Hoạt động giáo dục tăng cường thuộc trách nhiệm của nhà trường phải được bảo đảm để học sinh tiếp cận mà không phải đóng tiền; không được cắt giảm để chuyển sang hoạt động theo nhu cầu có thu phí.
Trao đổi với phóng viên TTXVN, ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Phổ thông (Bộ Giáo dục và Đào tạo) nhấn mạnh, đây là nguyên tắc quan trọng khi triển khai Thông tư số 85/2026/TT-BGDĐT quy định hoạt động giáo dục tăng cường và hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học tại các cơ sở giáo dục phổ thông, có hiệu lực thi hành từ ngày 15/11/2026.
*Phóng viên: Thưa ông, đâu là mục tiêu cốt lõi của Thông tư 85 và chính sách này có ý nghĩa như thế nào trong việc bảo đảm công bằng về cơ hội học tập, phát triển cho mọi học sinh?
*Vụ trưởng Thái Văn Tài: Mục tiêu cốt lõi của Thông tư 85 là làm rõ trách nhiệm của nhà trường trong tổ chức các hoạt động giáo dục tăng cường không thu tiền học sinh; đồng thời phân định rõ với các hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học, được tổ chức trên cơ sở tự nguyện và thực hiện theo quy định về tài chính. Điểm quan trọng ở đây là phải bảo đảm những nội dung giáo dục cần thiết thuộc trách nhiệm của nhà trường không bị chuyển thành dịch vụ thu tiền, khiến cơ hội học tập của học sinh phụ thuộc vào điều kiện kinh tế của gia đình.
Thông tư cũng xác định rõ các nguyên tắc: không cắt giảm hoạt động giáo dục tăng cường để chuyển sang hoạt động theo nhu cầu nhằm thu tiền; không ép buộc học sinh tham gia hoạt động theo nhu cầu; không sử dụng việc tham gia hay không tham gia hoạt động này để đánh giá kết quả học tập, khen thưởng hoặc xếp loại học sinh.
Tôi muốn nhấn mạnh rằng, công bằng không có nghĩa là mọi trường phải tổ chức các hoạt động hoàn toàn giống nhau trong mọi điều kiện, mà là phải bảo đảm cơ hội tiếp cận những nội dung giáo dục cần thiết, đồng thời quan tâm đến điều kiện thực tế và nhu cầu phát triển của từng học sinh.
Thông tư 85 tạo khuôn khổ để thực hiện mục tiêu đó, nhưng hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào việc tổ chức thực hiện, bảo đảm nguồn lực và kiểm tra, giám sát ở từng địa phương, từng nhà trường.
*Phóng viên: Việc không thu tiền học sinh đặt ra bài toán về kinh phí. Bộ Giáo dục và Đào tạo có giải pháp gì để các trường duy trì hoạt động giáo dục tăng cường mà không chuyển gánh nặng sang phụ huynh?
*Vụ trưởng Thái Văn Tài: Trước hết, cần khẳng định rằng, không thu tiền học sinh đối với hoạt động giáo dục tăng cường không có nghĩa là hoạt động này không cần kinh phí. Muốn tổ chức có chất lượng thì phải có kế hoạch, nhân lực, cơ sở vật chất và nguồn kinh phí phù hợp.
Theo Thông tư 85, kinh phí tổ chức hoạt động giáo dục tăng cường được bảo đảm từ dự toán chi thường xuyên hằng năm, nguồn học liệu dùng chung do cơ quan quản lý cung cấp và các nguồn hợp pháp khác theo quy định. Thông tư đồng thời quy định trách nhiệm của UBND cấp tỉnh trong việc bố trí kinh phí cho các cơ sở giáo dục công lập theo khả năng cân đối ngân sách và phân cấp ngân sách, ưu tiên địa bàn, nhà trường còn khó khăn.
Trên cơ sở đó, việc triển khai cần tập trung vào ba nhóm giải pháp.
Thứ nhất, rà soát và sử dụng hiệu quả các nguồn lực hiện có. Nhà trường phải xây dựng kế hoạch phù hợp với mục tiêu giáo dục, điều kiện đội ngũ, cơ sở vật chất và nguồn kinh phí được giao; phát huy hiệu quả thiết bị, học liệu và các điều kiện sẵn có.
Thứ hai, gắn trách nhiệm bảo đảm nguồn lực với trách nhiệm của từng cấp quản lý. UBND cấp tỉnh có trách nhiệm bố trí nguồn lực theo quy định; Sở Giáo dục và Đào tạo tham mưu, hướng dẫn chuyên môn; chính quyền cấp xã thực hiện trách nhiệm hỗ trợ, tạo điều kiện trong phạm vi thẩm quyền; nhà trường chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện kế hoạch và công khai, minh bạch các nguồn lực.
Thứ ba, đánh giá thực chất những khó khăn trong quá trình triển khai. Điều kiện giữa các địa phương và các trường còn khác nhau, vì vậy cần rà soát cụ thể nhu cầu kinh phí, đội ngũ, cơ sở vật chất để xác định khó khăn thuộc khâu nào, trách nhiệm ở cấp nào và xử lý theo thẩm quyền. Không thể chỉ quy định không thu tiền mà không quan tâm đến điều kiện thực hiện; ngược lại, khó khăn về kinh phí cũng không thể là lý do để chuyển trách nhiệm bảo đảm hoạt động giáo dục tăng cường sang phụ huynh.
Về phía Bộ, trách nhiệm là hướng dẫn chuyên môn, theo dõi việc thực hiện và tổng hợp những khó khăn, vướng mắc để xử lý hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền theo quy định. Việc bố trí kinh phí cụ thể phải căn cứ dự toán, phân cấp ngân sách và quyết định của cơ quan có thẩm quyền; không nên hiểu Thông tư là cam kết về một khoản kinh phí bổ sung đồng loạt cho tất cả các trường.
*Phóng viên: Một trong những vấn đề phụ huynh quan tâm là làm thế nào phân biệt hoạt động tăng cường không thu tiền với hoạt động theo nhu cầu có thu tiền, tránh tình trạng biến tướng hoặc lạm thu?
*Vụ trưởng Thái Văn Tài: Quan điểm của Bộ là quản lý chặt chẽ về nguyên tắc, minh bạch về tài chính, nhưng tạo điều kiện để nhà trường chủ động về cách thức tổ chức và chịu trách nhiệm về chất lượng.
Thông tư 85 đã quy định những ranh giới cần kiểm soát, đặc biệt là việc phân biệt hoạt động giáo dục tăng cường với hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học. Việc phân loại phải căn cứ vào mục tiêu, đối tượng, nội dung, thời gian và phương thức tổ chức thực tế, chứ không chỉ căn cứ vào tên gọi của chương trình.
Theo đó, nhà trường không được cắt giảm hoạt động giáo dục tăng cường để chuyển sang hoạt động có thu tiền; không được sử dụng hoạt động giáo dục tăng cường hoặc hoạt động theo nhu cầu để dạy trước chương trình, ôn tập, luyện thi hay tổ chức dạy thêm, học thêm trái quy định. Đối với hoạt động theo nhu cầu người học, việc tham gia phải tự nguyện, các khoản thu phải đúng quy định và được công khai minh bạch.
Về tổ chức thực hiện, Bộ sẽ thực hiện trách nhiệm hướng dẫn chuyên môn và theo dõi việc triển khai theo thẩm quyền; Sở Giáo dục và Đào tạo, chính quyền địa phương và các cơ sở giáo dục thực hiện trách nhiệm quản lý được giao. Thông tư cũng quy định việc công khai kế hoạch, các nội dung liên quan đến tài chính, báo cáo tình hình thực hiện và kiểm tra theo hướng dựa trên mức độ rủi ro.
Cách tiếp cận này nhằm tập trung kiểm tra vào những dấu hiệu có nguy cơ ảnh hưởng đến quyền lợi học sinh, như thu sai quy định, ép buộc tham gia, thiếu công khai hoặc lợi dụng hoạt động giáo dục để tổ chức dạy thêm, học thêm. Đồng thời, nhà trường được chủ động lựa chọn hình thức, huy động và sử dụng các nguồn lực hợp pháp, tổ chức hoạt động phù hợp với điều kiện thực tế, miễn là đáp ứng yêu cầu chuyên môn và tuân thủ quy định.
Trách nhiệm của người đứng đầu nhà trường phải được đề cao. Hiệu trưởng chịu trách nhiệm về kế hoạch, nội dung, chất lượng, điều kiện tổ chức và việc quản lý tài chính theo quy định. Khi phát hiện vi phạm, cơ quan có thẩm quyền phải kiểm tra, yêu cầu khắc phục và xử lý theo quy định pháp luật.
Mục tiêu cuối cùng không phải là làm cho nhà trường e ngại tổ chức các hoạt động giáo dục, mà là tạo một khuôn khổ rõ ràng để nhà trường chủ động đổi mới, học sinh được bảo đảm quyền lợi và phụ huynh có thể giám sát thông qua thông tin công khai, minh bạch.
*Phóng viên: Trân trọng cảm ơn ông./.
