Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho rằng, cơ quan quản lý cần bắt đầu từ việc xác định doanh nghiệp đang cần hỗ trợ gì, cần giải quyết vấn đề nào và cần ứng dụng công nghệ nào, thay vì xây dựng nhiệm vụ theo khả năng sẵn có của đơn vị nghiên cứu.

Đổi mới cách xác định và tổ chức thực hiện nhiệm vụ khoa học, công nghệ đang trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu và ứng dụng. Đây cũng là định hướng được Bộ Khoa học và Công nghệ đặt ra trong quá trình đổi mới phương thức quản lý, triển khai các nhiệm vụ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo.

*Đổi mới cách xác định nhiệm vụ

Theo ông Phạm Đình Nguyên, khi khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo được xác định là những động lực chính cho tăng trưởng, năng suất lao động và hiệu quả phân bổ nguồn lực phải được coi là nguyên tắc trung tâm.

Theo ông Phạm Đình Nguyên, Giám đốc Học viện Chiến lược Khoa học và Công nghệ (Bộ Khoa học và Công nghệ), khi khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo được xác định là những động lực chính cho tăng trưởng, năng suất lao động và hiệu quả phân bổ nguồn lực phải được coi là nguyên tắc trung tâm.

Hoạt động khoa học, công nghệ cần được quản trị dựa trên kết quả và tác động với việc xác định rõ sản phẩm, thời hạn, nguồn lực và cơ quan chịu trách nhiệm. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, đặt hàng; viện nghiên cứu, trường đại học tạo ra tri thức; doanh nghiệp tiếp nhận, ứng dụng và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Kết quả cuối cùng phải thể hiện ở mức độ đóng góp vào nâng cao năng suất, giá trị gia tăng, năng lực làm chủ công nghệ và sức cạnh tranh của doanh nghiệp.

Đây là cách tiếp cận đặt hiệu quả ứng dụng vào vị trí trung tâm của quá trình tổ chức hoạt động khoa học, công nghệ. Trên thực tế, giữa nghiên cứu và thương mại hóa còn nhiều khâu cần được giải quyết, từ hoàn thiện công nghệ, thử nghiệm, đánh giá khả năng vận hành đến tìm kiếm nguồn lực đầu tư và thị trường tiêu thụ.

Lấy ví dụ từ địa phương, theo số liệu từ Sở Khoa học và Công nghệ Lạng Sơn, năm 2025, địa phương có khoảng 2.600 doanh nghiệp hoạt động sản xuất, kinh doanh, trong đó khoảng 223 doanh nghiệp thuộc lĩnh vực sản xuất, chế tạo. Phần lớn doanh nghiệp có quy mô nhỏ, năng lực nghiên cứu, đầu tư và duy trì công nghệ còn hạn chế.

Với đặc thù đó, Lạng Sơn tập trung vào việc lựa chọn, tiếp nhận, thích nghi, tích hợp và từng bước làm chủ các sản phẩm, giải pháp công nghệ đã được phát triển. Đây là hướng đi phù hợp để rút ngắn khoảng cách giữa kết quả nghiên cứu với khả năng ứng dụng trong điều kiện nguồn lực tại chỗ còn hạn chế.

Hiện nay, nhu cầu ứng dụng công nghệ của Lạng Sơn khá đa dạng, từ quản lý cửa khẩu, logistics, chuỗi cung ứng hàng hóa qua biên giới đến chế biến nông sản, giám sát tài nguyên, phòng, chống thiên tai, du lịch và dịch vụ công. Tuy nhiên, địa phương còn thiếu nguồn lực và chuyên gia để lựa chọn, tích hợp, chuyển giao, vận hành công nghệ. Lạng Sơn đã nêu rõ với Bộ Khoa học và Công nghệ về đề xuất có cơ chế hỗ trợ xác định bài toán, lựa chọn và thử nghiệm sản phẩm trước khi nhân rộng; tăng cường kết nối với viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp công nghệ. Đối với những công nghệ đòi hỏi nguồn lực đầu tư lớn hoặc có phạm vi ứng dụng rộng, địa phương này đề xuất triển khai theo cụm, liên tỉnh thay vì mỗi địa phương đầu tư riêng lẻ. Cách làm này không chỉ hạn chế trùng lặp mà còn tạo điều kiện chia sẻ hạ tầng, chuyên gia và kết quả nghiên cứu.

Về huy động nguồn lực, Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh cũng nêu đề xuất với Bộ Khoa học và Công nghệ về việc chuyển từ tư duy Nhà nước hỗ trợ sang Nhà nước kiến tạo và huy động nguồn lực. Theo đó, Nhà nước tập trung xây dựng thể chế, tạo vốn mồi và hình thành thị trường; nguồn vốn xã hội cùng tham gia đầu tư, chia sẻ rủi ro và thương mại hóa công nghệ.

Bên cạnh đó, hiệu quả của các mô hình quỹ đầu tư mạo hiểm cũng cần được nhìn nhận trên khả năng thu hút vốn xã hội, phát triển doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, thương mại hóa công nghệ và tạo ra giá trị kinh tế - xã hội, thay vì chỉ căn cứ vào số vốn ngân sách đã bỏ ra.

*Lấy doanh nghiệp làm hạt nhân, nâng cao hiệu quả đầu tư

Trước yêu cầu đổi mới căn bản cách xây dựng và tổ chức thực hiện nhiệm vụ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho rằng, cơ quan quản lý cần bắt đầu từ việc xác định doanh nghiệp đang cần hỗ trợ gì, cần giải quyết vấn đề nào và cần ứng dụng công nghệ nào, thay vì xây dựng nhiệm vụ theo khả năng sẵn có của đơn vị nghiên cứu. “Cần lấy doanh nghiệp làm hạt nhân để triển khai các nhiệm vụ khoa học, công nghệ”, Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh.

Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, doanh nghiệp phải là trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, các chính sách hỗ trợ cần xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp.

Cũng theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, doanh nghiệp phải là trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, các chính sách hỗ trợ cần xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, xây dựng cơ chế và hạ tầng dùng chung nhằm giảm chi phí đầu tư, tạo điều kiện để doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh.

Một trong những vấn đề được Bộ trưởng lưu ý là tình trạng trùng lặp trong các đề xuất nhiệm vụ khoa học, công nghệ. Qua rà soát hơn 100 đề xuất gửi về Bộ, một số nội dung còn chồng chéo hoặc chưa phân biệt rõ giữa nghiên cứu, phát triển công nghệ, ứng dụng công nghệ và mua sắm thiết bị.

Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, nếu thiếu sự trao đổi, liên thông giữa nhiệm vụ của các địa phương, bộ, ngành và cấp quốc gia, nguồn lực đầu tư sẽ bị phân tán, thậm chí lãng phí. Vì vậy, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ nghiên cứu ban hành hướng dẫn, biểu mẫu và triển khai nền tảng số dùng chung nhằm hỗ trợ phát hiện những nhiệm vụ trùng lặp, nâng cao chất lượng khâu đề xuất và tổ chức thực hiện.

Đối với những bài toán có nhu cầu tương đồng ở nhiều địa phương, Bộ trưởng định hướng tập hợp thành nhiệm vụ có quy mô lớn, lựa chọn một số địa phương làm nơi thử nghiệm, đánh giá trước khi nhân rộng. Bộ trưởng cũng yêu cầu các đơn vị, địa phương đẩy nhanh giải ngân kinh phí khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; gắn tiến độ giải ngân với trách nhiệm của đơn vị và người đứng đầu. Các Sở Khoa học và Công nghệ cần rà soát kiến trúc số của địa phương theo Khung kiến trúc số quốc gia, xác định những nội dung chưa phù hợp và xây dựng lộ trình cập nhật.

Bộ trưởng cũng đề nghị các Sở Khoa học và Công nghệ chủ động tham gia xây dựng, góp ý chính sách, phản ánh kịp thời những khó khăn, vướng mắc từ thực tiễn ngay trong quá trình soạn thảo văn bản. Việc hoàn thiện cơ chế quản lý cần có sự tham gia của các địa phương, bởi đây là nơi trực tiếp triển khai chính sách, tiếp xúc với doanh nghiệp và nhận diện những vấn đề phát sinh trong quá trình thực hiện.

Những hoạt động này cho thấy yêu cầu gắn nghiên cứu với sản xuất đang được cụ thể hóa bằng các cơ chế hỗ trợ đầu tư, mô hình kết nối và hạ tầng nghiên cứu dùng chung. Qua đó, doanh nghiệp không chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách mà cần trực tiếp tham gia xác định vấn đề, đồng đầu tư, thử nghiệm và tiếp nhận kết quả nghiên cứu.

Đây cũng là hướng triển khai phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, trong đó xác định doanh nghiệp là trung tâm, chủ thể và động lực chính của quá trình đổi mới sáng tạo./.