Di sản chỉ có thể được bảo tồn bền vững khi cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ, hiểu rõ giá trị và chủ động chung tay gìn giữ.
Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã nêu, giáo dục di sản và văn hóa truyền thống là một cấu phần quan trọng, cần đưa vào giảng dạy với hình thức phù hợp theo từng cấp học và lứa tuổi. Ban Quản lý Di sản Thành Nhà Hồ và các di tích trọng điểm tỉnh Thanh Hóa đã phối hợp với các nhà trường ở địa bàn có di sản tổ chức 2 cuộc thi video clip ngắn với chủ đề “Thành Nhà Hồ – Di sản gọi tên em” và “Em là hướng dẫn viên di tích quê em” với mong muốn đưa di sản đến gần hơn với học sinh bằng trải nghiệm sáng tạo, trực quan và phù hợp với xu hướng truyền thông hiện đại.
* Những “đại sứ du lịch” quảng bá di sản quê hương
Thành Nhà Hồ là công trình kiến trúc thành đá độc đáo gắn với lịch sử Việt Nam cuối thế kỷ XIV, đầu thế kỷ XV. Được UNESCO ghi danh vào danh sách Di sản văn hóa thế giới năm 2011, Thành Nhà Hồ là minh chứng tiêu biểu cho trình độ kỹ thuật xây dựng, tư duy quy hoạch và sức sáng tạo của cha ông. Giá trị của di sản không chỉ là những khối đá được ghép dựng kỳ công mà còn hiện diện trong không gian văn hóa, cảnh quan, đời sống cộng đồng và giá trị lịch sử được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Tuy nhiên, di sản chỉ có thể được bảo tồn bền vững khi cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ, hiểu rõ giá trị và chủ động chung tay gìn giữ.
Do đó, tại Di sản Thế giới Thành Nhà Hồ, cuộc thi “Thành Nhà Hồ – Di sản gọi tên em” đã được phát động tới hơn 300 học sinh của Trường Trung học Cơ sở Vĩnh Lộc – Phân hiệu 1 (xã Vĩnh Lộc). Cuộc thi hướng học sinh đến những thông điệp gần gũi, thiết thực như: “Yêu di sản - Hãy giữ gìn từ những điều nhỏ nhất”; “Mỗi hành động xanh hôm nay - một di sản bền vững mai sau”; “Di sản không nói nhưng chúng ta phải hành động”; “Di sản là quá khứ - chúng ta là tương lai”; “Em chọn gìn giữ”; “Một lời hứa với Thành Nhà Hồ”; “Giữ một viên đá - Giữ cả lịch sử”; “Di sản không chỉ là quá khứ mà là trách nhiệm của hiện tại”… Mỗi lớp đã lên ý tưởng xây dựng một video clip dài từ 3-5 phút, sử dụng hình ảnh do chính các em học sinh tự chụp, quay video, phần thuyết minh trực tiếp của học sinh bằng tiếng Việt hoặc tiếng Anh (có phụ đề tiếng Việt) về các nội dung liên quan. Các tác phẩm thể hiện ý tưởng sáng tạo, thông điệp rõ ràng, kết hợp hình ảnh, âm thanh và lời bình sinh động.
Tương tự, tại Di tích Quốc gia đặc biệt Lam Kinh - vùng đất gắn liền với cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, sự nghiệp của Anh hùng dân tộc Lê Lợi và lịch sử triều Hậu Lê, cuộc thi video clip ngắn “Em là hướng dẫn viên di tích quê em” được phát động tại Trường Trung học Cơ sở Lam Sơn (xã Lam Sơn). Các video tập trung giới thiệu Lam Kinh, điểm di tích phụ cận, lễ hội truyền thống, làng nghề, phong tục tập quán, đặc sản địa phương cùng nét đẹp văn hóa đặc trưng của vùng đất Lam Sơn. Trong vai những hướng dẫn viên du lịch nhỏ tuổi, học sinh tự xây dựng kịch bản, ghi hình, thuyết minh và hoàn thiện sản phẩm dự thi nhằm giới thiệu những giá trị đặc sắc của Khu di tích quốc gia đặc biệt Lam Kinh qua góc nhìn trẻ trung, gần gũi của chính các em. Trong các tác phẩm, học sinh trường THCS Lam Sơn đã trực tiếp đảm nhiệm vai trò thuyết minh, giới thiệu các điểm tham quan tiêu biểu ở Di tích Quốc gia đặc biệt Lam Kinh như: Hành trình về miền di sản “Lam Kinh và Đền Tép ngày nắng”; Về thăm Cố đô ẩn mình giữa rừng xanh; Chạm vào hồn xưa tại Lam Kinh; Lam Kinh quê hương em...
Em Trịnh Mai Phương, học sinh lớp 8A4, Trường Trung học Cơ sở Lam Sơn cho biết: Qua những buổi tìm hiểu về Di tích Lam Kinh, em cùng các bạn càng thêm hiểu, thêm yêu và thêm tự hào về quê hương. Chúng em mong muốn những video của mình sẽ góp phần lan tỏa tình yêu quê hương, đất nước.
Không dừng lại ở việc đáp ứng yêu cầu của cuộc thi, việc các em học sinh tìm hiểu lịch sử, kiến trúc, khám phá những vẻ đẹp văn hóa, con người, phong tục tập quán, lễ hội truyền thống, rèn luyện kỹ năng thuyết trình, diễn đạt, tổng hợp thông tin, làm việc nhóm và ứng dụng công nghệ thông tin, vun đắp lòng tự hào dân tộc, tình yêu quê hương một cách tự nhiên và sâu sắc. Các em chính là những đại sứ góp phần lan tỏa những giá trị văn hóa địa phương qua những video tập làm hướng dẫn viên với những lời chia sẻ hồn nhiên, góc nhìn chân thật.
Nhìn những học trò nhỏ của mình say sưa tìm hiểu lịch sử một cách say mê và đầy hứng thú, thầy Lưu Hữu An, Hiệu trưởng trường Trường Trung học Cơ sở Lam Sơn tự hào chia sẻ: Đây là dịp để các em học sinh phát huy khả năng quan sát, kể chuyện, quay dựng và truyền thông, qua đó góp phần đưa di sản đến gần hơn với đời sống đương đại. Các em không chỉ có kiến thức, sự tự tin, năng động mà còn ý thức hơn trong việc bảo vệ và phát huy giá trị di tích của quê hương mình. Thầy tin rằng, sau cuộc thi, các em sẽ vẫn giữ niềm nhiệt huyết, say mê và sẵn sàng giới thiệu vẻ đẹp của quê hương đến với bạn bè trong và ngoài nước.
* Lan tỏa niềm tự hào và trách nhiệm bảo tồn, phát huy giá trị di sản
Trong bối cảnh chuyển đổi số và sự bùng nổ của các nền tảng truyền thông hiện đại, việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa không chỉ dừng lại ở công tác nghiên cứu hay trưng bày mà còn cần những cách tiếp cận mới mẻ, gần gũi với giới trẻ. Vì thế, giáo dục di sản được xem là một phương thức bồi đắp bản sắc văn hóa, nuôi dưỡng tình yêu, lòng tự hào và ý thức bảo tồn di sản trong thế hệ trẻ. Nếu các em chỉ biết di sản qua sách vở khô cứng thì tình yêu và ý thức bảo vệ sẽ khó hình thành một cách bền vững, nhưng khi được tiếp cận di sản bằng trải nghiệm trực tiếp, tham quan di tích, nghe câu chuyện lịch sử và thực hành kể lại câu chuyện lịch sử… các em sẽ cảm nhận được chiều sâu văn hóa và giá trị tinh thần mà cha ông để lại. Từ những hành động giản dị như giới thiệu một công trình kiến trúc, ứng xử văn minh khi tham quan, bảo vệ cảnh quan hay chia sẻ giá trị tốt đẹp trên môi trường số, học sinh đang góp phần lan tỏa tình yêu di sản đến gần hơn với cuộc sống hôm nay.
Cuộc thi video clip ngắn “Thành Nhà Hồ – Di sản gọi tên em” và “Em là hướng dẫn viên di tích quê em” là những hoạt động thiết thực nhằm đổi mới phương thức giáo dục di sản trong trường học. Việc Ban tổ chức khuyến khích thuyết minh song ngữ Việt – Anh cũng mở ra hướng tiếp cận mới trong quảng bá di sản đến bạn bè trong nước và quốc tế. Điểm chung nổi bật của hai cuộc thi là lấy học sinh làm chủ thể của hoạt động giáo dục và truyền thông di sản. Các em học sinh tham gia trực tiếp vào quá trình sáng tạo nội dung, từ việc tìm hiểu thông tin, lựa chọn chủ đề, xây dựng kịch bản, đến quay phim, thuyết minh và hoàn thiện video, qua đó chuyển hóa kiến thức thành trải nghiệm và dấu ấn cá nhân.
Cuộc thi diễn ra từ tháng 4 đến tháng 9/2026, Ban quản lý di sản thành nhà Hồ và các di tích trọng điểm tỉnh Thanh Hóa đã hỗ trợ 100% vé tham quan và thuyết minh miễn phí cho học sinh tham gia cuộc thi tìm hiểu di sản. Các em học sinh được trực tiếp tham quan, tìm hiểu di sản, di tích, thu thập tư liệu và hoàn thiện sản phẩm dự thi.
Sau hơn 5 tháng phát động, Ban Quản lý Di sản Thành Nhà Hồ và các di tích trọng điểm tỉnh Thanh Hóa đã nhận được 23 video dự thi của các em học sinh. Trong đó, nhiều video clip được thực hiện công phu, sáng tạo… được xây dựng với sự hỗ trợ của công nghệ trí tuệ nhân tạo AI. Từ ngày 26/10, các video sẽ được đăng tải trên Fanpage https://thanhnhaho.vn/ và https://ditichlamkinh.vn/ để chấm điểm tương tác, lan tỏa hình ảnh di sản, phục vụ công tác tuyên truyền. Cuộc thi dự kiến sẽ được tổng kết, trao giải vào tháng 1/2027, kết quả lựa chọn sẽ căn cứ vào nội dung, tính đặc sắc của các video, chất lượng hình ảnh, thông điệp trách nhiệm, số lượt tương tác nhiều trên mạng xã hội… Thông qua hoạt động đăng tải, chia sẻ và tương tác trên nền tảng số, Ban Quản lý Di sản Thành Nhà Hồ và các di tích trọng điểm tỉnh Thanh Hóa hướng tới xây dựng nguồn tư liệu truyền thông sinh động về Di sản văn hóa thế giới Thành nhà Hồ và Di tích Quốc gia đặc biệt Lam Kinh, lan tỏa hình ảnh vùng đất Tây Đô, vùng đất Lam Sơn giàu truyền thống lịch sử, văn hóa đến đông đảo công chúng.
Ông Nguyễn Văn Long, Phó Giám đốc Ban Quản lý Di sản Thành Nhà Hồ và các di tích trọng điểm tỉnh Thanh Hóa thông tin: Di sản chỉ thực sự "sống" khi được trao truyền cho thế hệ trẻ, trong nhiều năm qua, Ban quản lý luôn đi đầu trong công tác giáo dục di sản gắn với học đường. Nhiều mô hình đổi mới, hiện thực hóa sinh động đã được phối hợp thực hiện, đưa di sản từ đối tượng bảo tồn sang công cụ giáo dục, từ tĩnh sang động, từ bảo tàng sang đời sống đã nuôi dưỡng tình yêu di sản, đưa di sản đến gần với thế hệ trẻ, góp phần hình thành ý thức bảo tồn bền vững và hướng đến xây dựng công chúng di sản tương lai. Ban Quản lý mong muốn tiếp tục tăng cường phối hợp giữa đơn vị quản lý di sản với nhà trường, gia đình và cộng đồng, tạo thêm nhiều cơ hội để học sinh được học tập, trải nghiệm và trưởng thành từ di sản quê hương.
Với thông điệp “Di sản không chỉ là quá khứ mà còn là trách nhiệm của hiện tại và tương lai”, từ Thành nhà Hồ đến Lam Kinh, hành trình ấy đang góp phần bồi đắp tình yêu quê hương, khơi dậy niềm tự hào dân tộc và hình thành ý thức gìn giữ di sản trong thế hệ trẻ xứ Thanh hôm nay và mai sau./.
