Số hóa không đơn thuần là lưu trữ dữ liệu mà còn mở ra khả năng tạo ra các sản phẩm văn hóa mới trong lĩnh vực nghệ thuật thị giác, nghệ thuật biểu diễn và du lịch văn hóa.
Từ Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, việc kết hợp hài hòa giữa bảo tồn, phát huy giá trị di sản với ứng dụng công nghệ đang mở ra nhiều cơ hội để văn hóa Thủ đô thực sự trở thành nguồn lực nội sinh cho sự phát triển bền vững.
* Công nghệ mở rộng không gian của di sản
Trong bối cảnh hiện nay, di sản không còn chỉ được nhìn nhận dưới góc độ bảo tồn đơn thuần mà đang được xem là nguồn tài nguyên văn hóa có khả năng tạo ra giá trị mới. Vì vậy, việc phát huy giá trị thông qua ứng dụng công nghệ mới đã tạo sức sống mới cho các di sản, để di sản hấp dẫn hơn nhưng vẫn đảm bảo nguyên vẹn ký ức cũ.
Hà Nội hiện là địa phương sở hữu số lượng di sản lớn hàng đầu cả nước; trong đó có 6 di sản được UNESCO ghi danh gồm: Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long, 82 bia Tiến sĩ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Hội Gióng ở đền Sóc và đền Phù Đổng, Ca trù, Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt và Nghi lễ, trò chơi kéo co. Đây không chỉ là những giá trị văn hóa vô giá được tích lũy qua nhiều thế kỷ mà còn là nguồn lực quan trọng phục vụ phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.
Trong những năm qua, việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số vào lĩnh vực di sản đang được các đơn vị quản lý văn hóa tích cực thực hiện nhằm mở rộng không gian di sản.
Theo bà Phạm Lan Anh, Trưởng phòng Quản lý di sản, Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội, số hóa không đơn thuần là lưu trữ dữ liệu mà còn mở ra khả năng tạo ra các sản phẩm văn hóa mới trong lĩnh vực nghệ thuật thị giác, nghệ thuật biểu diễn và du lịch văn hóa. Khi đó, di sản không chỉ là ký ức của quá khứ mà còn có thể trở thành nguồn lực phát triển cho hiện tại và tương lai.
Đẩy mạnh thực hiện chuyển đổi số, Hà Nội đang từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu di sản, triển khai các hình thức giới thiệu di tích, lễ hội và không gian văn hóa trên nền tảng số phục vụ người dân và du khách. Nhiều mô hình số hóa di sản đã được triển khai, từ bản đồ số, mã QR đến các ứng dụng thực tế ảo, góp phần nâng cao khả năng tiếp cận của công chúng đối với các giá trị văn hóa.
Thực tế cho thấy, chuyển đổi số đang tạo ra cách tiếp cận mới đối với văn hóa. Nếu trước đây việc tiếp cận di sản phụ thuộc nhiều vào không gian vật lý thì nay công chúng có thể tìm hiểu, trải nghiệm và tương tác với các giá trị văn hóa thông qua môi trường số. Điều đó giúp mở rộng phạm vi lan tỏa của di sản, đặc biệt đối với thế hệ trẻ.
Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám ra mắt phim 3D Mapping “Vun đắp hiền tài” tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám. Với thời lượng khoảng 12 phút, “Vun đắp hiền tài” giới thiệu quá trình hình thành và phát triển của Quốc Tử Giám – trường quốc học đầu tiên của Nhà nước Đại Việt, qua đó khắc họa tư tưởng của các bậc quân vương trong việc xây dựng nền giáo dục quốc gia, đào tạo, tuyển chọn người tài phụng sự đất nước.
Bằng sự kết hợp giữa công nghệ 3D Mapping, hình ảnh, ánh sáng và âm nhạc, bộ phim biến không gian di sản thành một sân khấu kể chuyện lịch sử, giúp công chúng tiếp cận gần hơn với ký ức về Quốc Tử Giám và truyền thống trọng học, trọng tài của dân tộc.
Sau khi ra mắt, “Vun đắp hiền tài” sẽ tiếp tục được phục vụ trong chương trình Trải nghiệm đêm Văn Miếu cùng với các sản phẩm “Tinh hoa đạo học” và “Sử đá lưu danh”, góp phần hình thành sản phẩm trải nghiệm văn hóa đêm đặc trưng tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám.
*Tăng sức hấp dẫn cho du lịch Thủ đô
Từ những trải nghiệm cụ thể như tour đêm Văn Miếu - Quốc Tử Giám có thể thấy, chuyển đổi số đang góp phần làm thay đổi cách thức khai thác, quảng bá và phát triển các sản phẩm du lịch của Hà Nội. Với hệ thống tài nguyên phong phú gồm các di tích lịch sử, điểm đến văn hóa, làng nghề truyền thống, du lịch tâm linh, sinh thái, nghỉ dưỡng…, Thủ đô đang từng bước ứng dụng công nghệ để nâng cao sức hấp dẫn của các sản phẩm du lịch.
Không chỉ các điểm đến lớn, nhiều địa phương của Hà Nội cũng đang chủ động đưa công nghệ vào quảng bá, khai thác giá trị du lịch, đặc biệt tại các làng nghề truyền thống - nơi lưu giữ những tinh hoa văn hóa đặc sắc của Thủ đô.
Trong đó, làng gốm Bát Tràng là một trong những điểm sáng trong việc tận dụng nền tảng số để mở rộng thị trường. Từ một không gian sản xuất, kinh doanh chủ yếu dựa vào hoạt động trực tiếp tại làng nghề, các cơ sở sản xuất tại Bát Tràng đã từng bước đưa sản phẩm lên các nền tảng thương mại điện tử, mạng xã hội để quảng bá, kết nối khách hàng trong và ngoài nước.
Trong lĩnh vực du lịch, chuyển đổi số là sự thay đổi cách đi du lịch, cách làm du lịch, cách kinh doanh và quản lý du lịch thông qua dữ liệu và các công nghệ số hiện đại. Hà Nội là địa phương có nhiều hoạt động tiên phong trong chuyển đổi số nói chung, du lịch thông minh nói riêng. Để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Hà Nội trở thành điểm đến “An toàn - Thân thiện - Chất lượng - Hấp dẫn - Thông minh”, ngành Du lịch Thủ đô đang tập trung triển khai nhiều giải pháp đồng bộ.
Phó Giám đốc Trung tâm Thông tin và Xúc tiến du lịch thành phố Hà Nội (Sở Du lịch Hà Nội) Nguyễn Hữu Việt cho rằng, phát triển du lịch thông minh không chỉ đơn thuần là áp dụng kỹ thuật số, mà quan trọng hơn là sự đổi mới tư duy, coi sự hài lòng của du khách là thước đo thành công. Để hình thành một hệ sinh thái du lịch thông minh, cần có sự chung tay của các doanh nghiệp lữ hành, cơ sở lưu trú, điểm đến, cùng các đối tác công nghệ, truyền thông và các bên liên quan. “Ngành Du lịch Hà Nội hướng tới sự hiện đại, thuận tiện, an toàn nhưng vẫn phải lưu giữ, lan tỏa những giá trị văn hóa đặc sắc, để mỗi du khách khi đến với Thủ đô đều có một hành trình đáng nhớ, giàu cảm xúc” - ông Nguyễn Hữu Việt cho biết.
Đây cũng là một trong những nội dung có ý nghĩa quan trọng khi Nghị quyết số 57-NQ/TW xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Đối với Hà Nội, chuyển đổi số không chỉ phục vụ phát triển kinh tế mà còn tạo cơ hội để văn hóa được bảo tồn hiệu quả hơn, lan tỏa sâu rộng hơn và tham gia mạnh mẽ hơn vào quá trình phát triển, các di sản văn hóa được chuyển hóa thành sản phẩm du lịch độc đáo nhằm thu hút nhiều hơn khách đến với Thủ đô./.
