Phát huy giá trị ẩm thực chính là góp phần chuyển hóa tài nguyên văn hóa thành giá trị kinh tế, tạo thêm sức sống cho di sản và cơ hội phát triển cho cộng đồng địa phương.
Hà Nội đang sở hữu nhiều tiềm năng và lợi thế phát triển ẩm thực thành một sản phẩm công nghiệp văn hóa. Nghị quyết số 09-NQ/TU ngày 22/2/2022 của Thành ủy Hà Nội “Về phát triển công nghiệp văn hóa trên địa bàn Thủ đô giai đoạn 2021 - 2025, định hướng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045” xác định ẩm thực là một trong số lĩnh vực giàu tiềm năng và là lợi thế của Thủ đô trong phát triển công nghiệp văn hóa. Hà Nội cũng đang dần khai thác các giá trị đặc sắc của ẩm thực để thu hút du khách, tạo dấu ấn độc đáo của Thủ đô.
*Ẩm thực là một lợi thế cạnh tranh
Theo các nhà nghiên cứu, ẩm thực là một thành tố không thể thiếu trong quá trình phát triển công nghiệp văn hóa ở mỗi địa phương, mỗi quốc gia. Ẩm thực ngày càng trở thành một lợi thế cạnh tranh và là nhân tố có tính quyết định trong quá trình xây dựng thương hiệu cho một quốc gia hoặc một điểm đến du lịch.
Trên thế giới, ẩm thực ngày càng được khai thác như một sản phẩm du lịch gắn với bản sắc và lợi thế của từng điểm đến.
Theo Tổ chức Du lịch Liên hợp quốc (UN Tourism), du lịch ẩm thực bao gồm những trải nghiệm liên quan đến món ăn, sản phẩm địa phương và các hoạt động chế biến, thưởng thức trong hành trình của du khách. Du lịch Italy, Pháp, Nhật Bản, Mexico, Ấn Độ, Thái Lan… luôn gắn liền với ẩm thực với những món ăn đã được định vị trên toàn cầu.
Văn hóa Việt Nam rất đa dạng, hệ thống món ăn đặc sắc trải dài khắp đất nước, không chỉ được thưởng thức, du khách còn có thể tham gia chế biến, tìm hiểu nguồn gốc món ăn và giao lưu với nghệ nhân.
Với Thủ đô Hà Nội, ẩm thực là một nguồn lực phát triển du lịch và công nghiệp văn hóa. Ở vùng đất ngàn năm văn hiến, ẩm thực không chỉ là món ăn, mà còn là ký ức, bản sắc, là một cách để thế giới cảm nhận và nhớ về Hà Nội. Nhắc đến ẩm thực Hà Nội là nhắc đến những món ngon như phở, bún chả, bún ốc hồ Tây, bánh cuốn Thanh Trì, chả cá Lã Vọng, măng mực Bát Tràng, cốm làng Vòng, bún thang, nem, cà phê trứng... Hà Nội cũng có những tuyến phố ẩm thực được nhiều người biết đến như Tạ Hiện, Mã Mây, Đồng Xuân, Cầu Gỗ, Cấm Chỉ, Tống Duy Tân… Nhiều giá trị văn hóa ẩm thực đặc sắc của Thủ đô đã được ghi danh vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia...
Nhà Hà Nội học Nguyễn Vinh Phúc nhận định: "Hà Nội là nơi bốn phương hội tụ, lại giao lưu với cả nước ngoài cho nên đã tiếp thu nhiều tinh túy của mọi miền, cả văn minh tinh thần lẫn vật chất trong đó có nghệ thuật ẩm thực".
Văn hóa ẩm thực Hà Nội ngày càng khẳng định vị thế và sức hấp dẫn trên trường quốc tế. Thủ đô liên tiếp được vinh danh tại Giải thưởng Ẩm thực Thế giới với danh hiệu Thành phố Ẩm thực tốt nhất châu Á năm 2024; Điểm đến thành phố ẩm thực mới nổi tốt nhất châu Á năm 2023. Tháng 8/2026, ẩm thực đường phố Hà Nội tiếp tục được nền tảng công nghệ du lịch Radical Storage xếp thứ 8 trong danh sách 10 thành phố có ẩm thực đường phố hấp dẫn nhất thế giới.
Trước đó, Tripadvisor nhiều lần xếp Hà Nội vào nhóm những điểm đến ẩm thực hấp dẫn nhất thế giới trong hệ thống giải thưởng Travellers' Choice Best of the Best, trong khi TasteAtlas thường xuyên đưa các món ăn Việt Nam như phở, bánh mì và bún chả vào danh sách những món ăn ngon nhất toàn cầu…
Du khách có nhiều lựa chọn để khám phá ẩm thực Hà Nội như tham gia các tour ẩm thực phố cổ, trải nghiệm ẩm thực đường phố sôi động hoặc thưởng thức trong không gian sang trọng của những nhà hàng danh tiếng.
* Xây dựng IP văn hóa, ẩm thực riêng
Hà Nội cũng luôn sáng tạo, thường xuyên tổ chức các hoạt động giới thiệu, khai thác và lan tỏa giá trị văn hóa ẩm thực, góp phần khẳng định thương hiệu Hà Nội là điểm đến du lịch ẩm thực hàng đầu khu vực.
Liên hoan Văn hóa Ẩm thực Quốc tế 2026 sẽ diễn ra trong ngày 21-22/11 tại Hà Nội. Theo Ban tổ chức, Lễ hội không đơn thuần là một sự kiện giới thiệu món ăn, mà còn tạo không gian giao lưu văn hóa, kết nối quốc tế, quảng bá hình ảnh Thủ đô và thúc đẩy công nghiệp văn hóa, du lịch Hà Nội.
Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội Nguyễn Trần Quang chia sẻ, ẩm thực Hà Nội không đơn thuần là câu chuyện về những món ăn ngon. Đó là kết tinh của lịch sử, văn hóa, phong tục, tập quán, nếp sống và cốt cách của người Tràng An, được gìn giữ, trao truyền và bồi đắp qua nhiều thế hệ. Mỗi món ăn đều mang một câu chuyện văn hóa, dấu ấn về đất và người Hà Nội.
Đây là di sản văn hóa được kết tinh qua nhiều thế hệ và là nguồn lực có giá trị đối với phát triển du lịch. Hà Nội xác định ẩm thực giá trị ẩm thực không chỉ dừng lại ở bảo tồn và thưởng thức, mà còn là nguồn lực quan trọng để phát triển sản phẩm du lịch, công nghiệp văn hóa, thương mại và dịch vụ. Phát huy giá trị ẩm thực chính là góp phần chuyển hóa tài nguyên văn hóa thành giá trị kinh tế, tạo thêm sức sống cho di sản và cơ hội phát triển cho cộng đồng địa phương.
Ông Nguyễn Trần Quang cũng nêu rõ, Lễ hội Văn hóa Ẩm thực quốc tế Hà Nội được định hướng phát triển thành một thương hiệu lễ hội quốc tế thường niên - một IP văn hóa, ẩm thực và trải nghiệm mang dấu ấn riêng của Thủ đô. Mỗi mùa lễ hội sẽ có một chủ đề mới đầy sáng tạo, gia tăng các trải nghiệm để thu hút du khách khám phá, trở lại Hà Nội mỗi năm, góp phần thúc đẩy chi tiêu, mở rộng cơ hội hợp tác, quảng bá sản phẩm. Phát huy giá trị ẩm thực chính là góp phần chuyển hóa tài nguyên văn hóa thành giá trị kinh tế, tạo thêm sức sống cho di sản và cơ hội phát triển cho cộng đồng địa phương.
Hà Nội là địa phương đầu tiên trong cả nước ban hành một Nghị quyết chuyên đề riêng về phát triển công nghiệp văn hóa. Thủ đô phấn đấu đến năm 2030, công nghiệp văn hóa đóng góp khoảng 8% GRDP (Nghị quyết số 09-NQ/TU ngày 22/2/2022), xác định 13 lĩnh vực trọng tâm. Đặc biệt, trong Nghị quyết này, Hà Nội chủ động bổ sung ẩm thực thành lĩnh vực thứ 13 nhằm khai thác giá trị tinh tế, phong phú của "kinh đô ẩm thực" với mong muốn xây dựng văn hóa ẩm thực thành sản phẩm du lịch và thương hiệu văn hóa đặc trưng; gắn kết quảng bá ẩm thực truyền thống với các sự kiện văn hóa, lễ hội, ngoại giao văn hóa và mạng lưới các Thành phố Sáng tạo của UNESCO.
Nhằm khai thác lợi thế ẩm thực để thu hút du khách, trong định hướng phát triển du lịch Hà Nội đến năm 2030, Thủ đô xác định mở rộng hệ thống các nhà hàng để đáp ứng nhu cầu của người dân và khách du lịch. Ngành du lịch phát triển sản phẩm dịch vụ ẩm thực đường phố theo hướng tập trung vào các loại hình mang tính chất độc đáo như: phố ẩm thực đêm, làng nghề ẩm thực... Ngoài ra, Hà Nội còn đẩy mạnh quảng bá du lịch ẩm thực thông qua việc xây dựng bản đồ Food tour để du khách khám phá, trải nghiệm ẩm thực…/.
