Trong quá trình chuyển đổi số, các hợp tác xã không chỉ cần nền tảng công nghệ mà còn cần tri thức, tư vấn, giải pháp phù hợp, dữ liệu và năng lực tổ chức thực hiện.
Lạng Sơn là một tỉnh miền núi, biên giới phía Bắc, nơi kinh tế nông, lâm nghiệp vẫn giữ vai trò chủ đạo, với rất nhiều hợp tác xã. Đối với hợp tác xã, giá trị của chuyển đổi số ngày càng gắn với khả năng hình thành dữ liệu sản xuất đáng tin cậy, chuẩn hóa thông tin sản phẩm, truy xuất nguồn gốc, kết nối cung – cầu và tạo dựng niềm tin với đối tác, hệ thống phân phối và người tiêu dùng.
*Chuyển đổi số từ những việc thiết thực
Tính đến cuối tháng 9 năm 2026, toàn tỉnh Lạng Sơn có 390 tổ hợp tác với trên 4.000 thành viên, trong đó lĩnh vực nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn lên tới 92,3%. Bên cạnh đó, tỉnh có 602 hợp tác xã đăng ký hoạt động, bao gồm 413 hợp tác xã nông nghiệp, 189 hợp tác xã phi nông nghiệp và 3 liên hiệp hợp tác xã. Mặc dù đã tạo việc làm cho trên 8.400 lao động, nhưng nhìn chung, các hợp tác xã của Lạng Sơn phần lớn có quy mô nhỏ, vốn ít với tổng vốn điều lệ bình quân chỉ đạt 2,9 tỷ đồng và quy mô trung bình khoảng 11 thành viên cho mỗi hợp tác xã. Mức thu nhập bình quân của người lao động hiện dao động từ 5 đến 10 triệu đồng một người mỗi tháng tùy theo lĩnh vực.
Từ thực tiễn này, Ủy ban nhân dân tỉnh Lạng Sơn xác định quan điểm chỉ đạo xuyên suốt là chuyển đổi số tại địa phương không thể bắt đầu bằng những dự án lớn, mà phải đi từ những việc thiết thực, chi phí thấp, giải quyết trực tiếp nhu cầu sinh tồn và phát triển của hợp tác xã như: quản trị thành viên, ghi chép số liệu sản xuất, kế toán, truy xuất nguồn gốc và bán hàng trên nền tảng số.
Bám sát định hướng đó, thời gian qua, Ủy ban nhân dân tỉnh Lạng Sơn đã tập trung chỉ đạo và đạt được một số kết quả bước đầu đáng ghi nhận. Về mặt thể chế, tỉnh đã khẩn trương cụ thể hóa Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, Luật Hợp tác xã năm 2023 và Luật Chuyển đổi số năm 2026 thành các kế hoạch, nghị quyết hành động thiết thực. Tiêu biểu như Hội đồng nhân dân tỉnh đã ban hành Nghị quyết số 02/2026/NQ-HĐND về chính sách hỗ trợ đầu tư vào nông nghiệp; Ủy ban nhân dân tỉnh cũng ban hành các Kế hoạch số 122 và Kế hoạch số 193 để phân bổ nguồn lực hỗ trợ phát triển kinh tế tập thể gắn với chế biến và tiêu thụ. Cùng với đó, công tác phát triển nhân lực số được đẩy mạnh thông qua việc giao Sở, ban, ngành tổ chức nhiều lớp tập huấn chuyên sâu về quản trị số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và tháo gỡ vướng mắc về kế toán, thuế cho hàng trăm cán bộ quản lý hợp tác xã.
Điểm sáng đáng chú ý nhất trong bức tranh chuyển đổi số của tỉnh là sự chuyển biến tích cực về ứng dụng công nghệ và phát triển thị trường số. Hiện Lạng Sơn đã có khoảng 50 hợp tác xã nông nghiệp ứng dụng công nghệ và thực hành nông nghiệp tốt (GAP, Organic), cùng 72 hợp tác xã tham gia sâu vào các chuỗi liên kết. Điển hình tại vùng na Chi Lăng – nơi có diện tích trên 1.400 ha với sản lượng dự kiến 15.000 tấn trong năm nay – các hợp tác xã đã tiên phong áp dụng số hóa nhật ký sản xuất và tem truy xuất nguồn gốc. Ủy ban nhân dân tỉnh cũng đã chỉ đạo tổ chức thành công Chương trình xúc tiến tiêu thụ nông sản chủ lực qua thương mại điện tử vào tháng 7/2026, đưa hàng loạt đặc sản như na Chi Lăng, hồi Lạng Sơn, thạch đen Tràng Định có mặt trên các nền tảng lớn như TikTok Shop, Shopee, Lazada. Đồng thời, tỉnh khẩn trương hoàn thiện, nghiệm thu "Dự án hỗ trợ xây dựng và duy trì chợ sản phẩm trực tuyến vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi", cũng như thúc đẩy Quỹ hỗ trợ phát triển hợp tác xã giải ngân kịp thời hàng tỷ đồng để tiếp sức cho quá trình này.
*Tháo gỡ vướng mắc, thúc đẩy chuyển đổi số
Trong quá trình chuyển đổi số, các hợp tác xã không chỉ cần nền tảng công nghệ mà còn cần tri thức, tư vấn, giải pháp phù hợp, dữ liệu và năng lực tổ chức thực hiện. Đặc biệt, việc kết nối giữa khoa học – công nghệ – doanh nghiệp – hợp tác xã – thị trường có thể tạo thành một chuỗi giá trị mới, trong đó công nghệ được triển khai từ những bài toán cụ thể của sản xuất và kinh doanh, thay vì triển khai theo cách tiếp cận công nghệ thuần túy.
Thời gian qua, việc ứng dụng chuyển đổi số vào các hợp tác xã trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn còn gặp nhiều vướng mắc. Đó là điểm nghẽn về dữ liệu khi hệ thống thông tin về hợp tác xã chưa đầy đủ, thiếu liên thông, thậm chí nhiều chỉ tiêu cơ bản về tài sản chưa được thống kê trọn vẹn. Việc xử lý hơn 130 hợp tác xã đã ngừng hoạt động còn chậm, trong khi dữ liệu truy xuất nguồn gốc của nhiều cơ sở chưa đạt chuẩn để đưa vào các hệ thống phân phối lớn.
Bên cạnh đó, bài toán về quản trị, bởi với quy mô vốn quá nhỏ, khả năng tích lũy để đầu tư công nghệ của các hợp tác xã là rất yếu. Rất nhiều đơn vị đang thiếu hụt trầm trọng lao động có kỹ năng số và chật vật trong việc tiếp cận tín dụng do không có tài sản bảo đảm hoặc giá trị tài sản đảm bảo không đủ vay nguồn vốn đủ lớn để phát triển. Kế đến là điểm nghẽn về thị trường và chính sách, khi liên kết tiêu thụ còn lỏng lẻo, phụ thuộc nhiều vào thời tiết, mùa vụ, đồng thời tỷ lệ hợp tác xã đủ năng lực thụ hưởng các chính sách hỗ trợ về đất đai, hạ tầng và công nghệ thông tin vẫn còn khá khiêm tốn.
Để tháo gỡ những điểm nghẽn nêu trên, trong thời gian tới, Ủy ban nhân dân tỉnh Lạng Sơn sẽ tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt một số định hướng trọng tâm. Trước mắt, tỉnh sẽ đẩy mạnh công tác chuẩn hóa cơ sở dữ liệu, kiên quyết xử lý các đơn vị ngừng hoạt động, đồng thời hướng dẫn, khuyến khích các hợp tác xã số hóa quy trình sản xuất đối với các sản phẩm chủ lực. Song song với đó, tỉnh sẽ củng cố, tổ chức lại hoạt động của Trung tâm Hỗ trợ phát triển hợp tác xã tỉnh Lạng Sơn để làm đầu mối nòng cốt, tư vấn và hỗ trợ nâng cao năng lực quản trị số cho các đơn vị. Ủy ban nhân dân tỉnh cũng sẽ quyết liệt chỉ đạo đưa hệ thống chợ trực tuyến vào vận hành, hỗ trợ hợp tác xã tham gia các sự kiện xúc tiến thương mại lớn, và tiếp tục khơi thông nguồn vốn ủy thác qua Ngân hàng Chính sách xã hội để tạo bệ phóng nguồn lực cho chuyển đổi số.
Ủy ban nhân dân tỉnh Lạng Sơn luôn xác định chuyển đổi số trong hợp tác xã không đơn thuần chỉ là câu chuyện mua sắm máy móc hay phần mềm, mà sâu xa hơn, đó là quá trình thay đổi tư duy, làm cho hợp tác xã quản trị minh bạch hơn, hiệu quả hơn và bán được hàng một cách ổn định, bền vững hơn. Tỉnh Lạng Sơn sẽ tiếp tục sát cánh, chỉ đạo quyết liệt các sở, ngành đồng hành cùng hợp tác xã trong tiến trình này.
Chuyển đổi số trong hợp tác xã không chỉ là câu chuyện về công nghệ. Đó là quá trình chuyển từ dữ liệu sản xuất sang năng lực quản trị, từ năng lực quản trị sang khả năng kết nối thị trường và từ đó tạo ra giá trị mới cho kinh tế tập thể./.
