyện, xây dựng đời sống đạo đức trong thực tế. Những người làm công tác truyền thông Phật giáo cũng cần đề cao trách nhiệm, đạo đức nghề nghiệp, tôn trọng sự thật, bảo vệ thông tin cá nhân và tránh lan truyền nội dung chưa kiểm chứng. Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo phát triển, việc xác thực nguồn thông tin, trích dẫn kinh điển chính xác và phân biệt nội dung chân thực với nội dung được tạo dựng càng trở nên cần thiết.

Từ thực tế tham gia công tác hoằng pháp, Đại đức Thích Khải Thành nhận thấy rằng điều đáng quý nhất mà công nghệ mang lại không chỉ là khả năng đưa một bài giảng đến với hàng nghìn người, mà là cơ hội giúp một người nào đó, ở một nơi rất xa, có thể tiếp cận lời Phật dạy và bắt đầu thay đổi cuộc sống theo hướng tốt đẹp hơn. Bởi vậy, không nên chỉ đặt câu hỏi làm thế nào để Phật giáo có mặt nhiều hơn trên không gian mạng, cần quan tâm sâu sắc hơn đến việc làm thế nào để mỗi sự hiện diện của Phật giáo trên không gian mạng đều mang lại giá trị giáo dục, chuyển hóa, nuôi dưỡng đời sống tinh thần cho con người. Bản sắc của Phật giáo Việt Nam không chỉ được thể hiện qua những ngôi chùa cổ kính, nghi lễ truyền thống hay các di sản văn hóa, còn được gìn giữ bằng tinh thần từ bi, trí tuệ, hòa hợp, nhập thế và đồng hành cùng dân tộc. Công nghệ có thể giúp những giá trị ấy được lan tỏa rộng rãi hơn, nhưng không thể thay thế sự tu dưỡng chân thật của mỗi người. Công nghệ chỉ là phương tiện, Chánh pháp mới là con đường. Mạng xã hội có thể đưa lời Phật đến với nhiều người, nhưng chính sự thực hành giới, định, tuệ mới giúp lời Phật đi vào cuộc sống. Nếu giữ vững được tinh thần ấy, chuyển đổi số sẽ không làm phai nhạt giá trị truyền thống, mà có thể trở thành một nhân duyên tốt đẹp để Phật giáo tiếp tục đồng hành, đóng góp tích cực cho xã hội hiện đại.

* Tăng cường quản lý hoạt động Phật giáo trên không gian mạng

Thượng tọa Thích Minh Nhẫn, Phó Trưởng Ban Thường trực phụ trách chuyển đổi số, Ban Thông tin - Truyền thông, Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam cho rằng: Trong môi trường mạng, nơi thông tin được chia sẻ nhanh chóng và người dùng có thể tiếp cận nhiều nội dung khác nhau, việc nhận diện nguồn tin chính thống trở thành yêu cầu quan trọng. Người dân cần chủ động tìm hiểu nguồn gốc của các nền tảng, lựa chọn những kênh thông tin đáng tin cậy thay vì tham gia theo tâm lý đám đông hoặc chỉ dựa vào mức độ phổ biến của một ứng dụng. Mỗi cá nhân cần nhận thức rõ tính phức tạp của môi trường mạng, đồng thời giữ sự tỉnh táo và khả năng lựa chọn khi tiếp cận những nội dung liên quan đến đời sống tâm linh. Những hoạt động chưa thực sự truyền tải đúng nội dung, ý nghĩa của Phật giáo hoặc chỉ được tổ chức theo hình thức, phong trào đều cần được xem xét thận trọng.

Theo Thượng tọa Thích Minh Nhẫn, tiêu chí quan trọng trước tiên là xác định nền tảng có thuộc hệ thống thông tin chính thống, chịu sự quản lý của Giáo hội Phật giáo Việt Nam hay không. Đối với những kênh thuộc phạm vi quản lý, Giáo hội yêu cầu các hoạt động phải tuân thủ giới luật nhà Phật, Hiến chương Giáo hội và quy định của pháp luật. Với những trang web, ứng dụng hoặc nội dung chưa xác định được tính chính thống, người dân cần thận trọng trước khi tiếp nhận thông tin và tham gia các hoạt động được giới thiệu trên nền tảng.

"Việc đi chùa online vẫn có những giá trị về mặt niềm tin, nhưng mỗi người cũng cần giữ tâm thanh tịnh và có sự lựa chọn đúng đắn", Thượng tọa Thích Minh Nhẫn phân tích.

Về hiện tượng này, theo Đại đức Thích Khải Thành cần phân biệt nhu cầu cầu nguyện chính đáng với tâm lý lệ thuộc vào những hình thức cầu cúng mang tính vụ lợi. Khi đối diện với bệnh tật, mất mát, bất trắc hay biến cố không mong muốn, con người thường tìm đến đời sống tâm linh như một điểm tựa tinh thần. Đây là nhu cầu cần được cảm thông và tôn trọng. Các nghi lễ cầu an trong Phật giáo, nếu thực hiện đúng tinh thần Chánh pháp, có thể giúp con người lắng dịu tâm hồn, nuôi dưỡng niềm tin, phát khởi thiện tâm và hướng đến những hành động tốt đẹp. Tuy nhiên, cầu an không đồng nghĩa với việc dùng nghi lễ để thay đổi mọi kết quả của nghiệp đã tạo. Đặc biệt, dâng sao giải hạn vốn thuộc tín ngưỡng dân gian, có sự giao thoa với Đạo giáo, không phải nghi lễ được thiết lập từ giáo lý căn bản của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni.

"Hoằng pháp chân chính giúp con người hiểu giáo lý, sống có trách nhiệm và bớt lệ thuộc vào sợ hãi; trong khi việc lợi dụng tâm linh thường khai thác nỗi lo, tạo sự lệ thuộc và hứa hẹn những kết quả không có cơ sở để thu lợi. Vì vậy, các cơ sở Phật giáo không chỉ có trách nhiệm tổ chức nghi lễ, còn phải hướng dẫn Phật tử hiểu đúng về nhân quả, nghiệp báo, phước đức và ý nghĩa của sự cầu nguyện. Người học Phật cần hiểu rằng phước báu không thể mua bán và sự bình an chân thật không thể được bảo đảm bằng một khoản tiền chuyển qua mạng", Đại đứcThích Khải Thành chia sẻ.

Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2026 có hiệu lực từ ngày 1/1/2027, bổ sung quy định tổ chức, cá nhân khi thực hiện hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng phải tuân thủ pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo và các quy định pháp luật có liên quan. Đáng chú ý, Điều 7 của Luật bổ sung hành vi bị nghiêm cấm là sử dụng không gian mạng, trí tuệ nhân tạo hoặc công nghệ mới để vi phạm pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo. Các tổ chức, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trên không gian mạng có trách nhiệm phối hợp với cơ quan nhà nước có thẩm quyền để gỡ bỏ, ngăn chặn nội dung vi phạm. Doanh nghiệp có mạng viễn thông cũng có trách nhiệm ngăn chặn truy cập nội dung vi phạm theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.

Cùng với sự phát triển của các nền tảng trực tuyến, yêu cầu quản lý hoạt động Phật giáo trên không gian mạng ngày càng trở nên cấp thiết. Thượng tọa Thích Minh Nhẫn khẳng định: Giáo hội Phật giáo Việt Nam sẽ tiếp tục phối hợp triển khai công tác quản lý, hướng tới xây dựng môi trường mạng an toàn, lành mạnh, tạo điều kiện để Phật giáo đóng góp tích cực vào đời sống xã hội. Trong nội dung tu chỉnh Hiến chương lần thứ VIII, Giáo hội Phật giáo Việt Nam đã bổ sung các quy định liên quan đến hoạt động trên không gian mạng. Những nội dung này nhằm hướng dẫn tăng ni sử dụng mạng xã hội, thực hiện hoằng pháp trực tuyến phù hợp với định hướng của Giáo hội. Việc quản lý đã được Giáo hội quan tâm trong nhiệm kỳ vừa qua thông qua quy chế hoạt động của Ban Tăng sự Trung ương. Một số trường hợp tăng ni tham gia mạng xã hội chưa đúng quy định đã bị xem xét, xử lý.

"Trong nhiệm kỳ mới, Giáo hội tiếp tục cụ thể hóa trách nhiệm, tăng cường hướng dẫn tăng ni, Phật tử và xây dựng môi trường trực tuyến an toàn, lành mạnh. Công nghệ được xác định là phương tiện đưa những giá trị tốt đẹp của Phật giáo đến gần cộng đồng, gắn với sự hiểu biết và thực hành phù hợp", Thượng tọa Thích Minh Nhẫn nói./.


Phúc Hằng

Xem thêm