Khai thác giá trị bản quyền thể thao – Thúc đẩy phát triển ngành kinh tế "không khói"
Thể thao là ngành công nghiệp "không khói", có thể mang lại giá trị lớn cho xã hội nếu biết cách khai thác các tài sản vô hình từ thể thao.
Không phải “ngẫu nhiên” Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) chọn chủ đề Ngày Sở hữu trí tuệ thế giới 2026 (IPDay) là “Sở hữu trí tuệ và Thể thao: Sẵn sàng - Bắt đầu - Đổi mới”. WIPO muốn gửi gắm một "thông điệp" đam mê thể thao thôi là chưa đủ mà phải biết nhân lên giá trị đam mê đó bằng công cụ sở hữu trí tuệ. Thể thao là ngành công nghiệp "không khói", có thể mang lại giá trị lớn cho xã hội nếu biết cách khai thác các tài sản vô hình từ thể thao.
* Tài sản vô hình quyết định tăng trưởng
Trong bối cảnh Việt Nam đang chuyển sang mô hình phát triển dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, lĩnh vực sở hữu trí tuệ cũng đang được định vị lại như một trụ cột của nền kinh tế tri thức, trong đó có thể thao. Thể thao hiện nay đã vượt xa khuôn khổ của hoạt động thi đấu đơn thuần mà đã trở thành một ngành kinh tế sáng tạo với giá trị ngày càng lớn, từ thiết bị công nghệ cao, trang phục thể thao cho đến bản quyền phát sóng… sở hữu trí tuệ trong thể thao từng bước chiếm lĩnh thị trường để trở thành một ngành công nghiệp toàn cầu mang lại doanh thu “khủng”.
Ông Nguyễn Hoàng Giang, Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) nhấn mạnh: Đằng sau sự tăng trưởng trong lĩnh vực thể thao là hệ thống sở hữu trí tuệ - một cơ chế “vô hình” nhưng mang ý nghĩa quyết định trong việc bảo vệ và tối ưu hóa giá trị từ sáng tạo, thương hiệu và nội dung. Những giá trị cốt lõi của ngành thể thao hiện đại được xây dựng trên các trụ cột của sở hữu trí tuệ. Trước hết là bản quyền truyền hình, nguồn doanh thu quan trọng từ việc khai thác thương mại các sự kiện thể thao, tiếp đó là hệ thống nhãn hiệu giúp xây dựng bản sắc cho toàn bộ hệ sinh thái thể thao, từ giải đấu, câu lạc bộ, vận động viên đến các thương hiệu và sự kiện, nơi cảm xúc và sự gắn kết của người hâm mộ được duy trì và lan tỏa.
Ông Nguyễn Hoàng Giang chia sẻ: Chủ đề ngày IPDay 2026 cho thấy sự gắn kết không thể tách rời giữa nền kinh tế thể thao hiện đại với hoạt động sở hữu trí tuệ. Vì vậy, đam mê thể thao thôi là chưa đủ mà phải biết thương mại hóa đam mê đó bằng công cụ sở hữu trí tuệ bởi giá trị cốt lõi của công nghiệp thể thao hiện đại nằm ở tài sản trí tuệ, đặc biệt là quyền phát sóng, quyền hình ảnh, nhãn hiệu và các sản phẩm nội dung số. Đặc biệt, tại Việt Nam sở hữu trí tuệ trong thể thao đã sẵn sàng hơn bao giờ hết khi tính đến tháng 4/2026, Cục Sở hữu trí tuệ đã tiếp nhận khoảng 15.000 đơn đăng ký nhãn hiệu trong lĩnh vực thể thao và cũng rất đáng tự hào là các doanh nghiệp Việt Nam đang chiếm ưu thế lớn.
Cùng với việc thúc đẩy thương mại hóa tài sản trí tuệ nói chung, thể thao nói riêng thì Cục Sở hữu trí tuệ đẩy mạnh việc hoàn thiện thể chế, chuyển đổi số trong quản lý sở hữu trí tuệ hướng tới triển khai chuyển đổi số toàn diện, số hóa toàn bộ quy trình xử lý đơn, xây dựng hệ thống nộp đơn trực tuyến và cơ sở dữ liệu sở hữu công nghiệp. Điều này không chỉ giúp minh bạch hóa hoạt động quản lý, mà còn tạo điều kiện để người dân và doanh nghiệp tiếp cận, khai thác hiệu quả tài sản trí tuệ nói chung và tài sản trí tuệ trong lĩnh vực thể thao nói riêng.
Ông Nguyễn Hữu Cẩn, Quyền Viện trưởng Viện Sở hữu trí tuệ quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết: Sở hữu trí tuệ được coi là tài sản vô hình, là nền tảng pháp lý để bảo vệ những ứng dụng công nghệ trong thể thao cũng như những thành tích, những hình ảnh của vận động viên, bởi đều thông qua cơ chế bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ. Trong lĩnh vực thể thao, nhiều công nghệ, sản phẩm công nghệ và ứng dụng công nghệ được bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ như: công nghệ về sức khỏe, công nghệ về thống kê dữ liệu thi đấu để tăng hiệu suất thi đấu hoặc những công nghệ tăng sự kết nối giữa các câu lạc bộ hoặc đội tuyển với người hâm mộ hay thậm chí công nghệ để quảng bá hình ảnh vận động viên... những điều này đều có cơ chế bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ và đều có mối liên hệ với sở hữu trí tuệ với vai trò là tài sản trí tuệ.
Thực tế cho thấy, công nghiệp thể thao đang nổi lên như một không gian phát triển giàu tiềm năng của nền kinh tế dựa trên tài sản trí tuệ. Giá trị cốt lõi của tài sản vô hình trong lĩnh vực thể thao nằm ở các quyền như: Quyền phát sóng, quyền hình ảnh, nhãn hiệu và các sản phẩm nội dung số… những yếu tố quyết định khả năng thương mại hóa và quy mô thị trường.
* Từ bảo hộ đến phát triển thị trường - Bước chuyển chiến lược trong kỷ nguyên số
Ông Lưu Hoàng Long, Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) nhấn mạnh”: Trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, trọng tâm phát triển không còn dừng ở việc bảo hộ, xác lập quyền, mà chuyển mạnh sang khai thác giá trị, gắn với thị trường và hoạt động của doanh nghiệp. Đây là bước chuyển mang tính bản chất, quyết định việc tài sản trí tuệ có thực sự trở thành nguồn lực phát triển hay không.
Trong lĩnh vực thể thao, Việt Nam đã có những chuyển biến bước đầu đã được ghi nhận khi bản quyền truyền hình các giải bóng đá chuyên nghiệp quốc gia được định giá khoảng 2,5 triệu USD/mùa cho thấy thể thao đang từng bước trở thành một ngành kinh tế thực sự. Cùng với đó, sự phát triển mạnh mẽ của thể thao điện tử (eSport) cho thấy quyền sở hữu trí tuệ cần được tăng cường bảo vệ trên cả môi trường thực và môi trường số, tạo nền tảng để các tổ chức, cá nhân yên tâm đầu tư cho nghiên cứu và phát triển. Đây là yếu tố then chốt để thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong các lĩnh vực có tốc độ phát triển nhanh như thể thao.
Bà Nguyễn Tố Quyên, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội, đơn vị phối hợp với Cục Sở hữu trí tuệ tổ chức Lễ phát động hưởng ứng Ngày Sở hữu trí tuệ thế giới 2026 nhấn mạnh: Hà Nội đã lựa chọn sở hữu trí tuệ như một điểm tựa để thúc đẩy đổi mới sáng tạo và hình thành hệ sinh thái tri thức. Sở hữu trí tuệ hiện diện trong tất cả các lĩnh vực và đặc biệt sở hữu trí tuệ hiện diện rõ nét trong thể thao hiện đại, từ công nghệ thi đấu chuyển đến những khoảnh khắc được lan tỏa tới hàng triệu triệu khán giả. Vì một nền thể thao sáng tạo, truyền cảm hứng, phát triển bền vững, kết nối con người và dễ tiếp cận… sở hữu trí tuệ trong thể thao cần được bảo vệ, nuôi dưỡng giá trị để trở thành động lực phát triển mạnh mẽ ngành công nghiệp không khói.
Thể thao và sở hữu trí tuệ luôn song hành, nhắc đến thể thao, không chỉ là những bàn thắng đẹp mắt, những cú bứt tốc ngoạn mục hay những khoảnh khắc vỡ òa cảm xúc mà là cả một hệ sinh thái sáng tạo và đổi mới được bảo vệ bởi các quyền sở hữu trí tuệ như sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, nhãn hiệu và quyền tác giả. Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi năm 2025 đã chú trọng việc xác lập, bảo hộ, khai thác và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong lĩnh vực thể thao. Các quy định mới giúp các chủ thể trong lĩnh vực thể thao yên tâm có được khung pháp lý để thỏa sức sáng tạo và khai thác giá trị bản quyền hướng tới một ngành kinh tế thể thao, một ngành công nghiệp không khói đem lại lợi nhuận cao cho đất nước./.
