Điện Biên phấn đấu đến năm 2030 có ít nhất 7 điểm du lịch cộng đồng được công nhận, trong đó có 1 điểm đạt tiêu chuẩn du lịch cộng đồng ASEAN; đồng thời đẩy mạnh quảng bá các điểm du lịch và sản phẩm OCOP trên nền tảng số, phương tiện truyền thông chính thống.
Phát huy lợi thế về cảnh quan thiên nhiên, bản sắc văn hóa các dân tộc và tiềm năng nông nghiệp, Điện Biên đang từng bước phát triển du lịch xanh, du lịch cộng đồng, tạo thêm sinh kế cho người dân. Cùng với những mô hình đang hình thành tại cơ sở, tỉnh chú trọng hoàn thiện cơ chế, chính sách, nâng cao chất lượng sản phẩm, thu hút đầu tư và đẩy mạnh chuyển đổi số, hướng tới đưa du lịch trở thành ngành kinh tế quan trọng.
Từ bản sắc văn hóa đến sản phẩm du lịch đặc trưng
Được hình thành từ năm 1966 với 9 hộ dân ban đầu, Tù Lu – Tìa Ló, xã Pu Nhi hiện là nơi sinh sống của cộng đồng người Mông với những giá trị văn hóa truyền thống được gìn giữ qua nhiều thế hệ, thể hiện trong trang phục, phong tục, ẩm thực, nghề thủ công và các trò chơi dân gian. Nằm dưới chân khu vực núi Phù Lồng, ở độ cao hơn 1.200 m so với mực nước biển, bản có khí hậu mát mẻ, không khí trong lành cùng cảnh quan đặc trưng của vùng núi cao.
Ngày 2/9/2026, bản du lịch cộng đồng Tù Lu – Tìa Ló chính thức ra mắt, mở ra hướng khai thác những lợi thế sẵn có để phát triển du lịch gắn với bảo tồn văn hóa bản địa. Đến nay, bản Tìa Ló có 15 hộ đăng ký tham gia làm du lịch, trong đó 5 hộ bước đầu tổ chức dịch vụ lưu trú homestay và ăn uống phục vụ du khách. Đây là những bước đi ban đầu trong quá trình hình thành sản phẩm du lịch cộng đồng, tạo điều kiện để du khách lưu trú, thưởng thức ẩm thực địa phương, tìm hiểu nghề truyền thống và trải nghiệm đời sống văn hóa của đồng bào Mông.
Để khai thác hiệu quả tiềm năng, chính quyền xã Pu Nhi đang từng bước hướng dẫn người dân tham gia làm du lịch, từ kỹ năng chế biến ẩm thực, đón tiếp khách đến tổ chức các hoạt động văn hóa, trò chơi dân gian. Qua đó, những giá trị văn hóa gắn bó với đời sống thường ngày của đồng bào được giới thiệu đến du khách, tạo thêm cơ hội phát triển dịch vụ tại cộng đồng.
Ông Nguyễn Đình Minh, Phó Chủ tịch UBND xã Pu Nhi cho biết, địa phương đã chỉ đạo các cơ quan, đơn vị hướng dẫn người dân phát triển du lịch, trong đó chú trọng kỹ năng nấu ăn, tổ chức và tái hiện các trò chơi dân gian để phục vụ hoạt động tham quan, trải nghiệm của du khách.
Cùng với Tù Lu – Tìa Ló, bản Phiêng Lơi, phường Điện Biên Phủ cũng đang khai thác những giá trị văn hóa truyền thống để phát triển du lịch cộng đồng. Mang đậm bản sắc văn hóa Thái, bản vẫn lưu giữ những nếp nhà sàn truyền thống, không gian sinh hoạt cộng đồng và cảnh quan ven sông Nậm Rốm.
Phát huy lợi thế sẵn có, nhiều hộ dân đã chủ động đầu tư, cải tạo nhà ở thành cơ sở lưu trú homestay, phát triển dịch vụ ẩm thực và tổ chức các hoạt động trải nghiệm văn hóa. Những món ăn truyền thống, nếp sinh hoạt và không gian nhà sàn trở thành sản phẩm thu hút du khách tìm hiểu, khám phá đời sống bản địa.
Anh Lường Văn Muôn, Trưởng bản Phiêng Lơi cho biết, bản hiện vẫn giữ được 100% nhà sàn truyền thống, đồng bào dân tộc Thái chiếm trên 99% dân số. Cùng với dòng sông Nậm Rốm chảy qua, đây là những lợi thế để người dân đầu tư phát triển homestay, dịch vụ ăn uống và quảng bá văn hóa bản địa. Trong năm qua, bản đã đón nhiều đoàn khách đến tham quan, thưởng thức ẩm thực.
Tại phường Mường Lay, du lịch cộng đồng cũng đang từng bước trở thành hướng phát triển kinh tế của người dân. Với lợi thế cảnh quan hồ thủy điện, bản sắc văn hóa Thái và các hoạt động trải nghiệm trên sông, hồ, nhiều hộ đã cải tạo nhà ở làm homestay, phát triển dịch vụ ăn uống, lưu trú; tổ chức các hoạt động trải nghiệm như đi thuyền, đánh bắt cá, chế biến món ăn truyền thống và tham quan làng nghề.
Hiện phường Mường Lay có hơn 30 hộ tham gia làm du lịch cộng đồng, với khả năng phục vụ lưu trú gần 500 khách, tập trung chủ yếu ở khu vực ven hồ thủy điện. Cùng với phát triển dịch vụ, địa phương chú trọng chỉnh trang cảnh quan, cải thiện hạ tầng và tập huấn kỹ năng đón tiếp, phục vụ khách cho người dân.
Những mô hình trên cho thấy du lịch cộng đồng ở Điện Biên đang từng bước hình thành trên cơ sở khai thác các giá trị tự nhiên, văn hóa và đời sống bản địa. Khi người dân trực tiếp tham gia cung cấp dịch vụ, những giá trị truyền thống không chỉ được gìn giữ mà còn trở thành nguồn lực tạo việc làm, tăng thu nhập.
Hoàn thiện cơ chế, chính sách, tạo động lực phát triển bền vững
Bên cạnh du lịch cộng đồng, du lịch nông nghiệp, nông thôn cũng mở ra hướng phát triển mới cho Điện Biên. Với lợi thế về các vùng sản xuất cà phê, mắc ca, cây ăn quả và cảnh quan thiên nhiên đa dạng, địa phương có nhiều điều kiện kết hợp sản xuất nông nghiệp với các hoạt động du lịch trải nghiệm.
Thông qua các hoạt động tham quan vùng trồng, tìm hiểu quy trình sản xuất, thưởng thức nông sản và khám phá đời sống người dân, sản phẩm nông nghiệp có thêm cơ hội quảng bá, tiếp cận du khách. Đồng thời, các hộ sản xuất có thể đa dạng hóa nguồn thu từ dịch vụ ăn uống, lưu trú, trải nghiệm và tiêu thụ sản phẩm tại chỗ.
Tuy nhiên, phát triển du lịch cộng đồng ở Điện Biên vẫn còn không ít khó khăn. Hiện toàn tỉnh có 14 bản đủ điều kiện đón khách du lịch, với hơn 40 mô hình homestay đang hoạt động. Hạ tầng, cơ sở vật chất phục vụ du lịch tại một số địa bàn còn thiếu đồng bộ; sản phẩm chưa thực sự đa dạng, hấp dẫn; nguồn nhân lực còn hạn chế về chuyên môn và kỹ năng phục vụ.
Trước thực tế đó, ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh xác định cần triển khai đồng bộ các giải pháp, từ hoàn thiện cơ chế, chính sách, hỗ trợ người dân đến thu hút doanh nghiệp đầu tư, nâng cao chất lượng sản phẩm và tăng cường quảng bá điểm đến.
Bà Nguyễn Thị Thanh Chuyên, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Điện Biên cho biết, nhằm tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng theo hướng bền vững, cuối năm 2025, Sở đã phối hợp với Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam tổ chức hội thảo về phát triển du lịch cộng đồng bền vững vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Tại hội thảo, các đại biểu tập trung đánh giá thực trạng, chia sẻ kinh nghiệm, đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng sản phẩm, đào tạo nguồn nhân lực, hỗ trợ kết nối và thu hút các nhà đầu tư có năng lực, kinh nghiệm đến khảo sát, đầu tư tại Điện Biên.
Một trong những nội dung được ngành du lịch quan tâm là đẩy mạnh chuyển đổi số, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, quảng bá hình ảnh và phát triển sản phẩm du lịch. Cùng với đó, việc kết nối doanh nghiệp lữ hành, cơ sở lưu trú với các hộ làm du lịch cộng đồng được xác định là giải pháp quan trọng nhằm mở rộng thị trường, đưa các điểm đến địa phương vào những chương trình, tuyến du lịch phù hợp.
Bà Nguyễn Thị Thanh Chuyên nhấn mạnh, ngành du lịch tỉnh xác định tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách, đặc biệt là các quy định hỗ trợ phát triển du lịch cộng đồng và sản phẩm du lịch đặc trưng. Qua đó, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các nhà đầu tư, doanh nghiệp và hộ gia đình tham gia hoạt động du lịch, khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế của từng địa phương.
Định hướng này cũng được cụ thể hóa trong Nghị quyết về phát triển du lịch giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2035 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh, ban hành ngày 31/12/2025. Theo đó, Điện Biên phấn đấu đến năm 2030 có ít nhất 7 điểm du lịch cộng đồng được công nhận, trong đó có 1 điểm đạt tiêu chuẩn du lịch cộng đồng ASEAN; đồng thời đẩy mạnh quảng bá các điểm du lịch và sản phẩm OCOP trên nền tảng số, phương tiện truyền thông chính thống.
Để hiện thực hóa mục tiêu, tỉnh tập trung hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển du lịch; đầu tư kết cấu hạ tầng, phát triển doanh nghiệp du lịch, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; đồng thời đa dạng hóa sản phẩm, tăng cường xúc tiến, quảng bá và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.
Phát triển du lịch xanh, du lịch cộng đồng không chỉ là hướng khai thác tiềm năng kinh tế mà còn đặt ra yêu cầu bảo tồn cảnh quan, gìn giữ bản sắc văn hóa và phát huy vai trò chủ thể của người dân. Khi cộng đồng trực tiếp tham gia và được hưởng lợi từ hoạt động du lịch, những giá trị truyền thống sẽ có thêm động lực được gìn giữ, trao truyền; đồng thời tạo thêm việc làm, cải thiện thu nhập, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững tại các địa phương của Điện Biên./.
