Việc ứng dụng các công nghệ tiên tiến như: thực tế ảo (VR), thực tế tăng cường (AR), mô phỏng 3D và trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra bước đột phá toàn diện trong giáo dục nghề nghiệp.
Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, việc ứng dụng các công nghệ tiên tiến như: thực tế ảo (VR), thực tế tăng cường (AR), mô phỏng 3D và trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra bước đột phá toàn diện trong giáo dục nghề nghiệp. Đây được xem là chìa khóa then chốt để hiện thực hóa Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cùng Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo nhằm phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong kỷ nguyên số.
*Phổ cập kiến thức, kỹ năng số cho sinh viên
Hiện chuyển đổi số và AI đã trở thành động lực cốt lõi trong quản lý, dạy học, kiểm tra, đánh giá và quản trị giáo dục. Ông Lê Việt Anh, Chánh Văn phòng Cục Quản lý Chất lượng (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho rằng, việc tích hợp AI vào giáo dục là xu thế không thể đảo ngược, giúp đổi mới phương thức quản lý, giảng dạy và học tập. Cụ thể hóa định hướng này, Quyết định số 1504/QĐ-BGDĐT ngày 30/5/2025 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành chương trình phổ cập kiến thức, kỹ năng số cho sinh viên, trang bị năng lực công nghệ, kỹ năng phân tích dữ liệu và ứng dụng AI vào thực tiễn công việc. Với hơn 1.800 cơ sở giáo dục nghề nghiệp (gần 400 trường cao đẳng) trên cả nước, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang tích cực hoàn thiện khung năng lực nghề nghiệp, trong đó năng lực số và khả năng ứng dụng công nghệ được coi là tiêu chí trọng yếu để đánh giá người học.
Theo ông Lê Việt Anh, thực tiễn cho thấy các công nghệ số đang giải quyết triệt để bài toán thiếu trực quan trong đào tạo kỹ thuật truyền thống. Cụ thể tại Viện Đổi mới Sáng tạo và Kinh tế số (Trường Đại học Công nghệ Giao thông vận tải) đã thử nghiệm thành công mô hình bài giảng VR “hộp giảm tốc” trong đào tạo kỹ thuật cơ khí. Thông qua mô phỏng 3D, học viên có thể xoay chi tiết, quan sát chuyển động bánh răng, thực hành tháo - lắp mà không lo hư hỏng thiết bị hay lãng phí vật tư.
Cùng quan điểm, Giáo sư, Tiến sĩ Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách Giáo dục (Bộ Giáo dục và Đào tạo), việc ứng dụng công nghệ AI trong phát triển giáo dục nghề nghiệp tại nước ta đem lại nhiều lợi ích. Dù vậy, cơ sở vật chất chưa đồng bộ, nhất là tại vùng nông thôn, vùng sâu xa có thể hạn chế việc ứng dụng các công nghệ như AI, thực tế ảo; chương trình đào tạo giảng viên và nhân sự quản lý về AI còn ít, năng lực ứng dụng công nghệ vẫn là những điểm nghẽn cần tháo gỡ.
“Giáo dục nghề nghiệp có đặc thù mạnh về kỹ năng thực hành, trực tiếp - trong khi AI thường gắn với học tập số và mô phỏng. Việc tích hợp sao cho không mất đi yếu tố thực hành là thách thức không nhỏ với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Do đó, cần thay đổi phương pháp đào tạo, nội dung chương trình và đánh giá phù hợp với môi trường có AI hỗ trợ. Việc đo lường hiệu quả ứng dụng AI trong đào tạo nghề nghiệp chưa rõ ràng nên cần thêm thời gian nghiên cứu”, Giáo sư, Tiến sĩ Lê Anh Vinh nhấn mạnh.
*Trường nghề đẩy mạnh số hóa đào tạo
Từ góc độ quản lý, đào tạo trường nghề, bà Đào Thị Thu Hương - Trưởng khoa Ngoại ngữ, Trường Cao đẳng FPT Polytechnic cho hay, các trường cao đẳng nghề hiện nay đào tạo sinh viên hướng ra thị trường lao động quốc tế, vì vậy “rèn kỹ năng nghe được, nói được là yếu tố cấp thiết”. Bên cạnh đó, việc ứng dụng AI còn giúp sinh viên phân tích văn bản, giải thích từ vựng, cấu trúc câu... thuận tiện hơn rất nhiều.
Theo bà Đào Thị Thu Hương, đối với việc ứng dụng AI trong dạy học ngoại ngữ, nhà trường xác định phải đẩy mạnh cả 4 kỹ năng nghe, nói, đọc, viết cho sinh viên. Giảng viên, sinh viên đang tận dụng các phần mềm miễn phí để tương tác trực tiếp với AI, luyện nghe, nói. 100% sinh viên đã học và thi online, sử dụng phần mềm kiểm tra, đánh giá hoàn toàn trên nền tảng trực tuyến, ứng dụng mạnh công nghệ thông tin và AI trong thi cử. Điều quan trọng là các em được luyện phản xạ ngôn ngữ, vượt qua rào cản tâm lý giao tiếp.
Tiến sĩ Nguyễn Phong Tân - Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công Thương Hà Nội cho rằng, khi áp dụng chuyển đổi số, người học có thể tiếp cận học liệu số, bài giảng trực tuyến (E-learning) và các kho tài nguyên mở mọi lúc, mọi nơi, tăng tính linh hoạt và cơ hội học tập trọn đời; sử dụng công nghệ thực tế ảo/thực tế tăng cường (VR/AR), mô phỏng (simulation) giúp người học thực hành nghề nghiệp một cách sinh động, an toàn và hiệu quả hơn.
“Nhà trường đang áp dụng chuyển đổi số toàn đơn vị và đưa tiếng Anh dần trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường. Xây dựng hệ thống quản trị đào tạo số, số hóa hồ sơ, học liệu, giáo án giúp công tác quản lý tinh gọn, minh bạch và hiệu quả hơn. Xây dựng thương hiệu nhà trường số, góp phần hội nhập quốc tế và trở thành trung tâm đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao của Thủ đô”, Tiến sĩ Nguyễn Phong Tân trao đổi thêm.
Chuyển đổi số đang mở ra cơ hội đổi mới toàn diện giáo dục nghề nghiệp. Khi hạ tầng công nghệ vững chắc song hành cùng hành lang pháp lý minh bạch, giáo dục nghề nghiệp sẽ thực sự trở thành môi trường sáng tạo, cung cấp nguồn nhân lực kỹ năng cao, làm chủ công nghệ và sẵn sàng hội nhập vững chắc trong kỷ nguyên số./.


