Luật Phát triển đô thị có hiệu lực: Khơi thông nguồn lực cho siêu đô thị bứt tốc phát triển
Luật Phát triển đô thị chính thức có hiệu lực với các cơ chế, chính sách đột phá, vượt trội đem lại không gian và thẩm quyền phát triển rộng hơn cho Thành phố Hồ Chí Minh.
Từ ngày 1/10/2026, Luật Phát triển đô thị chính thức có hiệu lực. Luật đem tới khung thể chế mới với mức độ phân quyền mạnh hơn, tạo cơ chế để các thành phố tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông và huy động tối đa nguồn lực thúc đẩy tăng trưởng, phát triển kinh tế - xã hội. Thành phố Hồ Chí Minh là một trong những đô thị được hưởng nhiều cơ chế đặc thù từ luật này.
*Phân cấp, trao quyền thực chất
Luật Phát triển đô thị (gồm 5 chương, 66 điều) được xây dựng theo tinh thần phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, với phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”. Theo nhận định của lãnh đạo Thành phố Hồ Chí Minh và giới chuyên gia, Luật Phát triển đô thị được ban hành không chỉ là một bước hoàn thiện hành lang pháp lý, mà còn là dấu mốc lịch sử để định hình một mô hình quản trị đô thị mới cho Việt Nam.
Với Thành phố Hồ Chí Minh, đạo luật này mang tính kiến tạo phát triển, đánh dấu bước chuyển từ các cơ chế đặc thù còn phân tán sang một khung pháp lý ổn định, dài hạn, cho phép Thành phố có thêm không gian thể chế để chủ động thử nghiệm, đổi mới, phân cấp thực chất và tổ chức thực hiện hiệu quả các mục tiêu chiến lược.
Ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Chủ tịch UBND Thành phố Hồ Chí Minh nhấn mạnh, tinh thần xuyên suốt của Luật Phát triển đô thị là phân cấp, phân quyền mạnh, trao thêm quyền tự chủ để Thành phố tháo gỡ điểm nghẽn, huy động nguồn lực và hình thành các mô hình kinh tế mới. Điểm đáng chú ý nhất là Luật được ban hành sẽ không có nghị định của Chính phủ để triển khai hay thông tư của các bộ để hướng dẫn thực hiện. Thay vào đó, HĐND Thành phố sẽ ban hành nghị quyết, quy định trình tự thủ tục ban hành các văn bản quy phạm pháp luật tiếp theo. Trên cơ sở này, nghị quyết của HĐND Thành phố sẽ hướng dẫn việc triển khai thực hiện Luật trên địa bàn.
Đạo luật này trao khoảng 240 nội dung để HĐND, UBND và Chủ tịch UBND Thành phố Hồ Chí Minh quy định chi tiết. Theo các chuyên gia, đây là không gian rất lớn để Thành phố chủ động quyết định và tổ chức thực hiện những vấn đề phát triển của mình. Thành phố được cho phép ban hành văn bản quy phạm pháp luật để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật khác, hoặc chưa có quy định của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các bộ, cơ quan ngang bộ; đồng thời thành phố được quyết định thí điểm cơ chế, chính sách mới, khác với luật, nghị quyết của Quốc hội, hoặc đối với những vấn đề chưa được pháp luật quy định để áp dụng trên địa bàn Thành phố (trừ các lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đối ngoại quốc gia, tôn giáo và lĩnh vực khác liên quan trực tiếp đến chủ quyền quốc gia theo quy định của pháp luật).
Liên đoàn Doanh nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, cộng đồng doanh nghiệp đánh giá cao nguyên tắc áp dụng Luật Phát triển đô thị theo hướng bảo đảm phù hợp với Hiến pháp và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Trường hợp có quy định khác nhau giữa Luật Phát triển đô thị và các luật, nghị quyết khác của Quốc hội về cùng một vấn đề thì áp dụng quy định của Luật Phát triển đô thị. Quy định này góp phần nâng cao tính chủ động, tính ổn định và hiệu quả thực thi cơ chế đặc thù cho Thành phố Hồ Chí Minh.
Tiến sĩ Đinh Hồng Kỳ, Chủ tịch Hiệp hội Xây dựng và Vật liệu xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Xanh Thành phố Hồ Chí Minh đánh giá: Luật này có một bước tiến rất đáng chú ý, lần đầu tiên đặt ra tư duy phân quyền triệt để, toàn diện và nguyên tắc ưu tiên áp dụng Luật Phát triển đô thị khi có xung đột pháp luật. Đây là tư duy rất đúng. Một siêu đô thị không thể phát triển nếu mọi quyết định đều phải quay về mô hình “xin - chờ - hướng dẫn.
*Khơi thông nguồn lực phát triển
Luật Phát triển đô thị được xem là “chiếc chìa khóa vàng” mở ra không gian và cơ hội phát triển mới, tạo động lực để Thành phố Hồ Chí Minh phát huy mạnh mẽ các tiềm năng, lợi thế và nguồn lực phát triển.
Giới doanh nghiệp đánh giá cao đạo luật này mở rộng phân quyền cho Thành phố Hồ Chí Minh trong việc thí điểm và phát triển các mô hình dịch vụ mới như: Trung tâm tài chính quốc tế; trung tâm mua sắm, trung tâm outlet và không gian thương mại hiện đại; khu logistics tích hợp; trung tâm hội chợ triển lãm quốc tế; tổ hợp dịch vụ – thương mại – giải trí tích hợp; hạ tầng số, trung tâm dữ liệu, nền tảng số dùng chung và các mô hình dịch vụ mới khác theo xu hướng phát triển quốc tế.
Luật Phát triển đô thị cho phép Thành phố quyết định chỉ định chủ đầu tư dự án nhà ở xã hội, nhà lưu trú trên quỹ đất do Nhà nước quản lý, qua đó tạo thêm công cụ thúc đẩy an sinh xã hội. Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Thành phố Hồ Chí Minh nhận định, Luật Phát triển đô thị trao đầy đủ thẩm quyền, đồng thời trao cả trách nhiệm cao nhất cho địa phương để triển khai, giúp tăng tính chủ động của các địa phương trong việc thực hiện các chiến lược phát triển phù hợp với đặc điểm, tình hình, điều kiện kinh tế - xã hội của từng địa phương.
Đối với đô thị đặc biệt Thành phố Hồ Chí Minh, ông Lê Hoàng Châu cho rằng các cơ chế đặc thù, vượt trội từ luật này sẽ tạo dư địa lớn cho Thành phố chủ động hơn trong quy hoạch, phát triển nhà ở và huy động nguồn lực xã hội, qua đó góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh trở thành siêu đô thị hiện đại, có sức cạnh tranh khu vực và quốc tế.
Dưới góc độ kinh tế, theo Phó Chủ tịch UBND Thành phố Nguyễn Mạnh Cường, Luật Phát triển đô thị cũng mở thêm nhiều cơ chế phát triển kinh tế, nhất là các mô hình kinh tế mới. Từ đây, thành phố được quyết định thành lập, điều chỉnh ranh giới khu thương mại tự do gắn với hệ thống cảng biển quốc tế; cho phép phát hành trái phiếu đô thị, trái phiếu dự án để huy động vốn và tổ chức các dịch vụ tài chính thế hệ mới. Thành phố còn được trao quyền xây dựng cơ chế cho khu đô thị khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo...
Luật Phát triển đô thị chính thức có hiệu lực với các cơ chế, chính sách đột phá, vượt trội đem lại không gian và thẩm quyền phát triển rộng hơn cho Thành phố Hồ Chí Minh. Ông Trần Lưu Quang, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Thành phố nhấn mạnh: Thành phố Hồ Chí Minh đã xác định mục tiêu năm 2026 tăng trưởng hai con số. Áp lực rất lớn cho mục tiêu này đòi hỏi Thành phố không thể chỉ làm theo cách cũ, mà phải có tư duy mới, cách làm mới và những đột phá thực chất. Luật Phát triển đô thị chính là một “cú hích” để Thành phố Hồ Chí Minh thực hiện điều đó.
Theo Bí thư Thành ủy Trần Lưu Quang, Thành phố Hồ Chí Minh có điều kiện đi trước trong những mô hình phát triển mới: phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), quy hoạch không gian động, khai thác hiệu quả không gian ngầm và không gian tầm thấp; huy động nguồn lực xã hội cho hạ tầng; phát triển trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, logistics tích hợp và những phương thức hợp tác công - tư mới. Tư duy quan trọng ở đây là biến nguồn lực thành động lực cho phát triển. Giá trị gia tăng do hạ tầng tạo ra phải được khai thác hợp lý để tiếp tục đầu tư hạ tầng, thay vì chỉ trông chờ vào ngân sách.
Bí thư Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh khẳng định: Thành phố phát triển không chỉ cho riêng mình. Một trung tâm tài chính quốc tế hoạt động hiệu quả, một hệ thống hạ tầng kết nối vùng đồng bộ hay một mô hình quản trị mới thành công đều phải tạo thêm cơ hội cho doanh nghiệp, cho các địa phương trong vùng và cho nền kinh tế quốc gia. Thành phố Hồ Chí Minh đi trước để mở đường, thử nghiệm những mô hình mới và tạo sức lan tỏa giá trị cho cả nước.
Để cụ thể hóa những cơ chế, chính sách vượt trội của Luật Phát triển đô thị, chuyển hóa thành động lực phát triển trong từng lĩnh vực cụ thể, ngày 22/9 vừa qua, HĐND Thành phố Hồ Chí Minh đã thông qua 24 nghị quyết để triển khai Luật. Các nghị quyết được thông qua tạo cơ sở pháp lý, nền tảng để thành phố tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực, phát triển mạnh trong nhiều lĩnh vực. Từ thu ngân sách, chính sách tiền lương; cơ chế, chính sách ưu đãi, hỗ trợ hình thành và phát triển trung tâm nghiên cứu đạt chuẩn quốc tế; cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển hạ tầng và mạng lưới các trung tâm đổi mới sáng tạo, hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo; đến các chính sách hỗ trợ về y tế, giáo dục, người lao động… Cùng với đó là các nghị quyết về khai thác, phát triển không gian ngầm, TOD, gỡ vướng các dự án còn tồn đọng, thúc đẩy tiến độ các dự án trọng điểm…
Đây đều là những nghị quyết quan trọng, có tác động đến nhiều lĩnh vực trong thực tiễn, đến việc đảm bảo an sinh xã hội, chất lượng cuộc sống tốt cho người dân, đặc biệt là mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm 2026 của Thành phố Hồ Chí Minh./.
