Một trong những khó khăn hiện nay là quá trình xác minh chữ ký số nước ngoài vẫn còn nhiều thao tác thủ công, trong khi các quốc gia có sự khác biệt về chính sách chứng thực, tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế quản lý.

Ngày 29/10, tại Quảng Ninh, trong khuôn khổ Tuần lễ Số Quốc tế Việt Nam 2026, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo quốc tế “Dịch vụ tin cậy xuyên biên giới: Thiết lập hạ tầng tin cậy số trong thời đại AI”.

Tham dự Hội thảo có đại diện các cơ quan, tổ chức, chuyên gia và doanh nghiệp công nghệ số hoạt động trong lĩnh vực chứng thực điện tử, chữ ký số, dịch vụ tin cậy đến từ Việt Nam và nhiều quốc gia, tổ chức quốc tế.

*Niềm tin số phải trở thành một bộ phận thiết yếu của hạ tầng số

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Phạm Đức Long nhấn mạnh, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra những thay đổi sâu sắc trong hoạt động quản lý, sản xuất, kinh doanh và đời sống xã hội. Trong bối cảnh đó, các dịch vụ tin cậy như chứng thực chữ ký số, cấp dấu thời gian và chứng thực thông điệp dữ liệu không chỉ là những giải pháp công nghệ mà còn là bộ phận quan trọng của hạ tầng kinh tế số, giúp xác minh chủ thể, bảo đảm tính xác thực, toàn vẹn và khả năng kiểm chứng các giao dịch điện tử.

Đề cập đến vai trò của dịch vụ tin cậy trong xây dựng hệ sinh thái AI, Thứ trưởng Phạm Đức Long nhấn mạnh yêu cầu chủ động xác thực nguồn gốc, kiểm chứng tính toàn vẹn của nội dung số, thay vì chỉ phát hiện và xử lý thông tin giả mạo sau khi xuất hiện. Đồng thời, cần xác định rõ thẩm quyền và trách nhiệm của các chủ thể khi AI ngày càng tham gia vào các giao dịch tự động, hướng tới xây dựng hệ sinh thái AI an toàn, minh bạch và đáng tin cậy.

Tại Hội thảo, ông Phạm Quốc Hoàn, Phó Giám đốc Trung tâm Chứng thực điện tử quốc gia (NEAC) đã giới thiệu những kết quả nổi bật và định hướng phát triển hạ tầng tin cậy số của Việt Nam. Theo đó, Việt Nam đã từng bước hoàn thiện hành lang pháp lý và hạ tầng chứng thực điện tử quốc gia với nền tảng là Luật Giao dịch điện tử năm 2023 và các quy định pháp luật về dịch vụ tin cậy.

Hiện nay, hệ sinh thái dịch vụ tin cậy được mở rộng với ba loại hình gồm chứng thực chữ ký số, cấp dấu thời gian và chứng thực thông điệp dữ liệu. Trong đó, dịch vụ dấu thời gian giúp xác định thời điểm tồn tại của dữ liệu, dịch vụ chứng thực thông điệp dữ liệu hỗ trợ xác nhận việc gửi, nhận và lưu trữ thông điệp, tạo bằng chứng phục vụ xác minh giao dịch điện tử. Bên cạnh đó, NEAC đã xây dựng hệ thống eSign làm đầu mối kết nối các tổ chức cung cấp dịch vụ chứng thực chữ ký số, tạo thuận lợi cho việc triển khai và sử dụng dịch vụ.

Thông tin về nội dung công nhận dịch vụ tin cậy xuyên biên giới, ông Phạm Quốc Hoàn cho biết, một trong những khó khăn hiện nay là quá trình xác minh chữ ký số nước ngoài vẫn còn nhiều thao tác thủ công, trong khi các quốc gia có sự khác biệt về chính sách chứng thực, tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế quản lý. Để thúc đẩy liên thông, cần từng bước xây dựng cơ chế kết nối, trao đổi danh sách tin cậy (Trust List), xác định mức độ bảo đảm tương đương giữa các hệ thống và làm rõ trách nhiệm của các bên tham gia.

Việt Nam hướng tới chuyển từ các dịch vụ chữ ký số riêng lẻ sang hệ sinh thái chứng thực thông điệp dữ liệu toàn diện, trong đó các giao dịch điện tử có thể được kiểm chứng về nguồn gốc, tính toàn vẹn và thời điểm tạo lập. Đặc biệt, hạ tầng tin cậy số cần đáp ứng xu hướng chuyển từ giao dịch giữa con người sang giao dịch tự động giữa các hệ thống, tạo điều kiện cho doanh nghiệp, tổ chức và cơ quan tại các quốc gia thực hiện giao dịch điện tử xuyên biên giới thuận lợi, an toàn và có khả năng xác minh lẫn nhau.

*Kinh nghiệm quốc tế mở ra hướng tiếp cận thiết thực

Hội thảo được nghe chia sẻ từ đại diện Hiệp hội Hạ tầng khóa công khai châu Á (APKIC) cùng các chuyên gia đến từ Vương quốc Anh, Hoa Kỳ, Liên bang Nga,…về kinh nghiệm xây dựng hạ tầng tin cậy số, thúc đẩy liên thông và công nhận chữ ký số xuyên biên giới.

Theo ông Vijayakumar Manjunatha, Tổng Thư ký APKIC, kinh nghiệm hợp tác khu vực và đề xuất lộ trình từng bước thúc đẩy công nhận lẫn nhau. Kết quả khảo sát sơ bộ của APKIC năm 2026 tại 36 quốc gia và vùng lãnh thổ cho thấy, phần lớn các quốc gia, vùng lãnh thổ đã có khung pháp lý về chữ ký số hoặc dịch vụ tin cậy, nhưng số lượng quốc gia có thỏa thuận công nhận lẫn nhau vẫn còn hạn chế.

Từ thực tiễn này, APKIC đề xuất cách tiếp cận theo từng giai đoạn: trước hết xác minh hệ thống tin cậy của đối tác, tiếp đến đối chiếu tiêu chuẩn kỹ thuật và mức độ bảo đảm, sau đó tiến tới công nhận lẫn nhau trên cơ sở pháp lý phù hợp. Đáng chú ý, thay vì triển khai trên phạm vi rộng ngay từ đầu, các quốc gia có thể lựa chọn những lĩnh vực có nhu cầu giao dịch lớn để thử nghiệm khả năng liên thông, đánh giá hiệu quả trước khi mở rộng hợp tác.

Ở phạm vi khu vực, ông Nazril Bin Mohd Ghani, đại diện Pos Digicert (Malaysia) chia sẻ định hướng kết nối các hạ tầng tin cậy quốc gia trong ASEAN. Các quốc gia có thể duy trì hệ thống chứng thực riêng nhưng vẫn thúc đẩy liên thông thông qua những yêu cầu chung về pháp lý, tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế xác thực.

Những kinh nghiệm này cho thấy, công nhận chữ ký số xuyên biên giới không nhất thiết đòi hỏi xây dựng một hạ tầng chứng thực thống nhất, mà cần thiết lập được cơ chế kết nối và xác lập niềm tin giữa các hệ thống quốc gia. Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp để Việt Nam nghiên cứu, từng bước thúc đẩy hợp tác quốc tế trên cơ sở hạ tầng chứng thực điện tử và khung pháp lý hiện có.

Bên cạnh đó, các chuyên gia quốc tế đã chia sẻ những giải pháp ứng dụng dịch vụ tin cậy nhằm nâng cao khả năng xác thực, kiểm chứng thông tin, góp phần xây dựng môi trường số an toàn, minh bạch.

Tại phiên thảo luận bàn tròn “Từ dịch vụ tin cậy đến hệ sinh thái AI tin cậy”, đại diện NEAC, APKIC cùng các chuyên gia đến từ Liên bang Nga, Vương quốc Anh và Malaysia trao đổi về khả năng liên thông, công nhận lẫn nhau các dịch vụ tin cậy và những yêu cầu xây dựng hệ sinh thái AI đáng tin cậy.

Các kinh nghiệm quốc tế được chia sẻ tại Hội thảo đã làm rõ những vấn đề Việt Nam cần tiếp tục quan tâm trong phát triển hạ tầng tin cậy số, gồm hoàn thiện cơ chế pháp lý về công nhận dịch vụ tin cậy nước ngoài, tăng cường khả năng liên thông giữa các hệ thống chứng thực điện tử và nghiên cứu ứng dụng công nghệ xác thực nguồn gốc nội dung số. Thông qua Hội thảo, Trung tâm Chứng thực điện tử quốc gia tiếp tục tăng cường trao đổi, hợp tác với các tổ chức quốc tế và đối tác công nghệ, nghiên cứu những mô hình phù hợp với điều kiện Việt Nam. Trọng tâm là từng bước đưa các dịch vụ tin cậy từ phạm vi ứng dụng trong nước đến khả năng kết nối, xác thực và hỗ trợ công nhận giao dịch điện tử xuyên biên giới, tạo thuận lợi thiết thực cho người dân và doanh nghiệp trong quá trình hội nhập kinh tế số./.