Trung tâm Trưng bày văn hóa Chăm - nơi gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa đặc thù ở Lâm Đồng
Trung tâm Trưng bày văn hóa Chăm đã và đang từng bước khẳng định vai trò là cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa cộng đồng bản địa và du khách.
Nằm ngay bên Quốc lộ 1A, tại xã Bắc Bình, tỉnh Lâm Đồng, Trung tâm Trưng bày văn hóa Chăm là một không gian văn hóa đặc thù, nơi lưu giữ, bảo tồn và giới thiệu những giá trị tiêu biểu của cộng đồng người Chăm. Với hệ thống hiện vật phong phú, không gian trưng bày khoa học cùng nhiều hoạt động trải nghiệm gắn với đời sống bản địa, Trung tâm đang từng bước trở thành điểm đến văn hóa hấp dẫn đối với du khách trong và ngoài nước.
*Nơi lưu giữ dấu ấn văn hóa Chăm
Trung tâm Trưng bày văn hóa Chăm (thuộc Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng) có tổng diện tích gần 3.500 m², được quy hoạch hài hòa, tạo cảm giác trang nghiêm nhưng gần gũi. Từ khi đi vào hoạt động năm 2010, nơi đây được xem là điểm giao thoa giữa quá khứ và hiện tại, giúp người dân và du khách có cái nhìn toàn diện về văn hóa, lịch sử và con người vùng đồng bào dân tộc Chăm ở địa phương.
Bên ngoài, Trung tâm nổi bật với khối nhà hai tầng nằm gọn trong khuôn viên rộng rãi, mặt tiền trang trí các phù điêu, hoa văn đặc trưng của nghệ thuật Chăm, gợi liên tưởng đến kiến trúc đền tháp cổ. Khoảng sân phía trước thoáng đãng, có nhiều cây xanh và lối đi rộng, thuận tiện cho các đoàn khách tham quan, học sinh sinh hoạt ngoại khóa và tổ chức các hoạt động văn hóa cộng đồng.
Bước vào bên trong, không gian trưng bày được bố trí khoa học, các khu vực được phân chia rõ ràng theo từng chủ đề. Điển hình như khu trưng bày sưu tập di sản văn hóa hoàng tộc Chăm; khu trưng bày nông, ngư cụ truyền thống của người Chăm; khu trưng bày và trình diễn làng nghề gốm; khu trưng bày các loại nguyên liệu, công cụ, sản phẩm dệt thủ công cổ truyền; khu trưng bày nghiên cứu các sản phẩm văn hóa phi vật thể.
Điểm nhấn là khối tư liệu và hiện vật hoàng tộc với hơn 100 hiện vật quý gồm ấn kiếm, vương miện vua và hoàng hậu, trang phục, đồ dùng và những vật dụng cúng lễ như khay trầu, mâm lễ, lư đốt trầm… trong cung của vương triều vua Pôklong Mơhnai.
Ngoài ra, Trung tâm còn trưng bày tượng đá, nông cụ có niên đại từ thế kỷ IX- X; các mô hình tái hiện lễ hội Katê, lễ hội Đạp lửa, nghi thức hát lễ… Mỗi hiện vật, mỗi không gian đều gắn với một làng nghề, một cộng đồng, góp phần làm sống dậy ký ức về một nền văn minh Chăm rực rỡ từng tồn tại trên dải đất miền Trung.
Ông Ức Viết Vòng, Trưởng Ban Quản lý Trung tâm Trưng bày văn hóa Chăm cho biết: Trong năm 2025, Trung tâm đã tổ chức tiếp nhận 15 hiện vật, cổ vật hiến tặng của các nhà sưu tầm, trí thức và đồng bào Chăm. Những hiện vật quý lần này góp phần làm phong phú thêm bộ sưu tập trưng bày, nâng tổng số hiện vật của Trung tâm lên hơn 1.600 hiện vật. “Với số lượng hiện vật, hình ảnh, tư liệu mà Trung tâm đang lưu giữ và trưng bày đã góp phần không nhỏ trong việc bảo tồn những giá trị văn hóa đặc sắc của người Chăm, phản ánh đời sống vật chất, tinh thần của cộng đồng từ quá khứ đến hiện tại”, ông Vòng cho biết.
Trung tâm Trưng bày văn hóa Chăm không chỉ đơn thuần là một “kho báu” lưu giữ hiện vật, mà còn được người dân địa phương nơi đây xem như một không gian chung sinh hoạt văn hóa thiết yếu, nơi gắn kết cộng đồng.
Ông Lâm Hùng Sổi, thôn Bình Đức, xã Bắc Bình cho biết: Mỗi khi đến những ngày lễ, Tết của dân tộc, bà con trong làng lại cùng nhau tụ họp về đây. Với ông và những người lớn tuổi trong làng, đó không chỉ là dịp sinh hoạt văn hóa mà còn là cơ hội quý giá để truyền dạy lại nghề gốm truyền thống của cha ông; chia sẻ những nét đẹp văn hóa để thế hệ con cháu hiểu hơn về nguồn cội, trân trọng và tiếp nối những giá trị văn hóa của dân tộc mình.
*Điểm đến trải nghiệm văn hóa
Không chỉ là nơi bảo tồn, Trung tâm Trưng bày văn hóa Chăm còn là một điểm đến khám phá, tìm hiểu văn hóa độc đáo. Tại đây, các di sản không bị “đóng khung” mà tiếp tục được làm sống lại, giúp các em học sinh, sinh viên, các nhà nghiên cứu và du khách gần xa tiếp cận lịch sử, giá trị văn hóa.
Được tham quan các hiện vật trưng bày, tham gia chuỗi các hoạt động văn hóa Lễ hội Katê tại Trung tâm Trưng bày văn hóa Chăm, em Nguyễn Thị Trà My, Trường Trung học phổ thông Bắc Bình (tỉnh Lâm Đồng) cảm nhận: “Khi được tự tay trải nghiệm các nghề thủ công truyền thống như làm bánh gừng, làm gốm, dệt vải, em cảm thấy vô cùng thích thú và ấn tượng. Những trải nghiệm thực tế này giúp em hiểu rõ hơn về lịch sử, đời sống văn hóa cũng như sự tinh tế, khéo léo của đồng bào Chăm. Văn hóa Chăm vì thế không còn xa lạ hay chỉ nằm trong sách vở, mà trở nên sống động, gần gũi. Đây thực sự là một hoạt động ý nghĩa, giúp thế hệ trẻ thêm hiểu và yêu quý di sản văn hóa các dân tộc”.
Điều đặc biệt là Trung tâm Trưng bày văn hóa Chăm được đặt tại nơi có đông đông đồng bào Chăm sinh sống. Các lễ hội văn hóa phi vật thể, các làng nghề truyền thống, văn hóa ẩm thực cùng các loại hình nghệ thuật dân gian như hát dân ca, múa dân tộc, chơi trống Ghi-năng, kèn Saranai... của người dân bản địa đã góp phần đưa Trung tâm trở thành điểm đến văn hóa không thể thiếu trong hành trình khám phá vùng đất Lâm Đồng. Mỗi năm, Trung tâm đón hơn 10.000 lượt khách đến tham quan, vui chơi, nghiên cứu và học tập.
Chị Nguyễn Ngọc Trâm (du khách từ Thành phố Hồ Chí Minh) trong dịp về thăm người thân ở Bắc Bình đã dành thời gian ghé thăm Trung tâm và cảm thấy bất ngờ trước không gian văn hóa đậm bản sắc được bảo tồn và phát huy tại đây. “Tôi từng tham quan nhiều điểm du lịch văn hóa, nhưng ở đây để lại ấn tượng đặc biệt vì các giá trị truyền thống của người Chăm vẫn hiện diện sống động trong sinh hoạt hằng ngày. Từ các hiện vật, cổ vật gốc đến các làng nghề tạo nên trải nghiệm rất chân thực. Đây là một điểm đến hấp dẫn, phù hợp cho những ai muốn tìm hiểu sâu về văn hóa bản địa,” chị Trâm chia sẻ.
Theo ông Ức Viết Vòng, Trưởng Ban Quản lý Trung tâm Trưng bày văn hóa Chăm, bên cạnh nhiệm vụ bảo tồn, Trung tâm đang từng bước xây dựng các sản phẩm du lịch văn hóa đặc thù thông qua hoạt động trưng bày chuyên đề, biểu diễn nghệ thuật, giao lưu làng nghề, kết nối các điểm di tích trong khu vực.
Điển hình như một số tour, tuyến tham quan, du lịch văn hóa, tín ngưỡng tâm linh đồng bào Chăm kết nối từ Trung tâm Trưng bày văn hóa Chăm đến các di tích đền thờ Pô Klong Mơh Nai ở xã Lương Sơn; bộ sưu tập di sản văn hóa Hoàng tộc Chăm (xã Hồng Thái); làng gốm Bình Đức (xã Bắc Bình) - nơi có nghề làm gốm thủ công được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp; nhóm đền tháp Pô Dam (xã Liên Hương)…
Trung tâm Trưng bày văn hóa Chăm đã và đang từng bước khẳng định vai trò là cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa cộng đồng bản địa và du khách. Trung tâm không chỉ lưu giữ những hiện vật quý giá, lan tỏa các giá trị văn hóa vật thể, phi vật thể của người Chăm mà còn góp phần làm phong phú sản phẩm du lịch của tỉnh./.
