Tình trạng ngập úng kéo dài tại lưu vực sông Tích, sông Bùi đang đặt ra yêu cầu thay đổi cách tổ chức phòng, chống lũ ở phía Tây Hà Nội.
Từ chỉ đạo của Chủ tịch UBND thành phố Vũ Đại Thắng đến việc xây dựng đề án tổng thể, trọng tâm được chuyển sang kiểm soát dòng chảy trên toàn lưu vực, phối hợp vận hành công trình và xác định thứ tự đầu tư nhằm bảo vệ dân cư, hạ tầng và không gian phát triển của Thủ đô.
Ngập úng kéo dài, áp lực lên khu vực phát triển phía Tây
Sau những đợt mưa lớn trong tháng 9/2026, nhiều khu vực thuộc lưu vực sông Tích, sông Bùi ở phía Tây Hà Nội vẫn ngập úng dù mưa đã kết thúc nhiều ngày. Nước sông dâng cao, tràn qua một số tuyến bờ bao, ảnh hưởng đến khu dân cư, đất sản xuất và giao thông. Tình trạng này cho thấy khả năng tiêu thoát lũ của khu vực chưa đáp ứng được yêu cầu khi xuất hiện mưa lớn kéo dài.
Tại cuộc họp trực tuyến với các địa phương ngày 23/9, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng nhận định tình trạng ngập úng tại lưu vực sông Bùi, sông Tích đã diễn ra nhiều năm nhưng tần suất, cường độ và thời gian tiêu thoát có xu hướng gia tăng, đặc biệt trong năm 2026.
Thực tế đó đặt ra yêu cầu xử lý vượt ra ngoài phạm vi từng điểm ngập. Đối với khu vực nội thành, việc khơi thông cống rãnh, vận hành trạm bơm và hồ điều hòa có thể giúp cải thiện khả năng tiêu nước tại những vị trí cụ thể. Tuy nhiên, ở lưu vực sông Tích, sông Bùi, tình trạng ngập còn phụ thuộc vào lượng nước từ thượng nguồn, khả năng dẫn nước của hệ thống sông và điều kiện tiêu thoát xuống hạ lưu.
Đáng chú ý, ngập úng phía Tây còn liên quan trực tiếp đến định hướng phát triển không gian đô thị Hà Nội. Khu vực này được xác định có vai trò quan trọng trong phát triển hạ tầng giao thông, đô thị và các công trình quy mô lớn. Khả năng kiểm soát lũ vì thế trở thành điều kiện cần xem xét trong quy hoạch cao độ xây dựng, tổ chức giao thông và phát triển không gian ngầm.
Tại cuộc họp ngày 23/9, Chủ tịch UBND thành phố Vũ Đại Thắng nhấn mạnh: “Nếu tiếp tục như hiện nay thì rất khó triển khai các công trình ngầm, đường sắt đô thị tại khu vực này”.
Để giải quyết, lãnh đạo thành phố yêu cầu nghiên cứu tổng thể lưu vực trên cơ sở dữ liệu địa hình, địa mạo, thủy văn, lượng mưa, hướng dòng chảy và cao trình đê. Việc đánh giá phải kết nối ba tuyến sông Bùi, Tích và Đáy, đồng thời tính đến cơ chế phối hợp với các địa phương có liên quan đến lưu vực sông Đáy.
Đây là thay đổi quan trọng trong yêu cầu nghiên cứu giải pháp. Nếu chỉ xác định nhu cầu đầu tư theo từng địa phương, việc lựa chọn công trình dễ phụ thuộc vào những vị trí đang chịu ảnh hưởng trực tiếp. Trong khi đó, khả năng cắt giảm lũ ở thượng nguồn, trữ nước tại những khu vực phù hợp và tăng năng lực dẫn nước trên các trục sông có thể tác động đến nhiều địa bàn cùng lúc.
Tuy nhiên, muốn xác định hiệu quả của từng giải pháp, cơ quan chuyên môn phải làm rõ điều kiện thủy văn và khả năng vận hành của hệ thống hiện hữu. Công trình trữ nước cần được tính toán dung tích, thời điểm tích và xả; trạm bơm phải phù hợp với mực nước nơi tiếp nhận; các tuyến sông, kênh cần bảo đảm khả năng dẫn nước theo phương án điều tiết chung.
Cùng với yêu cầu nghiên cứu dài hạn, Chủ tịch UBND thành phố chỉ đạo các đơn vị tăng cường phối hợp vận hành hồ chứa, trạm bơm và hệ thống sông. Khi có dự báo mưa lớn, cần chủ động điều tiết nước theo quy trình và điều kiện thực tế để tăng khả năng phòng, chống lũ. Các địa phương tiếp tục thực hiện phương châm “bốn tại chỗ”, sẵn sàng ứng phó với tình huống phát sinh.
Từ chỉ đạo của lãnh đạo thành phố đến yêu cầu hoàn thiện đề án
Sau cuộc họp ngày 23/9, Chủ tịch UBND thành phố Vũ Đại Thắng giao Phó Chủ tịch UBND thành phố Bùi Duy Cường phối hợp chỉ đạo các sở, ngành, huy động thêm các viện nghiên cứu trung ương để xây dựng đề án tổng thể xử lý tình trạng ngập úng lưu vực sông Tích, sông Bùi.
Ngày 3/11, Phó Chủ tịch UBND thành phố Bùi Duy Cường chủ trì cuộc họp nghe Sở Nông nghiệp và Môi trường báo cáo hai đề án liên quan đến hệ thống thủy lợi và kiểm soát lũ. Đây là bước triển khai cụ thể yêu cầu nghiên cứu tổng thể đã được Chủ tịch UBND thành phố đặt ra trước đó.
Đề án thứ nhất tập trung khảo sát, đánh giá công năng, nhiệm vụ và đề xuất giải pháp phát huy tiềm năng, giá trị hệ thống thủy lợi trên địa bàn Hà Nội. Nội dung nghiên cứu bao gồm nguồn nước, tưới, tiêu, phòng chống lũ, hiện đại hóa vận hành và khai thác công trình theo hướng đa mục tiêu.
Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, Sở Nông nghiệp và Môi trường đề xuất thành phố quan tâm đầu tư công trình thủy lợi trọng điểm giai đoạn 2026–2027 theo bốn nhóm: tiêu thoát nước và phòng chống lũ; an ninh nguồn nước, tưới và cấp nước; hồ chứa đa mục tiêu; hệ thống sông, kênh.
Đề án thứ hai tập trung vào giải pháp kiểm soát lũ, hạn chế úng ngập lưu vực sông Tích – Bùi – Đáy. Cơ quan chuyên môn đề xuất cải tạo đồng bộ hệ thống đê điều, thủy lợi; tăng khả năng trữ, điều tiết và cắt giảm lũ ở thượng nguồn; cải tạo lòng dẫn và bổ sung hướng tiêu thoát nước.
Tại cuộc họp ngày 3/11, Phó Chủ tịch Bùi Duy Cường yêu cầu Sở Nông nghiệp và Môi trường tiếp thu ý kiến các sở, ngành, địa phương để hoàn thiện hai đề án, bảo đảm phù hợp với quy hoạch được phê duyệt, hiện trạng công trình, điều kiện nguồn nước và yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của Thủ đô.
Thời hạn được giao là báo cáo UBND thành phố xem xét trước ngày 15/11/2026.
Đối với đề án lưu vực sông Tích – Bùi – Đáy, Phó Chủ tịch UBND thành phố nhấn mạnh việc tiếp cận tổng thể toàn lưu vực, kết hợp giải pháp công trình và phi công trình. Trọng tâm là chủ động trữ nước, cắt giảm lũ từ thượng nguồn, nâng cao năng lực tiêu thoát và hiệu quả quản lý, vận hành, bảo đảm an toàn cho công trình và khu dân cư.
Phó Chủ tịch UBND thành phố Bùi Duy Cường cũng yêu cầu xác định rõ mục tiêu, phạm vi, quy mô, giải pháp kỹ thuật và hiệu quả dự kiến của từng nhiệm vụ, dự án đối với khả năng trữ nước, cắt giảm lũ và giảm ngập. Danh mục đầu tư phải có thứ tự ưu tiên, phân kỳ thực hiện, nguồn lực và trách nhiệm tổ chức cụ thể.
Đối với khu vực phía Tây, cần phân biệt những nhiệm vụ có thể thực hiện sớm, như rà soát quy trình vận hành, khơi thông dòng chảy, kiểm tra an toàn công trình, với các giải pháp cần nghiên cứu đầu tư dài hạn. Thứ tự ưu tiên phải căn cứ vào mức độ ảnh hưởng đến dân cư, hạ tầng, sản xuất và hiệu quả giảm ngập dự kiến.
Một nội dung đáng chú ý là yêu cầu tham vấn chuyên gia và cơ quan chuyên ngành. Phó Chủ tịch UBND thành phố Bùi Duy Cường đề nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường lấy ý kiến các đơn vị thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Trường Đại học Thủy lợi và các chuyên gia để củng cố cơ sở khoa học, thực tiễn của đề án.
Đối với các giải pháp liên quan đến nhiều lưu vực, trách nhiệm của một sở hoặc một địa phương không thể tách rời cơ chế phối hợp chung. Sở Nông nghiệp và Môi trường giữ vai trò chủ trì nghiên cứu, tham mưu về thủy lợi, đê điều và phòng chống lũ; Sở Xây dựng cùng các đơn vị liên quan phải phối hợp về hạ tầng đô thị, thoát nước và những công trình có liên quan. Chính quyền cơ sở có trách nhiệm cung cấp thông tin thực tế, tổ chức ứng phó và bảo vệ an toàn dân cư.
Khi chuyển sang giai đoạn thực hiện, từng dự án cần được giao rõ đơn vị chuẩn bị đầu tư, cơ quan thẩm định, nguồn vốn và mốc hoàn thành. Với các nhiệm vụ vận hành, cần quy định cụ thể đơn vị theo dõi dữ liệu, thẩm quyền điều tiết và phương án phối hợp khi xuất hiện mưa lũ lớn.../.


