Nâng tầm thương hiệu Việt, ứng dụng công nghệ số trong quản trị tài sản trí tuệ, tăng cường bảo vệ bản quyền số là những giải pháp quan trọng để tạo nguồn lực cho phát triển bền vững.
Sở hữu trí tuệ không chỉ là công cụ bảo vệ sáng tạo, còn là động lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo, thương mại hóa kết quả nghiên cứu, phát triển khoa học công nghệ nội sinh. Nâng tầm thương hiệu Việt, ứng dụng công nghệ số trong quản trị tài sản trí tuệ, tăng cường bảo vệ bản quyền số là những giải pháp quan trọng để tạo nguồn lực cho phát triển bền vững.
Đây là nội dung được các chuyên gia nhấn mạnh tại hội thảo "Giải pháp khai thác, phát triển tài sản trí tuệ trong kỷ nguyên khoa học công nghệ số", do Cục Sở hữu trí tuệ - Bộ Khoa học và Công nghệ, Sở Khoa học và Công nghệ, Hội Sở hữu trí tuệ Thành phố và Trường Đại học Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh phối hợp tổ chức chiều 24/4.
Ông Trần Lê Hồng, Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ cho rằng, sở hữu trí tuệ là động cơ của đổi mới sáng tạo, thiết lập một "luật chơi" công bằng để các nhà sáng chế, các doanh nghiệp thu hồi vốn đầu tư cho nghiên cứu (R&D) và tiếp tục cho ra đời những sáng kiến đột phá. Trong kinh doanh, nhãn hiệu và kiểu dáng công nghiệp, đây là công cụ bảo vệ bản sắc, uy tín và giá trị kinh tế, ngăn chặn hàng giả, hàng nhái. Đồng thời, sở hữu trí tuệ góp phần thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu, đặc biệt trong môi trường đại học, đây là cầu nối để đưa các kết quả nghiên cứu khoa học trở thành tài sản hữu hình, hình thành các doanh nghiệp Spin-off.
Ông Nguyễn Trung Hiếu, chuyên viên Trung tâm Nghiên cứu, đào tạo và hỗ trợ, tư vấn - Cục Sở hữu trí tuệ cho biết, hiện nay hành lang pháp lý về sở hữu trí tuệ tương đối hoàn chỉnh và đang bước vào giai đoạn đẩy mạnh thực thi. Tuy nhiên, trong bối cảnh đẩy mạnh chuyển đổi số hiện nay, lĩnh vực này vẫn đang đối mặt với những áp lực lớn, như thiếu hụt nguồn nhân lực; hạ tầng và dữ liệu quá tải và thiếu đồng bộ; áp lực gia tăng từ khối lượng đơn và thời hạn thẩm định mới; còn khoảng trống pháp lý và an ninh về quản trị không gian số; nhu cầu lớn về nguồn lực tài chính.
Để tháo gỡ, ông Nguyễn Trung Hiếu đề xuất tái cấu trúc quy trình theo hướng nhanh - gọn - tự động nhằm rút ngắn thời gian xác lập quyền; trong đó, chuyển đổi số sở hữu trí tuệ không chỉ là số hóa tài liệu, mà là tái thiết kế toàn bộ kiến trúc vận hành để nâng tâm lợi thế cạnh tranh quốc gia. Cùng với đó là đẩy mạnh hợp tác quốc tế và phân cấp quản lý để giảm tải cho cấp Trung ương, tận dụng nguồn tri thức toàn cầu.
Góc độ trường đại học, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Văn Việt, Viện trưởng Viện Công nghệ CIRTech - Trưởng Phòng Khoa học Công nghệ Trường Đại học Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh (HUTECH) cho rằng, thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học và hình thành doanh nghiệp khởi nguồn (spin-off) là xu hướng tất yếu của đại học hiện đại.
Trong khi, thực tiễn trong nước cho thấy tỷ lệ thương mại hóa còn khiêm tốn, số lượng doanh nghiệp spin-off còn hạn chế; liên kết giữa đại học và doanh nghiệp chưa mạnh, cơ chế tài chính và chính sách hỗ trợ chưa đồng bộ, thiếu cơ chế, chính sách kết nối thị trường.
Để thúc đẩy hình thành các doanh nghiệp spin-off cần xây dựng hệ sinh thái ba trụ cột, gồm: thể chế, chính sách minh bạch về sở hữu trí tuệ và bảo đảm quyền lợi nhà khoa học; hạ tầng và ươm tạo với không gian làm việc, phòng thí nghiệm và mạng lưới cố vấn hỗ trợ hoàn thiện sản phẩm; vốn và thị trường thông qua liên kết với các quỹ đầu tư mạo hiểm và doanh nghiệp lớn.
Ông cũng đề xuất lộ trình 5 bước đưa ý tưởng khoa học ra thị trường, gồm: sàng lọc và bảo hộ (đánh giá tiềm năng thương mại và đăng ký sở hữu trí tuệ để bảo vệ tài sản của nhà trường); ươm tạo công nghệ (thử nghiệm và hoàn thiện sản phẩm mẫu); thẩm định và gọi vốn (định giá tài sản trí tuệ và xây dựng phương án kinh doanh khả thi để kêu gọi vốn); thành lập và vận hành (doanh nghiệp spin-off ra đời với sự tham gia góp vốn của trường và đối tác); thanh khoản và tái đầu tư cho các dự án nghiên cứu mới.
Theo các chuyên gia, hiện nay chính sách và hành lang pháp lý cho mô hình doanh nghiệp spin-off ngày càng được hoàn thiện, trong đó Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị là bước đột phá thể chế cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Để tài sản trí tuệ thực sự trở thành nguồn lực phát triển, trên cơ sở các định hướng chung, cần tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, tăng đầu tư cho nghiên cứu ứng dụng, thúc đẩy hợp tác công – tư. Với quan điểm xem thương mại hóa và spin-off là xu hướng tất yếu, cần sự phối hợp giữa nhà nước, đại học và doanh nghiệp trong hoạt động này./.
