Dự thảo Luật vì vậy đề xuất cho phép lấy mô, tạng sau khi người hiến chết do ngừng tuần hoàn.
Ngày 1/10, Bộ Y tế tổ chức họp báo cung cấp thông tin về xây dựng, ban hành chính sách y tế tiêu biểu quý IV/2026 với sự tham dự của đại diện lãnh đạo các Vụ, Cục, Văn phòng Bộ, Trung tâm Truyền thông Giáo dục - Sức khoẻ Trung ương và các cơ quan báo chí.
Thông tin tại họp báo, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết, Bộ Y tế đã ban hành Quyết định số 485/QĐ-BYT về Kế hoạch xây dựng văn bản quy phạm pháp luật về y tế năm 2026 gồm 60 nhiệm vụ (gồm 4 dự án Luật, 1 Pháp lệnh, 17 Nghị định, 2 Quyết định của Thủ tướng Chính phủ và 36 Thông tư). Bộ Y tế được giao chủ trì 4 dự án luật trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2, dự kiến diễn ra trong tháng 10/2026, bao gồm Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật phòng, chống tác hại của thuốc lá, Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), Luật sửa đổi, bổ sung một số luật thuộc lĩnh vực y tế (Luật Trẻ em, Luật Người khuyết tật, Luật Khám bệnh, chữa bệnh), Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).
“Các dự án luật được xây dựng trong bối cảnh hệ thống pháp luật về y tế đang tiếp tục được hoàn thiện, nhiều quy định cần điều chỉnh để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, yêu cầu cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số và những vấn đề mới phát sinh trong thực tiễn quản lý nhà nước về y tế”, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế thông tin.
*Đổi mới quy định, phân cấp mạnh trong quản lý y tế
Theo Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà, đối với Luật Khám bệnh, chữa bệnh, dự thảo tập trung sắp xếp lại các hình thức tổ chức khám bệnh, chữa bệnh; đẩy mạnh phân cấp việc cấp phép danh mục kỹ thuật đặc biệt và kỹ thuật mới; bỏ quy định về phê duyệt giá cụ thể của từng đơn vị và thay bằng quy định giá chung theo cấp chuyên môn; đồng thời bổ sung các quy định về quản lý thiết bị y tế.
Đối với Luật Dược, dự thảo đơn giản hóa các điều kiện liên quan đến sinh phẩm tham chiếu và sinh phẩm tương tự. Trong đó, bỏ quy định sinh phẩm tham chiếu bắt buộc phải là sinh phẩm đã được cấp phép tại Việt Nam; bỏ quy định sinh phẩm tương tự bắt buộc phải so sánh để chứng minh sự tương tự về chất lượng, an toàn và hiệu quả với một sinh phẩm tham chiếu đã được cấp phép tại Việt Nam. Dự thảo đồng thời bổ sung các quy định liên quan đến quản lý giá thuốc.
Với Luật Trẻ em, dự thảo bãi bỏ điều kiện kinh doanh đối với dịch vụ bảo vệ trẻ em, chuyển sang quản lý bằng tiêu chuẩn, quy chuẩn và hướng dẫn chuyên môn.
Đối với Luật Người khuyết tật và Luật Người cao tuổi, dự thảo sửa đổi, bổ sung một số quy định nhằm phù hợp với định hướng đổi mới quy trình xây dựng pháp luật tại Kết luận số 119-KL/TW và tổ chức bộ máy mới.
Đối với Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà cho biết, sau 20 năm thi hành, Luật năm 2006 đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng để lĩnh vực ghép tạng tại Việt Nam phát triển.
Đến tháng 3/2026, cả nước đã thực hiện 11.187 ca ghép; số ca tăng từ 296 ca năm 2015 lên 1.368 ca năm 2025. Cả nước có 34 bệnh viện đủ điều kiện ghép tạng và hơn 175.000 người đăng ký hiến sau khi chết.
Tuy nhiên, 91,4% ca ghép vẫn có nguồn từ người hiến còn sống, trong khi chỉ 8,6% đến từ người hiến chết não. Luật hiện hành chưa cho phép hiến sau chết tuần hoàn, trong khi đây là nguồn hiến chiếm tỷ lệ đáng kể tại một số quốc gia như Hoa Kỳ, Anh và Tây Ban Nha.
Bên cạnh đó, người dưới 18 tuổi chưa được hiến sau khi chết; điều kiện hiến khi còn sống cũng cần được hoàn thiện để phòng ngừa nguy cơ mua bán, trao đổi tạng trá hình.
Dự luật đưa ra 7 nhóm điểm mới, trong đó mở rộng phạm vi điều chỉnh sang máu, tế bào, sản phẩm tế bào, tinh trùng, noãn, phôi; đồng thời nghiêm cấm mua bán mô không tái sinh, bộ phận cơ thể người…
Đối với Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), sau hơn 15 năm thi hành, Luật năm 2010 đã tạo dựng khung pháp lý quan trọng cho công tác quản lý an toàn thực phẩm.
Tuy nhiên, quy mô sản xuất, thương mại điện tử và chuỗi cung ứng toàn cầu đã thay đổi mạnh mẽ. Trong khi đó, tình trạng quản lý phân tán, chồng chéo giữa các bộ, ngành vẫn còn tồn tại.
Thông báo số 15/TB-BCĐTW ngày 17/3/2026 truyền đạt kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu tập trung nguồn lực sửa đổi Luật, khẩn trương trình Quốc hội khóa XVI thông qua.
Tư duy xuyên suốt của dự thảo là chuyển từ "kiểm soát từng khâu riêng lẻ" sang quản lý toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm dựa trên nguy cơ, từ sản xuất ban đầu đến bàn ăn.
Dự luật thể chế hóa 4 chính sách Chính phủ đã thông qua tại Nghị quyết số 184/NQ-CP, gồm quản lý theo nguy cơ trên chuỗi cung ứng; cải cách cơ chế kiểm tra trên thị trường; số hóa, xây dựng hệ thống dữ liệu an toàn thực phẩm quốc gia liên thông; nâng cao hiệu quả quản lý thức ăn đường phố và bếp ăn tập thể.
Một điểm mới đáng chú ý là chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Chỉ một số nhóm thực phẩm nguy cơ cao mới phải đăng ký bản công bố sản phẩm, như thực phẩm có khuyến cáo sức khỏe, thực phẩm dành cho trẻ dưới 36 tháng tuổi, người cao tuổi, phụ nữ có thai và người bệnh.
Phần lớn sản phẩm còn lại sẽ công bố tiêu chuẩn và được lưu thông, trong khi cơ quan quản lý thực hiện hậu kiểm dựa trên mức độ nguy cơ.
Dự thảo cũng thừa nhận các chứng nhận HACCP, ISO 22000; không yêu cầu cấp thêm giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện đối với các trường hợp đáp ứng yêu cầu và áp dụng cơ chế kiểm tra giảm.
*Quản lý an toàn thực phẩm theo nguy cơ, tăng cường hậu kiểm
Tại họp báo, đại diện các đơn vị của Bộ Y tế đã giải đáp các câu hỏi của cơ quan báo chí liên quan đến công tác quản lý giá thuốc, thiết bị y tế, phụ cấp đặc thù cho cán bộ y tế, việc chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm trong lĩnh vực án toàn thực phẩm, mở rộng nguồn hiến mô, tạng…
Trả lời quan tâm của các nhà báo liên quan đến Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), bà Đinh Thị Thu Thủy, Phó Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) cho biết đây là dự án luật có nhiều vấn đề nóng, tác động đến người dân.
Làm rõ thêm về cơ quan đầu mối chịu trách nhiệm quản lý an toàn thực phẩm, bà Thủy cho biết dự thảo đề xuất thực hiện quản lý an toàn thực phẩm theo hướng thống nhất một đầu mối từ trung ương đến địa phương theo kết luận của Bộ Chính trị. Theo đó, Bộ Y tế sẽ là đầu mối duy nhất tại trung ương chịu trách nhiệm quản lý về an toàn thực phẩm, UBND các cấp chịu trách nhiệm quản lý về an toàn thực phẩm tại địa phương.
Các Bộ, ngành sẽ chịu trách nhiệm quản lý chuyên ngành theo lĩnh vực được phân công. "Bộ Y tế chịu trách nhiệm chính trong quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trên phạm vi cả nước. Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý đối với sản xuất ban đầu, như trồng trọt, chăn nuôi. Bộ Công thương chịu trách nhiệm về hàng giả, gian lận thương mại, hàng kém chất lượng…", bà Thủy nói.
Đồng thời, bà Thuỷ cũng làm rõ thêm về hậu kiểm. Theo bà Thuỷ, nếu nghiên cứu Luật An toàn thực phẩm năm 2010, có thể thấy các quy trình, thủ tục về tiền kiểm được thể hiện khá rõ. Toàn bộ thực phẩm bao gói sẵn, phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến hoặc các sản phẩm liên quan đến bao bì, chế biến thực phẩm đều phải thực hiện công bố hợp quy và các giấy công bố hợp quy có thời hạn.
Trong khi đó, dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) lần này, tổ soạn thảo đã tiếp cận theo hướng tham khảo các quy định quốc tế và chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Đây là lần đầu tiên trong văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước có một điều quy định riêng về hậu kiểm, công tác giám sát trên thị trường sẽ được tăng cường thông qua lấy mẫu, thanh tra, kiểm tra.
Theo Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh Hà Anh Đức, một trong những điểm mới đáng chú ý của dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác là mở rộng nguồn hiến mô, tạng từ người chết do ngừng tuần hoàn.
Luật hiện hành chỉ cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể người để ghép khi người hiến được xác định chết não. Trong thực tế, chết não thường xảy ra sau tổn thương não nghiêm trọng, không thể hồi phục trong quá trình cấp cứu, hồi sức tích cực. Trong khi đó, những trường hợp người bệnh tử vong do ngừng tuần hoàn không thể hiến mô, tạng theo quy định hiện hành, dù trước đó đã đăng ký hiến hoặc gia đình có nguyện vọng hiến.
Số liệu năm 2025 của Cục Thống kê, Bộ Tài chính cho thấy, cả nước xảy ra 18.371 vụ tai nạn giao thông, làm 10.337 người tử vong; 7.004 vụ tai nạn lao động, làm 658 người tử vong; 3.182 vụ cháy, nổ, làm 108 người tử vong. Trong số những người tử vong có những trường hợp được cấp cứu, hồi sức nhưng không qua khỏi do ngừng tuần hoàn. Theo Tiến sĩ, bác sĩ Hà Anh Đức, việc không thể lấy mô, tạng từ những trường hợp này là điều đáng tiếc, bởi vừa bỏ lỡ cơ hội cứu chữa người bệnh khác, vừa không thực hiện được nguyện vọng nhân đạo của người hiến và gia đình.
Dự thảo Luật vì vậy đề xuất cho phép lấy mô, tạng sau khi người hiến chết do ngừng tuần hoàn. Đây cũng là nguồn hiến tạng quan trọng tại nhiều quốc gia có hệ thống ghép tạng phát triển. Năm 2025, khoảng 49% số người hiến tạng sau chết tại Hoa Kỳ là người chết do ngừng tuần hoàn; tại Vương quốc Anh, tỷ lệ này trên 50% trong giai đoạn 2025-2026; tại Tây Ban Nha, tỷ lệ này đạt 51,3% năm 2024.
Việc mở rộng nguồn hiến được kỳ vọng tạo thêm cơ hội ghép tạng cho người bệnh, góp phần rút ngắn thời gian chờ ghép, giúp những người bệnh đang phải lọc máu hoặc điều trị duy trì kéo dài có cơ hội sớm trở lại cuộc sống bình thường.
